#Efnahagsmál

Icesave málalok!

Mynd: Halldór Kolbeins/EPA
Steingrímur J. Sigfússon

Þessa dag­ana er hinu marg­nefnda Ices­ave máli að ljúka efn­is­lega að því leyti til að bú gamla Lands­bank­ans hefur gert end­an­lega ­upp við for­gangs­kröfu­hafa, þ.m.t. Breta og Hol­lend­inga vegna Ices­a­ve. Minn­i ­at­hygli er á því að Ices­ave mál­inu væri einnig í aðal­at­riðum að ljúka með­ til­tölu­lega far­sælum hætti ef samn­ingur vors­ins 2009 hefði verið sam­þykktur sem og ef seinni til­raunir til að leiða málið til lykta eftir sam­komu­lags­leið­u­m hefðu náð fram að ganga. Þegar talað er um fulln­að­ar­sigur Íslands í mál­inu ætt­u ­menn að gæta að tvennu. Því fyrra að frá sjón­ar­hóli Breta og Hol­lend­inga er einnig að vinn­ast í aðal­at­riðum fulln­að­ar­sigur hvað þeirra hags­muni varð­ar­. Einnig hinu að svo­nefndum sigri Íslands í mál­inu fylgir umtals­verður her­kostn­að­ur­. Ekki er því auð­velt að greina hvor leiðin hefði orðið Íslandi hag­stæð­ari, að ­sam­þykkja án tafa samn­ing vors­ins 2009 eða heyja hið lang­vinna og dýr­keypta stríð þó svo sigur ynn­ist að lokum fyrir dómi sem betur fer. Yfir þetta verður far­ið hér í fram­hald­inu og ofan­greindar megin nið­ur­stöður rök­studdar eftir því sem ­pláss leyfir.

For­gangs­kröfu­hafar í bú gamla Lands­bank­ans hafa nú fengið eft­ir­stöðvar höf­uð­stóls krafna sinna að fullu greidd­an, þ.e. þau u.þ.b. 15% höf­uð­stóls­ins sem þeir höfðu ekki þegar feng­ið greidd. Í sept­em­ber­mán­uði sl. gekk trygg­ing­ar­sjóður inni­stæðu­eig­enda og fjár­festa, TIF, frá sam­komu­lagi við Breta og Hol­lend­inga um að greiða þeim rétt um 20 millj­arða króna í við­bót uppí umsýslu og vaxta­kostnað sem þeir höfð­u ­borið vegna máls­ins. Hefur þá nokkuð vænkast hagur þess­ara fjand­vina okk­ar Ís­lend­inga í Ices­ave mál­inu með því að þeir fá ekki aðeins fulln­að­ar­upp­gjör á höf­uð­stól kröfu sinnar heldur og all­ann sinn umsýslu­kostnað greiddan og þó nokkra ávöxtun á móti fjár­bind­ingu upp­gjörs­tím­ans. Kemur þar fleira til en of­an­greint. Einkum það að þeir sem halda á for­gangs­kröfum í bú gamla Lands­bank­ans njóta góðs af styrk­ingu gengis krón­unnar frá því við­mið­un­ar-, eða ­skýr­ara er að segja útreikn­ings-, gengi sem fest var í apr­íl­mán­uði 2009. Á því ­gengi er kröfum í búið breytt í krón­ur, en þegar kemur að útgreiðslum ræð­ur­ ­gengi greiðslu­dags­ins umbreyt­ingu þeirra króna í erlenda gjald­miðla á grund­velli dóms­nið­ur­stöðu þar um. Loks hefur það auð­vitað haft afger­andi áhrif á fjár­magns­kostnað Breta og Hol­lend­inga að vextir hafa hald­ist afar lágir all­ann tím­ann. Það hefur með öðrum orðum ekki kostað þá svo ýkja mikið að bíða eftir upp­gjör­inu.

Fulln­að­ar­sigur hverra og hvaða verði keypt­ur?

Þegar að því kemur að ­greina hinn svo­kall­aða sigur svo ekki sé talað um  fulln­að­ar­sigur Íslands eftir þeirri leið sem ­málið fór að lokum þá kemur í ljós að hann vannst fjarri því ókeypis og án ­fórna. Hið óleysta Ices­ave mál tafði efna­hags­lega end­ur­reisn Íslands umtals­vert og á ýmsan hátt og leiddi vænt­an­lega til þess að sam­dráttur lands­fram­leiðslu árin 2009 en einkum 2010 varð nokkru meiri en ella hefði orð­ið. Er ekki ó­var­legt að áætla að sam­dráttur lands­fram­leiðslu hefði sam­tals orðið a.m.k. einu pró­sentu­stigi minni ef Ices­ave málið óleyst hefði ekki haldið áfram að ­spilla fyrir frá og með miðju ári 2009. 12 til 15 millj­arða meiri lands­fram­leiðsla (yfir 20 millj­arðar í dag) sem svo vex með okkur ár af ári inn í fram­tíð­ina er fljót að telja saman í stórar töl­ur. Fram­vinda efna­hags­á­ætl­un­ar­ Ís­lands og Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins tafð­ist bein­línis og ein­göngu vegna hins ó­leysta Ices­ave máls um 8-9 mán­uði. Ices­ave málið óleyst og óvissan vegna þess hélt láns­hæf­is­mati lands­ins niðri árum sam­an, sbr. rök­stuðn­ing ­mats­fyr­ir­tækj­anna, og varð ítrekað og bein­línis til þess að bakslag kom í þró­un ­mats­ins og áhættu­á­lagið (CDS) hopp­aði upp aft­ur. Ices­ave málið tafði það um hálft til eitt ár að íslenska ríkið gæti rutt braut­ina og opnað upp aðgang að er­lendum fjár­mála­mörk­uðum með útgáfu. Láns­kjör rík­is­ins og seinna bank­anna og fleiri aðila urðu svo lak­ari vegna Ices­ave máls­ins en ella hefði orð­ið. Ices­a­ve ­málið bland­að­ist inní og tor­veld­aði sam­skipti sveit­ar­fé­laga, orku­fyr­ir­tækja og fleiri opin­berra og hálf­op­in­berra aðila við erlenda fjár­fest­inga­banka og fjár­mögn­un­ar­að­ila. Gilti það bæði um afgreiðslu nýrra lána eða efnd­ir lánslof­orða, eins og í til­viki Orku­veitu Reykjvík­ur, og um sam­skipti vegna þegar veittra lána. Ices­ave málið óleyst varp­aði löngum skugga óvissu yfir­ Ís­land, einkum úta­víð, sem rifj­að­ist upp fyrir umheim­inum með reglu­bundn­u milli­bili og færð­ist á síð­ari hluta tím­ans yfir í óvissu um nið­ur­stöð­u ­mála­ferla er hélst allt til þess er dómur féll í jan­úar 2013.

Auglýsing

Heima­fyrir tók Ices­a­ve ­málið upp mán­uði á mán­uði ofan af starfs­tíma Alþingis sem ekki nýtt­ust til þess á meðan að koma örðum málum áfram. Ráðu­neyti, utan­rík­is­þjón­usta, seðla­banki o.fl. eyddu ómældum tíma og fjár­munum í að reyna að vinna að hags­muna­mál­u­m Ís­lands við erf­ið­ari aðstæður en ella þegar deilan óleyst drógst á lang­inn. Á köflum fór mikil orka stjórn­kerf­is­ins í það eitt að reyna að lág­marka skað­ann ­sem málið og ýmsar vend­ingar þess oll­i.  

Samn­inga­leiðin væri einnig að klára málið með mjög á­sætt­an­legum hætti

Mikið til af sömu ástæð­u­m og leiða til þess að Bretar og Hol­lend­ingar fá sína hags­muni í mál­inu upp­fyllta hefðu upp­haf­legir samn­ingar um lausn máls­ins einnig leitt málið til lykta með­ mjög ásætt­an­legum hætti fyrir Ísland. Með öðrum orð­um; nú væri jafn­framt að sjá ­fyrir end­ann á mál­inu með til­tölu­lega far­sælum hætti eftir samn­inga­leið­inni. Er þá í reynd vægt til orða tekið borið saman við hversu ógæfu­lega málið leit út í byrj­un. 

Fyrir það fyrsta þá liggur nú fyrir að bú gamla Lands­bank­ans greiðir höf­uð­stól Ices­ave að fullu og ­klárar það þegar í árs­byrjun 2016. Með öðrum orð­um, það fer ekki ein króna frá­ öðrum aðilum í að gera upp hina eig­in­legu Ices­ave skuld. Í öðru lagi blasir við að hefði íslenski inni­stæðu­trygg­inga­sjóð­ur­inn, TIF, haldið á kröfum vegna Ices­a­ve á grund­velli samn­inga hefðu hags­munir Íslands legið í að hraða útgreiðslum og veita jafn óðum und­an­þágur fyrir útgreiðslum til for­gangs­kröfu­hafa. Þær ­út­greiðslur hefðu þar með orðið umtals­vert fram­hlaðn­aðri en nú hefur orðið með­ til­heyr­andi minni upp­söfnun vaxta. Ábat­inn af styrk­ingu krón­unn­ar, sam­an­ber það ­sem áður var útskýrt, hefði fallið TIF í skaut og þar með mynd­ast tals­verð­ir fjár­munir uppí vaxta­greiðslur til við­bótar því fé sem TIF hefur nú þegar greitt Bretum og Hol­lend­ing­um. Vissu­lega hefðu staðið eftir þrátt fyrir slíka hag­stæða ­þróun ógreiddir vextir sam­kvæmt upp­haf­lega samn­ingn­um, lík­lega all­nokkrir tugir millj­arða, en ein­hvern tím­ann hefði það nú ekki þótt mikið miðað við hvern­ig ­málið horfði í byrj­un. Ísland hefði verið í mjög sterkri stöðu til að krefjast end­urút­reikn­inga á þeim þætti máls­ins í ljósi lágs vaxta­kostn­aðar Breta og Hol­lend­inga þannig að við­miðið yrði aðeins raun­veru­legur fjár­mögn­un­ar­kostn­að­ur­ þeirra á upp­gjörs­tím­anum (e. cost of fund­ing). Þannig reiknað er ljóst að lít­ið ­sem ekk­ert hefði staðið útaf umfram það sem TIF gat þá sjálfur staðið straum af ­með eigin fjár­munum og í ljósi hag­stæðrar geng­is­þró­un­ar.

En, í öllu falli blasir við að á móti mjög við­ráð­an­legum eft­ir­stæðum vaxta­kostn­aði hefði komið ómæld­ur ­þjóð­hags­legur ávinn­ingur af minni sam­drætti lands­fram­leiðslu á erf­ið­leika­ár­un­um 2009 og 2010, tím­an­legri og kraft­meiri efna­hags­bati og tals­vert létt­ara vinnu­um­hverfi í stjórn­málum og stjórn­sýslu. Það má því færa fyrir því sterk rök í ljósi stað­reynda að mik­ill vafi leiki á hvor leiðin í Ices­ave mál­inu hefði að end­ingu skilað þjóð­hags­lega hag­feld­ari nið­ur­stöð­u. 

Meira úr Kjarnanum