Jón Steinar vill að dómari í meiðyrðamáli víki

Jón Steinar Gunnlaugsson vill að dómarinn í meiðyrðamáli Benedikts Bogasonar gegn honum víki sæti vegna vanhæfis. Vanhæfið á að vera tilkomið vegna setu dómarans í stjórn Dómarafélagsins með Skúla Magnússyni sem hefur tjáð sig afgerandi um málið.

Dómsmál
Auglýsing

Jón Steinar Gunn­laugs­son fyrr­ver­andi hæsta­rétt­ar­dóm­ari krefst þess að Sandra Bald­vins­dóttir dóm­ari í máli þar sem Bene­dikt Boga­son, núver­andi hæsta­rétt­ar­dóm­ari, hefur stefnt honum fyrir meið­yrði, víki sæti vegna van­hæf­is. Mál­flutn­ingur um hvort dóm­ar­anum beri að víkja sæti vegna þessa fór fram í Hér­aðs­dómi Reykja­ness í dag.

„Dóms­morð“

Aðdrag­andi máls­ins er sá að í bók sinni „Með lognið í fangið - um afglöp Hæsta­réttar eftir hrun“ sem Jón Steinar gaf út í nóv­em­ber í fyrra gagn­rýnir hann Hæsta­rétt harð­lega og full­yrðir að dóm­ur­inn hafi brugð­ist þjóð­inni við með­ferð dóms­mála í kjöl­far efna­hags­hruns­ins.

Í kjöl­farið stefndi Bene­dikt Jóni fyrir meið­yrði og gerir kröfu upp á tvær millj­ónir auk vaxta í miska­bætur sem hann hyggst láta renna til góð­gerð­ar­mála vinn­ist mál­ið, sem og um máls­kostn­að.

Ummælin sem Bene­dikt vill að verði dæmd dauð og ómerk snú­ast meðal ann­ars um það sem Jón Steinar kallar ítrekað í bók­inni „dóms­morð“, til dæmis að við með­ferð Hæsta­réttar á máli Bald­urs Gunn­laugs­son­ar, fyrr­ver­andi ráðu­neyt­is­stjóra í fjár­mála­ráðu­neyt­inu, sem dæmdur var í tveggja ára fang­elsi fyrir inn­herja­svik árið 2012, hafi verið framið „það sem kallað hefur verið dóms­morð“ og að dóm­ar­arnir hafi vitað eða hlotið að vita að sá dómur hafi ekki stað­ist hlut­lausa laga­fram­kvæmd, ásamt öðru.

Van­hæf vegna skoð­ana for­manns Dóm­ara­fé­lags­ins?

Gestur Jóns­son, hæsta­rétt­ar­lög­maður og lög­maður Jóns Stein­ars, gerði þá kröfu að dóm­ar­inn í mál­inu Sandra Bald­vins­dóttir víki vegna van­hæfis á þeim grund­velli að hún sé í stjórn Dóm­ara­fé­lags Íslands og á síð­asta aðal­fundi félags­ins, sem og í fjöl­miðlum eftir fund­inn, hafi þáver­andi for­maður þess, Skúli Magn­ús­son, sett fram sjón­ar­mið sem séu þess vald­andi að Jón Steinar geti dregið óhlut­drægni hennar í efa.

Auglýsing
Í ræðu sinni á aðal­fund­in­um, sem hald­inn var þann 24. nóv­em­ber 2017, sagði Skúli meðal ann­ars að Jón Steinar hafi verið einn þeirra sem harð­ast hafi gengið fram í umræðu í fjöl­miðlum um fjár­mál dóm­ara. „Hvort Jón Steinar tók þátt í því að skipu­leggja þessar aðgerðir frá grunni eða hvort hann sam­sam­aði sig þeim, þegar hann varð þess áskynja, verður hann að svara sjálfur fyr­ir. Hver og einn getur einnig svarað því hvort og með hvaða hætti fram­ganga Jóns Stein­ars var sam­ræm­an­leg sið­ferð­is­legum skyldum hans sem starf­andi lög­manns sem og skyldum hans sem fyrr­ver­andi dóm­ara við Hæsta­rétt Íslands. Ekki síst ætti Jón Steinar að reyna að gera það sjálf­ur,“ sagði Skúli. Um dóms­málið sem Bene­dikt hafði þá þegar efnt til gegn Jóni Stein­ari sagði Skúli að ekki væri furðu­legt þótt til­tek­inn dóm­ari, þ.e. Bene­dikt, hafi misst þol­in­mæð­ina og ákveðið að nota það úrræði sem lögin bjóða honum, að höfða meið­yrða­mál vegna alvar­lega ávirð­inga um störf hans og ann­arra dóm­ara í til­teknu dóms­máli, í ljósi þess að dóm­arar séu í afar þröngri stöðu til að tjá sig opin­ber­lega og verj­ast ómál­efna­legum mál­flutn­ingi og röngum ásök­un­um. „Og auð­vitað má gagn­rýna dóm­stóla og úrlausnir þeirra og jafn­vel dóm­ar­ana sjálfa. Það er hins vegar munur á gagn­rýnni umræðu og svo hreinni nið­ur­rifs­starf­sem­i.“

Gestur vís­aði einnig í orð Skúla Magn­ús­sonar í kvöld­fréttum RÚV sama dag, þar sem hann sagði að ef fjöl­miðlar eða aðrir sæju ekki um að hreinsa svona óhróður upp þannig að hann dæmi sig í raun og veru sjálfur þá hljóti dóm­arar á ein­hverjum tíma­punkti að grípa til við­bragða sem þeir hafi þá sam­kvæmt lögum og „ég lýsi ákveðnum skiln­ingi á því,“ sagði Skúli. Skúli gagn­rýndi einnig að Jón Steinar sjálfur hafi reynt að hafa áhrif á nið­ur­stöðu máls Bald­urs í Hæsta­rétti þó að hann hafi sjálfur lýst sig van­hæf­an. „Sú atburða­rás sem hann hefur sjálfur lýst og sú aðkoma hans sjálfs sem hann hefur lýst í fjöl­miðlum hún felur auð­vitað í sér eitt­hvað það skýrasta brot á siða­reglum dóm­ara sem hægt er að hugsa sér.“

Gestur sagði Söndru hafa setið í stjórn félags­ins undir for­ystu Skúla sem for­manns og geri enn eftir for­manns­skipti sem urðu á aðal­fund­in­um. Hann viti ekki til þess að Sandra hafi gert neinar athuga­semdir við fram­an­greind orð Skúla Magn­ús­son­ar, hvorki á aðal­fund­inum sjálfum né opin­ber­lega síðar á öðrum vett­vangi og því hafi Jón rétt­mætar ástæður til að ætla að orð Skúla end­ur­spegli við­horf þeirra sem með honum sátu í stjórn félags­ins, þar með talin Sandra.

Dóm­stóla­sýslan skiptir fé milli dóm­stól­anna

Að auki sitji stefn­and­inn, Bene­dikt Boga­son í stjórn nýrrar stjórn­sýslu­stofnun sem kall­ast dóm­stóla­sýslan og veitir henni for­mennsku. Hún ann­ast stjórn­sýslu dóm­stól­anna og sam­kvæmt lögum um stofn­un­ina skiptir stjórn dóm­stóla­sýsl­unnar fé á milli hér­aðs­dóm­stól­anna og komi fram gagn­vart stjórn­völd­um, fjöl­miðlum og öðrum í þágu dóm­stól­anna sam­eig­in­lega. Gestur sagði það þannig dóm­stóla­sýsl­unn­ar, með Bene­dikt sem for­mann, að skipta fjár­veit­ingum milli hér­aðs­dóm­stól­anna og ákveða hvaða dóm­stóll fengi hvaða upp­hæð­ir. Þannig væri þetta mál orðið skrítið og deil­urnar stæðu mjög nærri öllum sem að því kæmu. Í þessu ljósi hefði Jón Steinar rétt­mæta ástæðu til að draga það í efa að allt ferlið væri hlut­laust eins og vera bæri.

Í loka­orðum sínum fyrir rétt­inum sagði Gest­ur: „þegar for­maður félags dóm­ara stendur upp á aðal­fundi og ávarpar fund­inn og er að tala með þeim hætti sem þarna var gert er þá maður sem er settur undir það að dóm­ar­inn í mál­inu eigi að vera sam­stjórn­ar­maður þess sem tók afstöðu til máls­höfð­un­ar­innar með þeim hætti sem for­mað­ur­inn gerði, hefur hann rétt­mæta ástæðu til að ótt­ast að ekki sé um óhlut­drægan dóm­ara að ræði. Þess­ari spurn­ingu verður dóm­ar­inn sjálfur að svara,“ sagði Gest­ur.

Sandra ekki sam­sömuð Skúla Magn­ús­syni

Vil­hjálmur Hans Vil­hjálms­son hæsta­rétt­ar­lög­maður og lög­maður Bene­dikts krafð­ist þess að kröfu Gests yrði hafnað og að dóm­ar­inn sæti áfram. Hann sagði kröfu Gests langsótta, dóm­ur­inn væri sjálf­stæður í störfum sínum sam­kvæmt stjórn­ar­skrá og lögum og skipað hafi verið með lög­form­legum hætti í emb­ætti á sínum tíma. Hann sagði að Sandra yrði ekki sam­sömuð með Skúla Magn­ús­syni, fyrr­ver­andi for­manni dóm­ar­ar­fé­lags­ins, með þeim hætti sem gert sé af hálfu stefnda Jóns Stein­ars. „Hvað þá að hinn virðu­legi dómur verði gerður ábyrgur fyrir orðum Skúla Magn­ús­sonar eða að á hinum virðu­lega dómi hvíli athafna­skylda til að and­mæla þeim orðum sem Skúli gerði á aðal­fundi félags­ins,“ sagði Vil­hjálmur og sagði þetta liggja í „augun úti“ og vís­aði í texta hljóm­sveit­ar­innar Purrkur Pillnikk í lag­inu Augun úti - sem létti furðu lítið and­rúms­loftið í dóm­saln­um.

Vil­hjálmur sagði dóm­ar­ann bera ábyrgð á sínum eigin orð­um, en ekki orðum ann­arra og ekk­ert hafi verið fram komið hvað varðar kröfu eða rök­stuðn­ing sem bendi til þess eða styðji að dóm­ar­inn sé ekki hæfur til að fara með þetta til­tekna mál. Hann lagði sér­staka áherslu á að í hæf­is­reglum felist ekki ein­ungis sú skylda að dóm­ari víki sæti ef hann er van­hæf­ur, heldur líka sú skylda til þess að fara með mál og víkja ekki sæti ef við­kom­andi dóm­ari er hæf­ur.

„Enn­fremur er því mót­mælt að Skúli Magn­ús­son hafi í umrætt skipti verið að lýsa skoð­unum stjórnar eða ann­arra stjórn­ar­manna í umrætt skipt­i,“ sagði Vil­hjálmur og bætti því við að Skúli væri sjálf­stæð per­sóna sem njóti mál­frelsis og verði einn að bera ábyrgð á skoð­unum sín­um. Hann sagði að stilla mætti því þannig upp að hefði komið til þess að Skúla sjálfum hefði verið úthlutað þessu máli hefði mátt draga hæfi hans til þess að fara með málið hugs­an­lega í efa, en alls ekki Söndru.

Vil­hjálmur sagð­ist ekki geta séð að starf stefn­anda Bene­dikts sem for­maður dóm­stóla­sýsl­unnar hafi nokkur áhrif í mál­inu, það hafi ekki verið rök­stutt með full­nægj­andi hætti hvers vegna það starf hans ætti að leiða til van­hæfis dóm­ar­ans, sagði það órök­stutt með öllu.

Vil­hjálmur sagði að dóm­ur­inn sé full­kom­lega hæfur og alls ekki van­hæfur í skiln­ingi bæði stjórn­ar­skrár­innar og mann­rétt­inda­sátt­mála Evr­ópu, gerði þá kröfu að dóm­ar­inn Sandra dæmi málið og að kröfu Gests yrði hafn­að.

Dóm­ar­inn sjálf­ur, Sandra Bald­vins­dótt­ir, mun ákvarða hæfi sitt til að sitja áfram eða ekki sem dóm­ari og má búast við nið­ur­stöðu í mál­inu á næstu dög­um.

Tekist á um dómafordæmi

Gestur vís­aði máli sínu til stuðn­ings til tveggja dóma máli sínu til stuðn­ings, ann­ars vegar máls Pét­urs Sig­urðs­sonar gegn Íslandi fyrir Mann­rétt­inda­dóm­stóli Evr­ópu, sem sneri að van­hæfi dóm­ara. Þar segir í nið­ur­stöðu dóms­ins að spurn­ing­unni um hvort óhlut­drægni sé fyrir hendi beri bæði að svara á hug­lægum grund­velli, þ.e. á grund­velli per­sónu­legrar sann­fær­ingar dóm­ara í til­teknu máli, og á hlut­lægum grund­velli, þ.e. með athugun á hvort aðstæður hafi verið þannig að úti­loka mætti að óhlut­drægni dóm­ar­ans verði með réttu dregin í efa. Ákvarða verði, án nokk­urs til­lits til gerða dóm­ar­ans, hvort fyrir hendi séu atvik sem kunni að vekja vafa um óhlut­drægni hans. Ásýndin ein kunni jafn­vel að öðl­ast nokkuð mik­il­vægi. „Það sem er hér í húfi er það traust, sem dóm­stólar í lýð­ræð­is­þjóð­fé­lagi verða að vekja meðal almenn­ings. Þess vegna verður hver sá dóm­ari að, sem með réttu er unnt að óttast að ekki sé óhlut­dræg­ur, að víkja sæt­i,“ segir í dómn­um. Þetta feli í sér að að afstaða við­kom­andi máls­að­ila sé mik­il­væg við ákvörðun á því hvort með réttu megi ótt­ast um óhlut­drægni ákveð­ins dóm­ara í ákveðnu máli, þótt ekki sé hún afger­andi. Hið afger­andi atriði er hvort telja megi þann ótta hlut­lægt séð rétt­mæt­an.

Hins vegar vís­aði Gestur til dóms Hæsta­réttar frá 2014 þar sem þess var kraf­ist að með­dóm­ari í ákveðnu máli viki vegna van­hæf­is. Dóm­ar­inn, sem var lektor við við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, hafði í fyr­ir­lestrum sínum og glærum fjalla um fram­ferði end­ur­skoð­enda í aðdrag­anda hruns­ins, en ákærðu voru allir end­ur­skoð­end­ur. Hæsti­réttur taldi að hann hefði óbeint verið að ræða ákærðu, sem störf­uðu allir hjá sama end­ur­skoð­enda­fyr­ir­tæk­inu. Gagn­rýni hans hefði verið hvöss og taldi rétt­ur­inn að í þeim fælist áfell­is­dómur yfir störfum ákærðu og var honum gert að víkja sæti í mál­inu. Gestur sagði þetta sam­bæri­legt því máli sem um ræð­ir, for­maður dóm­ara­fé­lags­ins hefði flutt ræðu sem aðgengi­leg væri almenn­ingi með sama hætti og glærur kenn­ar­ans og hefðu báðir varn­ar­að­ilar í báðum þessum málum því rétt­mæta ástæðu til að draga óhlut­drægni dóm­ara mál­anna í efa.

Vil­hjálmur vís­aði þessum sam­an­burði Gests á bug og sagði hvor­ugan dóm­inn eiga við í þessu máli.

Í því fyrra, hjá Mann­rétt­inda­dóm­stóli Evr­ópu, hafi verið um að ræða van­hæfi dóm­ar­ans vegna fjár­hags­mála hans sjálfs og maka, þ.e. fjár­hags­lega hags­muni sem vörð­uðu dóm­ar­ann sjálf­an.

Hið sama eigi við um síð­ari dóm­inn hjá Hæsta­rétti hafi það verið með­dóms­mað­ur­inn sjálfur sem vís­aði í ákveðin orð sem urðu til þess að hugs­an­lega hafi mátt draga óhlut­drægni hans í efa.

„Ef það á að bera þessi til­vik sam­an, setja eitt­hvað sama­sem­merki á milli þeirra þá er það gert með Skúla Magn­ús­syni, ekki þann dóm­ara sem fer með þetta mál,“ sagði Vil­hjálmur og ítrek­aði að það vanti alla teng­ingu þess­ara dóma við máls­at­vik þessa máls.

Öryggisráðið samþykkir 30 daga vopnahlé í Sýrlandi
Neyðarástand er víða í Sýrlandi eftir blóðuga borgarastyrjöld árum saman.
24. febrúar 2018
Líf, Elín og Þorsteinn leiða lista VG í Reykjavík.
Líf, Elín og Þorsteinn leiða hjá VG í Reykjavík
Forvali Vinstri grænna lauk í dag. Þau Líf Magneudóttir, Elín Oddný Sigurðardóttir og Þorsteinn V. Einarsson skipa þrjú efstu sætin. Kosið var um fimm efstu sæti á lista og greiddu tæplega 500 atkvæði í valinu.
24. febrúar 2018
Ólafur Helgi Jóhansson
Lestur, læsi og lesskilningur – grundvallaratriði náms
24. febrúar 2018
Klikkið
Klikkið
Klikkið – Varðandi stöðu Hugarafls og Geðheilsu Eftirfylgdar
24. febrúar 2018
„Þetta eru allt íslensk börn“
Lilja Dögg Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, segir það markmið sitt að börn af erlendum uppruna sem búa á Íslandi hafi sömu tækifæri í íslensku skólakerfi og önnur börn.
24. febrúar 2018
Þórður Snær Júlíusson
Höfum við ekki tíma til að sinna námi barnanna okkar?
24. febrúar 2018
Stóru málin
Stóru málin
Stóru málin – Reykvísk stjórnsýsla er eins og pítsa sem maður fær aldrei
24. febrúar 2018
Þórdís býður sig fram í varaformann Sjálfstæðisflokksins
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, býður sig fram til embættis varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins fer fram 16. - 18. mars þar sem kosið verður um forystu flokksins.
24. febrúar 2018
Meira úr sama flokkiInnlent