Mengandi agnir úr dekkjum og bremsuklossum enda á afskekktum svæðum jarðar

Meira en 200 þúsund tonn af plastögnum fjúka af vegum og út í hafið ár hvert að því er fram kemur í nýrri rannsókn sem leidd var af norsku loftgæðastofnuninni.

Mengun frá bílum kemur alls ekki aðeins frá eldsneyti.
Mengun frá bílum kemur alls ekki aðeins frá eldsneyti.
Auglýsing

Niðurstaða nýrrar rannsóknar á uppruna plasts í hafinu er sú að örsmáar plastagnir, svokallað örplast, berst í meira mæli með vindi út í sjó en með ám, ólíkt því sem áður var talið. Í rannsókninni var sjónum beint að örsmáum ögnum, svifryki, sem verða til þegar dekk og bremsuklossar eyðast. Samkvæmt mati vísindamannanna verða um 550 þúsund tonn af ögnum sem eru minni en 0,01 mm til með þessu móti á hverju ári. Um helmingurinn eða um 200 þúsund tonn endar í hafinu. Þá er það niðurstaða vísindamannanna að um 80 þúsund tonn falli árlega á afskekktum svæðum og á snævi þöktu landi og jöklum. Agnirnar eru svartar og draga því í sig hita frá sólinni og því gætu þær hraðað bráðnun jökla .


Í umfjöllun Guardian um rannsóknina segir að örplast hafi fundist um alla jörðina allt frá heimskautasvæðum til tinda hæstu fjalla. Þá er þær einnig að finna á botni dýpstu hafsvæða. Þessar agnir geta innihaldið skaðleg efni og þær hafa valdið skaða á lífríkinu í sjónum. Þá er einnig vitað að þær enda í ýmsum matvælum og drykkjarvatni og þannig komast þær inn í líkama fólks.  


Fyrri rannsóknir höfðu gefið vísbendingar um að örplast færi um heiminn með vindum en sú norska er sú fyrsta sem leggur mat á magn efnanna sem ferðast með þeim hætti.

Auglýsing

Vísindamennirnir einbeittu sér að ögnum úr bíldekkjum og bremsuklossum þar sem þegar er að finna góð gögn um hvernig þær verða til. „Vegir eru veigamikil uppspretta örplasts sem endar á afskekktum svæðum, þar á meðal í hafinu,“ hefur Guardian eftir Andreas Stohl hjá Loftgæðastofnun Noregs sem leiddi rannsóknina. Hann segir að meðaldekk tapi um fjórum kílóum af þyngd sinni á líftíma sínum. Stohl segir dekkin því mun stærri uppsprettu örplasts en til dæmis föt.


Skýringin á því að útbreiðsla örplasts í andrúmsloftinu hefur verið vanmetin til þessa er sú að það er mjög erfitt að rannsaka hana af því að agnir sem geta borist með lofti eru svo gríðarlega smáar og erfitt að bera kennsl á uppruna þeirra. En þessar allra minnstu agnir eru að mati Stohl þær skaðlegustu þegar kemur að áhrifum á heilsu og vistkerfi. Þær eru svo litlar að líklegast geta þær komist inn í blóðrás fólks og dýra.

Niðurstaða rannsóknarinnar var nýverið birt í vísindatímaritinu Nature Communications.

Á notkunartíma dekkja losna um fjögur kíló af ögnum út í andrúmsloftið. Mynd: Ellie Burgin - Pixels


Stohl segir að þar sem niðurstaðan sé fengin með líkindum, m.a. út frá áætluðu magni agna úr dekkjum og bremsuklossum og hermilíkönum á vindakerfi heimsins ríki töluverð óvissa um hvert agnirnar dreifast. Þær gætu t.d. fallið fyrr til jarðar eða í hafið ef það rignir en hermilíkanið áætlar.


Ef ekkert slíkt truflar ferð hinna örsmáu agna geta þær borist með loftinu jafnvel í heilan mánuð.


Ekki hefur hingað til mikið verið rætt um dekk og bremsuklossa sem uppsprettu örplasts. Hingað til hefur aðallega verið rætt um notkun bíla í tengslum við umhverfismál vegna losunar gróðurhúsalofttegunda. Rafmagnsbílar eiga að margra mati að draga úr þeim vanda en eftir situr að rafmagnsbíll er að jafnaði þyngri en bíll að svipaðri stærð sem gengur fyrir jarðefnaeldsneyti. Það þýðir meira álag á dekk og bremsur, bendir Stohl á.

„Þessi rannsókn sýnir hversu samtengd afskekktustu svæði heims eru við athafnir okkar í borgum og á vegum,“ segir Erik van Sebille sem kennir við háskólann í Utrecht og er í teymi Stohls.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Ísland - Finnland: 16 - 30
Kjarninn 23. júní 2021
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Engin smit út frá bólusettum með virkt smit – „Hver er þá áhættan? Mikil eða lítil?“
Ellefu bólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á landamærunum. Engin smit hafa hins vegar greinst út frá þeim. Sóttvarnalæknir segir enn óvíst hvort smithætta fylgi bólusettum með smit en að hún sé „alveg örugglega“ minni en frá óbólusettum.
Kjarninn 23. júní 2021
Benedikt Jóhannesson hefur veifað bless við framkvæmdastjórn flokksins sem hann var aðalhvatamaðurinn að því að stofna.
Hefur sagt sig úr framkvæmdastjórn og segir framgöngu formanns mestu vonbrigðin
Fyrrverandi formaður Viðreisnar telur að atburðarás hafi verið hönnuð til að koma ákveðnum einstaklingum í efstu sætin á lista flokksins á höfuðborgarsvæðinu og halda öðrum, meðal annars honum, frá þeim sætum.
Kjarninn 23. júní 2021
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
ASÍ hvetur forsætisráðherra til að beita sér fyrir alþjóðlegum fyrirtækjaskatti
Verkalýðshreyfingin kallar eftir því að lagður verði á 25 prósent skattur á hagnað alþjóðlegra stórfyrirtækja þar sem hann verður til.
Kjarninn 23. júní 2021
Viðskipti hófust með bréf Íslandsbanka í gær.
20 fjárfestar keyptu rúmlega helminginn af því sem selt var í Íslandsbanka
Búið er að birta lista yfir stærstu eigendur Íslandsbanka. Auk ríkisins eiga lífeyrissjóðir og erlendir fjárfestingarsjóðir stærstu eignarhlutina. Margir einstaklingar leystu út hagnað af viðskiptunum í gær.
Kjarninn 23. júní 2021
Engin ákvörðun hefur enn verið tekin um hvort og þá hvenær farið verður að bólusetja börn við COVID-19 á Íslandi.
Ráðleggja óbólusettum – einnig börnum – frá ónauðsynlegum ferðalögum
Sóttvarnarlæknir segir þær ráðleggingar embættisins að óbólusettir ferðist ekki til útlanda gildi einnig fyrir börn. Engin ákvörðun hefur enn verið tekin um almenna bólusetningu barna.
Kjarninn 23. júní 2021
Miklar sveiiflur hafa verið á virði rafmyntarinnar Bitcoin síðasta sólarhringinn.
Kínverjar snúa baki við Bitcoin og verðið fellur
Verð rafmyntarinnar Bitcoin hefur lækkað umtalsvert á undanförnum dögum en náði sér aðeins á strik síðdegis í dag. Kínverjar hafa reynt að stemma stigu við viðskiptum með myntina þar í landi og nýlega var fjölda gagnavera sem grafa eftir myntinni lokað.
Kjarninn 22. júní 2021
Birna Einarsdóttir bankastjóri Íslandsbanka hringir hér inn fyrstu viðskipti í Íslandsbanka
73 prósent af viðskiptunum voru í Íslandsbanka
Alls námu viðskipti með hlutabréf Íslandsbanka 5,4 milljörðum króna eftir fyrsta viðskiptadag þeirra í Kauphöllinni í dag. Verð bréfanna er nú fimmtungi hærra en útboðsgengi þeirra.
Kjarninn 22. júní 2021
Meira úr sama flokkiErlent