Mengandi agnir úr dekkjum og bremsuklossum enda á afskekktum svæðum jarðar

Meira en 200 þúsund tonn af plastögnum fjúka af vegum og út í hafið ár hvert að því er fram kemur í nýrri rannsókn sem leidd var af norsku loftgæðastofnuninni.

Mengun frá bílum kemur alls ekki aðeins frá eldsneyti.
Mengun frá bílum kemur alls ekki aðeins frá eldsneyti.
Auglýsing

Nið­ur­staða nýrrar rann­sóknar á upp­runa plasts í haf­inu er sú að örsmáar plast­agn­ir, svo­kallað örplast, berst í meira mæli með vindi út í sjó en með ám, ólíkt því sem áður var talið. Í rann­sókn­inni var sjónum beint að örsmáum ögn­um, svifryki, sem verða til þegar dekk og bremsuklossar eyð­ast. Sam­kvæmt mati vís­inda­mann­anna verða um 550 þús­und tonn af ögnum sem eru minni en 0,01 mm til með þessu móti á hverju ári. Um helm­ing­ur­inn eða um 200 þús­und tonn endar í haf­inu. Þá er það nið­ur­staða vís­inda­mann­anna að um 80 þús­und tonn falli árlega á afskekktum svæðum og á snævi þöktu landi og jökl­um. Agn­irnar eru svartar og draga því í sig hita frá sól­inni og því gætu þær hraðað bráðnun jökla .



Í umfjöllun Guar­dian um rann­sókn­ina segir að örplast hafi fund­ist um alla jörð­ina allt frá heim­skauta­svæðum til tinda hæstu fjalla. Þá er þær einnig að finna á botni dýpstu haf­svæða. Þessar agnir geta inni­haldið skað­leg efni og þær hafa valdið skaða á líf­rík­inu í sjón­um. Þá er einnig vitað að þær enda í ýmsum mat­vælum og drykkj­ar­vatni og þannig kom­ast þær inn í lík­ama fólks.  



Fyrri rann­sóknir höfðu gefið vís­bend­ingar um að örplast færi um heim­inn með vindum en sú norska er sú fyrsta sem leggur mat á magn efn­anna sem ferð­ast með þeim hætti.

Auglýsing


Vís­inda­menn­irnir ein­beittu sér að ögnum úr bíldekkjum og bremsuklossum þar sem þegar er að finna góð gögn um hvernig þær verða til. „Vegir eru veiga­mikil upp­spretta örplasts sem endar á afskekktum svæð­um, þar á meðal í haf­in­u,“ hefur Guar­dian eftir Andr­eas Stohl hjá Loft­gæða­stofnun Nor­egs sem leiddi rann­sókn­ina. Hann segir að með­al­dekk tapi um fjórum kílóum af þyngd sinni á líf­tíma sín­um. Stohl segir dekkin því mun stærri upp­sprettu örplasts en til dæmis föt.



Skýr­ingin á því að útbreiðsla örplasts í and­rúms­loft­inu hefur verið van­metin til þessa er sú að það er mjög erfitt að rann­saka hana af því að agnir sem geta borist með lofti eru svo gríð­ar­lega smáar og erfitt að bera kennsl á upp­runa þeirra. En þessar allra minnstu agnir eru að mati Stohl þær skað­leg­ustu þegar kemur að áhrifum á heilsu og vist­kerfi. Þær eru svo litlar að lík­leg­ast geta þær kom­ist inn í blóð­rás fólks og dýra.

Nið­ur­staða rann­sókn­ar­innar var nýverið birt í vís­inda­tíma­rit­inu Nat­ure Comm­un­ications.

Á notkunartíma dekkja losna um fjögur kíló af ögnum út í andrúmsloftið. Mynd: Ellie Burgin - Pixels



Stohl segir að þar sem nið­ur­staðan sé fengin með lík­ind­um, m.a. út frá áætl­uðu magni agna úr dekkjum og bremsuklossum og hermi­lík­önum á vinda­kerfi heims­ins ríki tölu­verð óvissa um hvert agn­irnar dreifast. Þær gætu t.d. fallið fyrr til jarðar eða í hafið ef það rignir en hermi­líkanið áætl­ar.



Ef ekk­ert slíkt truflar ferð hinna örsmáu agna geta þær borist með loft­inu jafn­vel í heilan mán­uð.



Ekki hefur hingað til mikið verið rætt um dekk og bremsuklossa sem upp­sprettu örplasts. Hingað til hefur aðal­lega verið rætt um notkun bíla í tengslum við umhverf­is­mál vegna los­unar gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Raf­magns­bílar eiga að margra mati að draga úr þeim vanda en eftir situr að raf­magns­bíll er að jafn­aði þyngri en bíll að svip­aðri stærð sem gengur fyrir jarð­efna­elds­neyti. Það þýðir meira álag á dekk og brems­ur, bendir Stohl á.

„Þessi rann­sókn sýnir hversu sam­tengd afskekkt­ustu svæði heims eru við athafnir okkar í borgum og á veg­um,“ segir Erik van Sebille sem kennir við háskól­ann í Utrecht og er í teymi Stohls.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gunnar Tryggvi Halldórsson
Bændur og afurðastöðvar
Kjarninn 5. mars 2021
Jón Þór Ólafsson þingmaður og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis.
Jón Þór vill að skrifstofa Alþingis kanni hvenær trúnaður geti talist brotinn
Formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur sig ekki hafa brotið trúnað með ummælum um það sem fram fór á fundi nefndarinnar með lögreglustjóra í vikunni. Hann vill fá skrifstofu Alþingis til að kanna hvar formleg mörk um trúnaðarrof liggi.
Kjarninn 5. mars 2021
Íslandspóstur hagnast um 104 milljónir
Viðsnúningur var í rekstri Íslandspósts á síðasta ári, sem skilaði hagnaði í fyrsta skiptið í þrjú ár. Samkvæmt forstjóra fyrirtækisins létti endurskipulagning og niðurgreiðsla langtímalána umtalsvert á félaginu.
Kjarninn 5. mars 2021
Í þingsályktunartillögu um rafræna birtingu álagningar- og skattskrár er lagt til að hætt verði að birta þessar upplýsingar á pappír.
Telja rafræna birtingu skattskrár auka launajafnrétti
ASÍ hvetur til þess að þingsályktunartillaga um rafræna birtingu álagningarskrár nái fram að ganga. Í umsögn Persónuverndar segir að mikilvægt sé að huga að rétti einstaklinga til persónuverndar. Slík tillaga nú lögð fram í fimmta sinn.
Kjarninn 5. mars 2021
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Þögla stjórnarskráin
Kjarninn 5. mars 2021
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra laut í lægra haldi í Héraðsdómi Reykjavíkur í dag.
Menntamálaráðherra tapaði í Héraðsdómi Reykjavíkur
Héraðsdómur Reykjavíkur féllst ekki á kröfu Lilju Alfreðsdóttur mennta- og menningarmálaráðherra um að úrskurði kærunefndar jafnréttismála yrði hnekkt. Úrskurðurinn í kærumáli Hafdísar Helgu Ólafsdóttur, skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu, stendur.
Kjarninn 5. mars 2021
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Íbúar í gömlu hverfunum í Reykjavík ánægðir með Dag sem borgarstjóra en efri byggðir ekki
Fleiri Reykvíkingar eru ánægðir með störf Dags B. Eggertssonar borgarstjóra en óánægðir. Mikill munur er á afstöðu eftir hverfum og menntun. Borgarstjórinn er sérstaklega óvinsæll hjá fólki á sextugsaldri.
Kjarninn 5. mars 2021
Frá þurrvörum til þrautaleikja: COVID-áhrifin á heimilislífið
Bakað, eldað, málað og spilað. Allt heimagert. Ýmsar breytingar urðu á hegðun okkar í hinu daglega í lífi á meðan faraldurinn stóð hvað hæst. Sum neysluhegðun er þegar að hverfa aftur til fyrra horfs en önnur gæti verið komin til að vera.
Kjarninn 5. mars 2021
Meira úr sama flokkiErlent