Munu bólusetningavegabréf færa ferðalög til fyrra horfs?

Flugfélög eru þegar farin að prófa smáforrit sem geyma upplýsingar farþega um bólusetningar og sýnatökur. Þó að bólusetning gegn COVID-19 verði ekki skylda er ljóst að ýmsir þjónustuaðilar gætu krafið viðskiptavini um ónæmisvottorð.

Bólusetning gegn COVID-19 er að hefjast víða um heim um þessar mundir. Enn er ekki vitað hversu lengi vörnin gegn veirunni endist.
Bólusetning gegn COVID-19 er að hefjast víða um heim um þessar mundir. Enn er ekki vitað hversu lengi vörnin gegn veirunni endist.
Auglýsing

Stjórn­völd í Ísr­ael eru þau fyrstu í heim­inum til að ákveða að gefa út „græn vega­bréf“ til þeirra borg­ara lands­ins sem farið hafa í bólu­setn­ingu gegn COVID-19. Vega­bréfið greiðir hand­höfum leið fram hjá ýmsum hindr­unum sem settar hafa verið á í far­aldr­in­um. Þannig þurfa þeir sem það fá ekki að fara í ein­angrun eða sótt­kví eftir að hafa orðið útsettir fyrir veirunni vegna nálægðar við sýkta mann­eskju og einnig munu þeir geta sótt veit­inga­hús og menn­ing­ar­við­burði, að því er heil­brigð­is­ráð­herra lands­ins hefur sagt.



Fólk mun fá græna vega­bréfið tveimur vikum eftir að það hefur fengið síð­ari sprautu bólu­efn­is­ins.



Sam­kvæmt því sem heil­brigð­is­ráð­herr­ann Yuli Edel­stein segir munu þeir sem fá vega­bréfið ekki þurfa að fara í sýna­töku áður en lagt er í ferða­lag til útlanda.

Auglýsing



Allt frá upp­hafi kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins hafa fjöl­margir aðilar jafnt úr heil­brigð­is­stétt sem ferða­þjón­ust­unni, bent á að bólu­setn­ing sé leiðin út úr þreng­ing­un­um. Bólu­efni hafa svo verið þróuð á met­tíma og bólu­setn­ing er þegar hafin í nokkrum lönd­um, m.a. meðal ákveð­inna hópa í Bret­landi. Á næstu viku – jafn­vel dögum – hefst svo bólu­setn­ing í mörgum til við­bót­ar. Enn er beðið leyfis Lyfja­stofn­unar Evr­ópu svo að heim­ilt verði að bólu­setja íbúa innan EES-landa, þar á meðal Íslands.



En hvaða þýð­ingu mun bólu­setn­ing hafa fyrir utan hið aug­ljósa – að verja þann sem hana fær fyrir sjúk­dómnum COVID-19 sem kór­ónu­veiran veld­ur?



Tveir óvissu­þættir varð­andi bólu­efnin eru helsta hindr­unin í vegi fyrir því að heil­brigð­is­yf­ir­völd víða, sem og Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­un­in, eru hik­andi við að gefa án fyr­ir­vara, út sér­stök vega­bréf eða skír­teini til þeirra sem fá bólu­setn­ingu gegn COVID-19 á næstu mán­uð­um. Í fyrsta lagi er ekki vitað hversu lengi vörn bólu­efn­anna gegn sjúk­dómnum virkar og í öðru lagi er enn ekki vitað hvort að sá sem hefur verið bólu­settur og myndað mótefni getur borið veiruna með sér og sýkt aðra – þó að hann sjálfur fái engin ein­kenni COVID-19.



 Fleiri óvissu­þættir eru vissu­lega til stað­ar. Einn þeirra er tregða fólks til að láta bólu­setja sig yfir höf­uð. Þó að Íslend­ingar séu mjög jákvæðir í garð bólu­setn­ingar gegn COVID-19 er sömu sögu ekki að segja í mörgum öðrum ríkj­um. Þetta spilar svo aftur saman með þeirri óvissu sem fylgir því hvort að bólu­settur ein­stak­lingur getur enn smitað aðra.



Stjórn­völd víð­ast hvar í heim­inum sem og Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­unin vilja ekki gera bólu­setn­ingu gegn COVID-19 að skyldu. Sú ákvörðun á að hvíla hjá ein­stak­lingn­um. Engu að síður er hvatt til þess að sem flestir láti bólu­setja sig svo að hið umtal­aða hjarð­ó­næmi sam­fé­lags, hóps eða heilu þjóð­anna náist.



Það sem hins vegar gæti gerst og er þegar farið að ger­ast er að fyr­ir­tæki, t.d. flug­fé­lög, krefj­ist þess að við­skipta­vinir fram­vísi vott­orði til marks um að þeir séu annað hvort bólu­settir eða hafi fengið COVID-19 og séu því ónæmir fyrir veirunni.

Bólu­setn­inga­skír­teini ekki ný af nál­inni



Í almennri umræðu eru vott­orð þessi oft kölluð bólu­setn­ing­ar­vega­bréf. Vottun á ákveðnum bólu­setn­ingum er vissu­lega ekki ný af nál­inni. Til að ferð­ast til ýmissa landa, m.a. Afr­íku­ríkja þar sem hita­belt­is­sjúk­dómar eru land­lægir, þurfa ferða­langar að geta fram­vísað bólu­setn­ing­ar­skír­tein­um. En þegar verið er að bólu­setja við þekktum sjúk­dómum á borð við gulu­sótt og tauga­veiki er vitað hversu lengi vörnin end­ist. Og þar stendur einn stærsti hníf­ur­inn í kúnni þegar bólu­efni gegn COVID-19 er ann­ars vegar eins og að undan var rak­ið.



Engu að síður hafa fréttir af komu bólu­efnis vakið vænt­ingar og vonir um að fleira muni fylgja en aðeins vörn gegn veirunni. Að bólu­setn­ingu muni fylgja þau for­rétt­indi – sem áður þóttu sjálf­sögð – að geta ferð­ast um heim­inn og verið meðal fólks hvar og hvenær sem er.

Bóluefni Pfizer er þegar í framleiðslu og um 10 þúsund skammtar af því munu koma til Íslands fljótlega. Mynd: EPA



Atvinnu­lífið er auð­vitað mjög áfram um að slíkt gagn hljót­ist einnig af bólu­setn­ing­un­um. Að fólk fari einmitt að ferðast, að hjól ferða­þjón­ust­unnar um víða ver­öld  fari að snú­ast af krafti á ný.



Þó að almenn bólu­setn­ing sé ekki enn hafin í Banda­ríkj­un­um, svo dæmi sé tek­ið, eru tvö smá­forrit  sem votta eiga ónæmi fólks gegn kór­ónu­veirunni, komin til sög­unn­ar. Próf­anir á öðru eru þegar hafnar og hitt er handan við horn­ið. Nokkur banda­rísk flug­fé­lög hafa þegar ákveðið að prófa þau, bæði í inn­an­lands­flugi og milli­landa­flugi.



Annað þeirra kall­ast Comm­on­Pass og hefur verið prófað frá því í októ­ber hjá flug­fé­lög­unum United Air­lines og Cat­hay Pacific milli New York og London, Singapúr og Hong Kong. Í ein­földu máli þá birt­ist strik­a­merki í snjall­tæki fólks sem fyr­ir­tæki geta skannað til að fá stað­fest­ingu á að við­kom­andi hafi fengið bólu­setn­ingu.

For­gangs­mál



Alþjóða­sam­band flug­fé­laga, IATA, er einnig að þróa app í sama til­gangi. Í app­inu verður hægt að nálg­ast ýmsar heilsu­fars­upp­lýs­ing­ar, s.s. um sýna­tökur og bólu­setn­ing­ar.



„Helsta for­gangs­málið er að fá fólk til að ferð­ast með öruggum hætti á ný,“ sagði í til­kynn­ingu frá IATA vegna máls­ins. Aðal­at­riðið er að ferða­langar geti fram­vísað vott­orði um ónæmi svo að þeir þurfi ekki að fara í sótt­kví eða ein­angrun í þeim löndum sem þeir ferð­ast til eða eftir að hafa heim­sótt ákveðin lönd.



En ýmsir sér­fræð­ingar hafa bent á að bólu­setn­ing­ar­vega­bréf séu ekki „ónæmis vega­bréf, þ.e. vegna þess að ekki er vitað hversu lengi vörn bólu­efn­is­ins gegn veirunni var­ir, sé aðeins hægt að votta ónæmi fólks til skamms tíma.

Aftur til fram­tíðar



Flestir þrá þá ver­öld sem var að geta farið um frjálsir ferða sinna án grímu og án þess að þurfa að halda tveggja metra fjar­lægð frá næsta manni. Bólu­setn­ing­ar­vott­orð myndu ekki aðeins gagn­ast flug­fé­lögum heldur líka veit­inga­stöð­um, börum og í hvers konar menn­ing­ar­starf­semi. En þá þarf vissan að vera fyrir hendi. Vissan um að sá sem fram­vísar slíku vott­orði sé ónæmur og einnig að hann geti ekki smitað aðra. Fari fyr­ir­tæki og þjón­ustu­að­ilar þá leið að krefj­ast vott­orðs um bólu­setn­ingu vakna svo einnig sið­ferð­is­legar spurn­ing­ar: Á að skipta fólki í hópa eftir því hvort það hefur fengið bólu­setn­ingu eða ekki? Á að veita þeim sem fá slíka bólu­setn­ingu, hafa t.d. aðgang að bólu­efni, ákveðin for­rétt­indi umfram aðra?



Nad­him Zahawi, yfir­maður bólu­setn­inga hjá breskum stjórn­völd­um, segir að mögu­lega muni bar­ir, veit­inga­hús og þeir sem fyrir menn­ing­ar­starf­semi standa, byrja að biðja við­skipta­vini um sönnun þess að þeir hafi verið bólu­settir gegn COVID-19. Hins vegar hafa bresk stjórn­völd ekki uppi neinar áætl­anir á þessum tíma­punkti um að gefa út sér­stök bólu­setn­ing­ar­vega­bréf.

Bólusetning er þegar hafin í Bretlandi meðal forgangshópa. Mynd: EPA



 Alan Joyce, for­stjóri ástr­alska flug­fé­lags­ins Qantas Airways seg­ist eiga von á því að félagið muni biðja flug­far­þega um að sýna fram á bólu­setn­ingu í milli­landa­flug­i.  Þá hafa áströlsk stjórn­völd sagt að svo geti farið að þau biðji ferða­menn um að sýna vott­orð um bólu­setn­ingu við kom­una til lands­ins.



Vott­orð heil­brigð­is­yf­ir­valda í ýmsum löndum sem gefin eru fólki sem fengið hefur COVID-19 og þar með myndað mótefni gegn veirunni, eru í dag ekki tekin gild alþjóð­lega og meira að segja veita þau hand­höfum oft engar sér­stakar und­an­þágur frá tak­mörk­unum á sam­komum og fjar­lægð­ar­mörkum svo dæmi séu tek­in.



Í grein í nýlegu hefti vís­inda­blaðs­ins Lancet er talað fyrir ónæm­is­vott­orðum eða vega­bréfum og rík­is­stjórnir heims­ins hvattar til þess að taka upp ein­hvers konar kerfi á alþjóða­vísu hvað þetta varð­ar.



„Einu rökin fyrir því að beita rík­is­valdi sem tak­marka frelsi fólks er þegar hætta er á að öðrum stafi hætta af því,“ segir Julian Savu­lescu, yfir­maður sið­fræði­stofn­unar Oxfor­d-há­skóla, sem er einn af höf­undum grein­ar­inn­ar. „Þegar hættan af því að fólk ógni heilsu ann­arra ætti ekki að hefta frelsi þess.“



Nicole Hassoun, pró­fessor í heim­speki við Bing­hamton-há­skóla í New York-­ríki vill fara var­legar og seg­ir: „Það eru ekki nægar sann­anir enn fyrir hendi til að full­yrða að ónæm­is­vega­bréf séu góð hug­mynd.“



Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­unin (WHO) hefur varað við útgáfu ónæm­is­vott­orða. Það gerði hún þegar í apríl og hefur ítrekað þau skila­boð síð­ustu vikur þó að nokk­urs mis­ræmis gæti í mál­flutn­ingi starfs­manna henn­ar. Frá því í haust hefur WHO verið að fylgj­ast með og taka þátt í þróun raf­rænna bólu­efn­is­vott­orða í Eist­landi. Verk­efn­is­stjóri hjá WHO sagði nýverið að stofn­unin væri að fylgj­ast náið með tækni­þróun á þessu sviði og hvernig nýta mætti raf­ræn heil­brigð­is­vott­orð meðal aðild­ar­ríkja stofn­un­ar­inn­ar. Á sama tíma ítrek­aði svo annar starfs­maður að WHO mælti ekki með útgáfu ónæm­is­vott­orða. Að var­úð­ar­orð sem gefin voru út í apríl í þessum efnum stæðu enn.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Halldór Gunnarsson
Samtök eldri borgara ráðalaus eða hvað?
Kjarninn 2. mars 2021
Helga Vala Helgadóttir formaður velferðarnefndar.
Neitar að hafa brotið trúnað og segir „kostulegt“ að ráðuneytið geri athugasemdir
Helga Vala Helgadóttir telur sig ekki hafa brotið trúnað með því að ræða um efnisatriði sem komu fram á lokuðum nefndarfundi í sjónvarpsviðtali. Hún segir stöðu hjúkrunarheimila of alvarlega fyrir „pólitíska leiki.“
Kjarninn 2. mars 2021
Áréttar að það sé „salur til rannsóknar en ekki ráðherra“
Símtöl dómsmálaráðherra til lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins voru rædd í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Áslaug sagði símtölin ekki skráningarskyld þar sem hún hefði hringt til að afla sér upplýsinga en ekki í formlegum erindagjörðum.
Kjarninn 2. mars 2021
Helga Vala Helgadóttir þingmaður Samfylkingar og formaður velferðarnefndar Alþingis.
Heilbrigðisráðuneytið gerir „alvarlegar athugasemdir“ við orð Helgu Völu
Heilbrigðisráðuneytið telur að málflutningur formanns velferðarnefndar í frétt RÚV um Sjúkratryggingar Íslands í gærkvöldi hafi verið ógætilegur og að trúnaðar um það sem fram fór á lokuðum nefndarfundi hafi ekki verið gætt.
Kjarninn 2. mars 2021
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra segir nauðsynlegt að ræða áhrif launabreytinga á verðbólgu
Hvaðan kemur verðbólgan?
Verðbólga hér á landi mælist nú í rúmum fjórum prósentum og hefur ekki verið jafnmikil í rúm sjö ár. Hvað veldur þessari miklu hækkun?
Kjarninn 2. mars 2021
Hreinn Loftsson, lögmaður og annar aðstoðarmaður dómsmálaráðherra.
Segir það vekja furðu hvernig stjórnmálamenn og fjölmiðlar „hamast á dómsmálaráðherra“
Hreinn Loftsson segir dómsmálaráðherra ekki hafa gert neitt rangt þegar hún hringdi í lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu á aðfangadag vegna Ásmundarsalsmálsins. Fjölmiðlar hafi ekki virt helgifrið og heimtað svör frá ráðherranum.
Kjarninn 2. mars 2021
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Sósíalistaflokkurinn hefur aldrei mælst stærri í könnunum Gallup
Stjórnarflokkarnir hafa saman tapað fylgi á kjörtímabilinu en eru við það að geta endurnýjað samstarfið, samkvæmt könnunum, standi vilji þeirra til þess. Þrír stjórnarandstöðuflokkar hafa styrkt stöðu sína á kjörtímabilinu en tveir veikst.
Kjarninn 2. mars 2021
Guðmundur Ingi var kjörinn varaformaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs árið 2019.
Tveir keppast um oddvitasæti VG í Kraganum
Guðmundur Ingi Guðbrandsson hefur tilkynnt að hann stefni á oddvitasætið í Suðvesturkjördæmi. Nú þegar hefur Ólafur Þór Gunnarsson tilkynnt að hann vilji fyrsta sætið.
Kjarninn 2. mars 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar