Vill framlengja skattfrjálsa heimild fyrir þá sem nota séreign til að borga niður húsnæði

Frá miðju ári 2014 hefur tæplega þriðjungur íslensks vinnumarkaðar fengið yfir 21 milljarð króna í skattafslátt til að borga niður húsnæðislánin sín. Nú á að framlengja það úrræði. Reykjavík vill að ríkið bæti borginni tekjutap sem úrræðið veldur henni.

Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Auglýsing

Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, hefur kynnt drög að frumvarpi sem hefur þann tilgang að framlengja heimild til að nýta séreignarsparnað skattfrjálst til að greiða niður húsnæðislán um tvö ár. Heimildin var fyrst kynnt til leiks sem hluti af Leiðréttingunni svokölluðu og tók gildi sumarið 2014. Þá átti hún að gilda í þrjú ár. Síðan þá hefur hún verið framlengd tvívegis til tveggja ára í senn og nú stendur til að framlengja hana til loka júnímánaðar 2023. 

Alls hafa um 59 þúsund manns nýtt sér úrræðið frá því að það var kynnt til leiks til að greiða alls 81,5 milljarða króna inn á húsnæðislán sin. Til viðbótar hafa nálægt fjögur þúsund einstaklingar nýtt sambærilegt úrræði, „Fyrstu fasteign“, sem er ætlað fyrir þá sem eru að kaupa húsnæði í fyrsta sinn, en sá hópur hefur greitt um 10,5 milljarða króna inn á húsnæðislán frá árinu 2017. 

Samanlagt hafa því 62.952 einstaklingar, um 30 prósent allra sem eru á vinnumarkaði á Íslandi, nýtt sér þetta skattfrjálsa úrræði. Frá því að fyrsta úrræðið var kynnt til leiks hefur þessi hópur, tæpur þriðjungur vinnumarkaðar og 17 prósent þjóðarinnar, fengið 21,1 milljarð króna í skattafslátt sem öðrum hefur ekki staðið til boða. Sá afsláttur hefur orðið til þess að lækka tekjur ríkissjóðs og sveitarfélaga. 

Í mati á áhrifum frumvarpsins sem nú liggur fyrir kemur fram að það megi ætla að samanlagt tekjutap ríkis og sveitarfélaga, vegna skatttekna sem þau gefa eftir, verði á bilinu sex til átta milljarðar króna á tímabilinu sem framlengingin nær til. 

Reykjavíkurborg vill fá tekjutap bætt

Á meðal þeirra sem skiluðu umsögn um frumvarpið í samráðsgátt stjórnvalda var Reykjavíkurborg, langstærsta sveitarfélag landsins og það stjórnvald utan ríkissjóðs sem verður fyrir mestu tekjutapi vegna skattaafsláttarins. 

Í umsögn borgarinnar segir að ríkið hafi velt umtalsverður hluta af kostnaðinum vegna úrræðisins yfir á sveitarfélög og að Samband íslenskra sveitarfélaga áætli tekjutap þeirra vegna þessa á um tvo milljarða króna á ári. Þar af er tekjutap Reykjavíkurborgar 650 til 700 milljónir króna á ári og samanlagt útsvarstekjutap borgarinnar frá 2014 til 30. júní næstkomandi allt að fimm milljarðar króna. Á móti þessu tekjutapi hafi höfuðborgin fengi einskiptisframlag upp á 244 milljónir króna úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á árinu 2017. 

Auglýsing
Í umsögn borgarinnar er bent á að hún standi fyrir umfangsmiklum og kostnaðarsömum húsnæðisstuðningi við þá sem minna mega sín, til dæmis vegna lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða félagslega aðstæðna. Á árinu 2020 hafi þessi stuðningur numið 1,2 milljörðum króna. 

Reykjavíkurborg gerir í umsögn sinni kröfu um að sveitarfélögum verði bætt það útsvarstekjutap sem hlýst af ákvörðun Alþingis um skattfrjálsa ráðstöfun séreignarsparnaðar. „Þetta er ekki lögbundið verkefni sveitarfélaga eins og sérstakur húsnæðisstuðningur og flest sveitarfélög glíma við erfiðan hallarekstur um þessar mundir vegna heimsfaraldurs Covid-19,“ segir í umsögninni.

Þeir sem þurfa að láta enda ná saman greiða skatt

Þetta er ekki eina nýtingin á séreignarsparnaði sem stjórnvöld hafa heimilað. Í fyrsta efnahagspakka ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur, sem kynntur var 21. mars 2020, var ein af aðgerðunum sem kynnt var til leiks sú að landsmönnum gert kleift að taka út séreignasparnað til að takast á við skammtímafjárhagsvanda. Þeir sem nýttu sér þetta úrræði þurftu þó að greiða skatt af sparnaðinum þegar hann var tekinn út. Því var líka um tekjuskapandi aðgerð að ræða fyrir ríkissjóð.

Upphaflega reiknaði ríkisstjórnin með því að teknir yrðu út um tíu milljarðar króna af þessum sparnaði, sem var upphaflega hugsaður til að auka ráðstöfunarfé fólks þegar það fer á eftirlaun. Eftirspurnin eftir nýtingu á úrræðinu reyndist hins vegar miklu meiri en búist var við og nú áætlað stjórnvöld að útgreiðslur verði 28,6 milljarðar króna fram í mars á næsta ári, þegar heimild til útgreiðslu lýkur. Það þýðir að landsmenn tóku út tæplega þrisvar sinnum meira af sparnaði sínum til að takast á við efnahagslegar afleiðingar COVID-19 en upphaflega var reiknað með.

Þann 14. apríl síðastliðinn var búið að greiða þorra þeirrar upphæðar út, eða alls 26,9 milljarða króna. Ætla má að skattgreiðslur til ríkis og sveitarfélaga vegna þessa hafi verið um 9,5 milljarðar króna. Þegar upp verður staðið munu skattgreiðslurnar fara yfir tíu milljarða króna. 

Ekki hefur verið birt neitt niðurbrot á þeim hópi sem hefur nýtt sér þetta úrræði en ætla má að þar sé, að minnsta kosti að hluta, um að ræða fólk sem hefur átt í greiðsluerfiðleikum vegna efnahagslegra áhrifa COVID-19. Þeir sem fóru úr vel launuðum störfum á atvinnuleysisbætur eru líklegri til að tilheyra þessum hópi en aðrir, þar sem tekjuhærri hafa almennt verið líklegri til að spara séreign en tekjulægri.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorkell Sigurlaugsson og Sigmar Vilhjálmsson sitja báðir í undirbúningsnefnd hins nýja félags.
Unnið að stofnun nýrra hagsmunasamtaka lítilla og meðalstórra fyrirtækja
Atvinnufjélaginu er ætlað að vera málsvari fyrir hagsmuni einyrkja og lítilla og meðalstórra fyrirtækja í íslensku atvinnulífi. Þörfin á slíkum samtökum atvinnurekenda er sögð mikil af hálfu stofnenda.
Kjarninn 16. september 2021
Tryggvi Rúnar Brynjarsson
Í Dal hinna föllnu
Kjarninn 16. september 2021
Sif Sigmarsdóttir
Hvernig viljum við lifa?
Kjarninn 16. september 2021
Arnhildur Hálfdánardóttir fékk fjölmiðlaverðlaun umhverfis- og auðlindaráðuneytisins í fyrra fyrir þáttaröðina Loftslagsþerapían. Hún er þar með síðasti handhafi þeirra verðlauna.
Hætta að veita fjölmiðlaverðlaun á degi íslenskrar náttúru
Algjör sprenging hefur orðið í umfjöllun fjölmiðla um loftslags- og umhverfismál og því telur umhverfis- og auðlindaráðuneytið ekki lengur þörf á að verðlauna miðla sérstaklega fyrir slíkan fréttaflutning.
Kjarninn 16. september 2021
Sif Konráðsdóttir
Áratugur Árósasamnings
Kjarninn 16. september 2021
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í Forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Framlög til barnabótakerfisins aukin og fleiri fá þær, en raunvirði bóta hefur lítið hækkað
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Katrínar Jakobsdóttur um að ríkisstjórn hennar hafi aukið við barnabótakerfið og tryggt að það nái til fleiri en það gerði fyrir fjórum árum síðan.
Kjarninn 15. september 2021
Bjarni Benediktsson og Katrín Jakobsdóttir.
Rúm 40 prósent vilja að Katrín verði áfram forsætisráðherra
Í niðurstöðum könnunar á vegum ÍSKOS kemur í ljós að langflestir vilja að Katrín Jakobsdóttir verði áfram forsætisráðherra. Athygli vekur að Bjarni Benediktsson nýtur minni stuðnings í embættið en Sjálfstæðisflokkurinn nýtur í könnunum.
Kjarninn 15. september 2021
Eyþór Eðvarðsson
Rétturinn til að deyja
Kjarninn 15. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent