#heilbrigðismál#stjórnmál

Hinn dularfulli sjúkdómur

Jón Kalman Stefánsson

Er ekki lýj­andi að vera stjórn­mála­mað­ur? Hvernig ætli þeim gangi almennt í hvers­deg­in­um, ég á við: tekur ein­hver mark á þeim þar? Er óhætt að lána þeim bók, treystir Visa þeim fyrir kort­inu? Er kannski best, ef við skyldum óvart lenda við hlið ein­hvers þeirra í veislu, að hunsa hann alveg, eða umgang­ast mjög var­lega, eins og um væri að ræða ein­stak­ling með dul­ar­fullan sjúk­dóm?

Stjórn­mála­menn eru auð­vitað mis­mun­andi, þó það nú væri, en næstu daga fáum við að njóta þeirra for­rétt­inda að fylgj­ast með, gott ef ekki í beinni útsend­ingu, hvar í flokk má setja þá 63 ein­stak­linga sem nú sitja á þingi. Hvort það sé vinn­andi vegur að taka mark á þeim, treysta þeim fyrir Visa-korti, lána þeim bók, penna – hvort hægt sé að ræða við þá eins og venju­lega mann­eskju.

Um mik­il­vægi þess að hafa sjúk­linga á göngum spít­al­ans

Hér er nagl­föst stað­reynd: í nýaf­stað­inni kosn­inga­bar­áttu lof­uðu lang­flestir þing­menn bótum og betrum í mál­efnum Land­spít­al­ans og heil­brigð­is­kerf­is­ins. Þeir beygðu sig, mis­vilj­ugir kannski, undir kröfu rúm­lega 86 þús­und Íslend­inga um að fjár­lög til heil­brigð­is­mála skyldu nema 11 pró­sent af lands­fram­leiðslu. Báðir flokkar sitj­andi starfs­stjórn­ar, sem nú leggja fram fjár­laga­frum­varp­ið, tóku undir þessa kröfu. „Á þessu kjör­tíma­bil­i“, segir í einni yfir­lýs­ingu Sjálf­stæð­is­flokks­ins, „komum við rík­is­fjár­mál­unum í það lag að inni­stæðan væri til frekari ­upp­bygg­ing­ar á hinu næsta. Það tókst og þess vegna er upp­bygg­ing heil­brigð­is­kerf­is­ins höf­uð­atriði í kosn­inga­bar­áttu okkar nú.“ Og for­maður flokks­ins, og fjár­mála­ráð­herra, sagði í DV undir lok októ­ber að flokk­ur­inn ætli að „… hlúa vel að heil­brigð­is­kerf­inu og styrkja inn­við­ina.“

Auglýsing

Samt leggur Bjarni nú fram fjár­laga­frum­varp þar sem hann, án nokk­urra skýr­inga, gengur aug­ljós­lega á bak orða sinna. Allir flokk­ar, skrifar Páll Matth­í­as­son for­stjóri Land­spít­al­ans, „sóru og sárt við lögðu að nú væri upp runn­inn tími end­ur­reisnar heil­brigð­is­kerf­is­ins … Í þessu ljósi er óhætt að segja, þegar horft er til fjár­laga­frum­varps­ins, að fjallið tók jóð­sótt og fædd­ist lítil mús“.

Var Bjarni þá, ­flokks­systk­in­i hans, og þing­menn Fram­sókn­ar, ein­fald­lega að ljúga að okk­ur? Finnst þeim þá alls ekki tími til kom­inn að leggja allt í að end­ur­reisa laskað heil­brigð­is­kerf­ið? Einn af þing­mönnum Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Ásmundur Frið­riks­son, heldur því raunar fram að það sé ekki hægt að treysta ­starfs­fólki Land­spít­al­ans – það ljúgi. Hann full­yrðir að starfs­fólki þyki mik­il­væg­ara að hafa sjúk­ling­ana „á göng­unum svo sjón­varps­vél­arnar og frétta­menn­irnir geti flutt ljótar sögur úr heil­brigð­is­kerf­in­u.“

Ásmundur er næstefstur á lista Sjálf­stæð­is­manna í Suð­ur­kjör­dæmi, og hlýtur því að telj­ast hafa vigt innan flokks­ins. Búum við í þannig sam­fé­lagi að það þykir í fínu lagi að þing­maður ásaki ­starfs­fólk Land­spít­al­ans um fals og lygar? Lýgur þá einnig, að hans mati, Páll Matth­í­as­son, for­stjóri spít­al­ans, þegar hann full­yrðir að verði fjár­laga­frum­varpið „sam­þykkt óbreytt verða afleið­ing­arnar mjög alvar­legar fyrir stóran hóp sjúk­linga og aðstandur þeirra. Ekki verður kom­ist hjá upp­sögn­um, lok­unum deilda og annarri skerð­ingu á þjón­ustu sjúkra­húss­ins …“?

Eða er Ásmundur kannski á dap­ur­legan og ósmekk­legan hátt að reyna rétt­læta svikin lof­orð með því draga úr trú­verð­ug­leika Land­spít­al­ans og starfs­fólks hans? Draga úr trú­verð­ug­leika spít­al­ans sem sam­kvæmt nýlegri skýrslu erlendra sér­fræð­inga er vel rek­inn, og hefur náð merki­lega vel að halda uppi gæðum þrátt fyrir við­var­andi fjársvelti. En starfs­fólkið hefur líka keyrt sig svo hart áfram að nú er komið að þol­mörkum þess. Þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins heldur kannski að það harða starfs­um­hverfi sem fólk býr þar við, með til­heyr­andi hættun á kulnun í starfi og mis­tökum – og mis­tök á spít­ölum geta verið ban­væn – sé bara upp­spuni, leik­rit, sett upp fyrir sjón­varps­mynda­vél­ar. Ég held að þar eigi hann fáa skoð­un­ar­bræð­ur. Ríf­lega 40 pró­sent þjóð­ar­inn­ar, rúm 86 þús­und manns, skrif­uðu undir ákall um að fram­lög til heil­brigð­is­kerf­is­ins yrðu stór­aukin strax. Það ákall varð óum­deil­an­lega að helsta kosn­inga­mál­inu. Um það efast eng­inn. Nema kannski Ásmund­ur. Nema kannski for­maður hans og fjár­mála­ráð­herra, Bjarni Bene­dikts­son. Og aðrir þing­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Og kannski starf­andi for­sæt­is­ráð­herra, Sig­urður Ingi, ásamt hans flokks­mönn­um.

Er erfitt að standa með þjóð sinni?

Guð­laugur Þór, vara­for­maður fjár­laga­nefnd­ar, sagði nýverið að fjár­magn væri ekki allt, og að þótt staða rík­is­sjóðs væri góð þá ylti fram­haldið á því að „menn hagi sér skyn­sam­lega í efna­hags­mál­u­m.“

Skyn­semi í efna­hags­mál­um: fjár­magn er ekki allt. Nokkuð athygl­is­verð stað­hæf­ing í ljósi þess að stjórn­völd hafa svelt heil­brigð­is­kerfið árum saman – raun­fram­lög til heil­brigð­is­þjón­ustu umtals­verð lægri á þessu ári en árið 2008; hefur lands­mönnum þó fjölgað síð­an, sem og öldruðum og ferða­mönn­um, sem þurfa auð­vitað á þjón­ust­unni að halda.

Skyn­semi.

Hér er upp­rifjun á einni birt­ing­ar­mynd henn­ar: alfyrsta verk­efni sitj­andi stjórnar var að lækka skatt á hátekju­fólk og stór­lækka veiði­leyfagjöld, þrátt fyrir að hagn­aður stærstu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja væri í sögu­legu hámarki; í dag hafa 30 stærstu kvóta­fyr­ir­tækin hagn­ast um 230 millj­arða frá hruni. Hagn­aður af sam­eign þjóð­ar. Er þá skyn­semi að snar­lækka veiði­leyfagjöldin og tryggja að svim­andi gróð­inn sneyði hjá sam­fé­lag­inu en lendi í vasa fárra ein­stak­linga? Á meðan sveltur heil­brigð­is­kerf­ið. Og biðlistar lengj­ast. Á meðan morknar bygg­ing Land­spít­al­ans. Á meðan kulnar fólk þar hratt í starfi vegna of mik­ils álags, og íslenskir læknar erlendis hika við að snúa heim, vilja ekki lenda í þrælakist­unni.

Það er erfitt að skilja hvers vegna.

Eða hvað?

Í áður­nefndri skýrslu erlendu sér­fræð­ing­anna um íslenska heil­brigð­is­kerfið segir meðal ann­ars:

„Um­fang starf­semi sér­fræði­lækna á einka­stofum hefur auk­ist hratt á síð­ustu árum án skýrrar stefnu, stjórn­un­ar, stýr­ingar verk­efna eða eft­ir­lits með gæðum þjón­ust­unn­ar.“

Af hverju læð­ist að manni sá óþægi­legur grunur að þing­menn sitj­andi starfs­stjórnar hafi síð­ustu fjögur ár dauf­heyrst við ákalli heil­brigð­is­kerf­is­ins um aukin fram­lög, vegna þess að þeir hafi lít­inn áhuga á að bæta það? Þess vegna stinga þeir glóð­volgum kosn­inga­lof­orðum í vas­ann og leggja fram svikna eiða – vegna þess að það er draumur Sjálf­stæð­is­manna, Fram­sókn virð­ist dingla vilja­laust með, að efla einka­rekstur heil­brigð­is­kerf­is­ins. Eins og þeir hafi leynt og ljóst gert síð­ustu árin. Þess vegna tala þeir um að pen­ingar séu ekki allt, og það þurfi að sýna skyn­semi; þeirra draumur er að herða áfram að Land­spít­al­anum til að tryggja vöxt einka­geirans. Það er þeirra póli­tíska sýn. Sýn frjáls­hyggj­unn­ar.

Það er hugs­an­lega eina álykt­unin sem hægt er að draga af mál­inu.



En það er hátíð í bæ – flokk­arnir tveir geta ekki keyrt frum­varpið hjálp­ar­laust í gegn. Og bráðum sjáum við kjós­end­ur, og þar með þau rúm 86 þús­und sem skrif­uðu undir ákallið um stór­aukin fram­lög til heil­brigð­is­kerf­is­ins, hvaða mann­eskjur aðrir þing­menn hafa að geyma. Standa þeir með þjóð sinni? Standa þeir við eigin orð; eða eru þeir líka sýktir af þeim dul­ar­fulla sjúk­dómi sem knýr þing­menn svo oft til að ganga á bak orða sinna?

Morgunpósturinn berst til þín á hverjum degi
Meira úr Kjarnanum