#stjórnmál#húsnæðismál

Viðskiptamódelið er gjaldþrota, viðurkennum það

Guðmundur Guðmundsson segir að ríkisstjórn Íslands sé Margaret Thatcher í jakkafötum, með alveg sömu áherslur. Í húsnæðismálum sé klukkan 1980 á Íslandi.

Hugsum okkur eitt augna­blik að Íslensk hús­næð­ispólítík sé stofn­un, eða fyr­ir­tæki. Sem var stofnað til að útvega vinn­andi fólki öruggt húsa­skjól á hóf­legu verði. Þá má lýðnum vera ljóst að fyr­ir­tækið er gjald­þrota. Og það fyrir löngu, Í dag má líkja  fyr­ir­tæk­inu við Bíla­sölu í Breið­holti. Með raðir af nýj­um Rolls Royce bif­reiðum út á plani.

Tækni­legt gjald­þrot fyr­ir­tæk­is­ins opin­ber­aði sig í banka­hrun­inu. Hrun­ið var í fasa við hefð­bundna rús­sí­ban­areið á Íslenskum fast­eigna­mark­aði. Á Íslandi fer eigna­mark­aður frá ökkla í eyra með reglu­legu milli­bili. Ástæð­urnar eru inn­byggðar kerf­is­villur sem ýkja sveifl­urnar í báðar átt­ir. Í nið­ur­sveiflum snú­ast  að­gerðir stjórn­valda um að við­halda við­skipta­mód­el­inu, hvað sem það kost­ar.

Bíla­salan í Breið­holti fær styrk frá stjórn­völd­um, af því hún á svo stóra send­ingu óselda. Við­skipta­vinum eru nú boðnir bílar með eða án bíl­stjóra. Sam­göngu­á­ætlun gengur svo út á að almenn­ingur húkki far hjá þeim sem hafa ráð á Rolls Royce.

Auglýsing

Made in England, by Thatcher.

Íslensk hús­næð­ispólítík er Ensk að upp­runa,  og mætti raunar kalla „Thatcher­is­ma“.

Marg­aret Thatcher var for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands á tíma­bil­inu 1979 til 1990. Þrí­eyk­ið Thatcher, Reagan Banda­ríkja­for­seti og hag­fræð­ing­ur­inn Milton Fried­man voru á þessum árum eins konar efna­hag­spóli­tískt svar við Bítl­un­um, eða álíka vin­sælu söng­tríói.

Boð­skapur þrí­eyk­is­ins var frelsi í mark­aðs­mál­um. Frjáls mark­aður væri full­komið verk­færi til að útvega alþýðu allt sem hún þarfn­að­ist. Heil­brigð og frjáls sam­keppni sæi um að útvega öllum lífs­nauð­synjar á sann­gjörnu verði. Hlut­verk rík­is­ins var helst að halda sig til hlið­ar. Og leyfa lög­málum fræð­anna að njóta sín til fulln­ustu.

Þessar kenn­ingar fengu miklar und­ir­tektir í Englandi. Í kjöl­farið hófst svo einka­væð­ing­ar­ferli Thatcher. Það leiddi meðal ann­ars af sér straum­hvörf í enskum hús­næð­is­mál­u­m. Enn frem­ur var járn­braut­ar­kerfið og aðrir inn­viðir einka­vædd­ir. Þessar aðgerðir kost­uðu svo Enska skatt­greið­endur svim­andi upp­hæðir þegar fram liðu stund­ir. Lest­ar­kerfið í Englandi, vöggu járn­brauta heims­ins var stórlaskað og orðið hættu­legt eftir ára­tuga við­halds­leysi  einka­rekst­urs.

Fram eftir síð­ustu öld var rekin umfangs­mikil félags­leg hús­næð­ispóli­tík á Bret­landseyj­um. Leigu­hús­næði í opin­berri eigu með hóf­lega leigu var algengt um allt land­ið. Þetta stökk­breytt­ist með stefnu Thatcher. Mikið af þessu hús­næði var selt á tombólu­verði. Kaup­endur voru yfir­leitt efna­fólk. Lág­laun­aðir leigj­endur hrökt­ust á ver­gang. Eftir það átti mark­að­ur­inn að útvega öllum ódýrt og hent­ugt hús­næði. Veru­leik­inn var allt ann­ar. Þessi hug­mynda­fræði náði mik­illi útbreiðslu í hægri­bylgj­unni sem tröll­reið Vest­ur­löndum á tíma­bil­inu.

Hvergi á byggðu bóli féllu kenn­ing­ar Thatcher tríós­ins þó í frjórri jarð­veg en á Íslandi. Tríóið eign­að­ist póli­tíska hold­gerv­inga á land­inu. Í háblóma  Ís­lensku hægri­bylgj­unn­ar var salan á félags­legu hús­næði ein­ungis topp­ur­inn á ísjak­an­um. Læri­svein­arnir einka­væddu einnig aldagamlar banka­stofn­an­ir. Sem fóru  á haus­inn eftir örfá ár í einka­rekstri.

Einn af horn­stein­um Thatcher­ism­ans er að allir skuli kaupa  og búa í eigin hús­næði. Og ríkið skuli sitja hjá í hús­næð­is­mál­um. Thatcher-hug­mynda­fræðin er nú komin á fer­tugs­ald­ur­inn. Arf­leifð hennar er meðal ann­ar­s hús­næð­is­lausar kyn­slóðir á tveimur strjál­býlum eyjum með nægu land­rými. Englandi og Ísland­i. Í Englandi er þessi kyn­slóð kölluð leigu­kyn­slóðin eða „Gener­ation Rent“.

Enska fast­eigna­bólan er nú komin á það stig að níu millj­ónir enskra leigj­enda telja úti­lokað að verða eig­endur hús­næðis um fyr­ir­sjá­an­lega fram­tíð. 

Það vantar ein­ungis nafnið á Íslensku kyn­slóð­ina. Til­vist hennar  dylst eng­um. Kannski má kalla hana „WIN“? Vinnu­fært fólk á barn­eign­ar­aldri sem tekur sitt haf­urta­sk um borð í (W)ow, (I)celandair, eða (N)orrænu?  Til að geta lifað af launum sínum og kom­ist í húsa­skjól?

Ósköpin sem gengu yfir Ísland 2008 eru bein afleið­ing nýfrjáls­hyggj­unn­ar, sem er sam­of­inn Thatcher-­trú­boð­inu í hús­næð­is­mál­u­m. Það er því lyg­inni lík­ast að öll hugsun og nálgun í íslenskum hús­næð­is­málum er byggð á söm­u ­gömlu (góð­u?) Thatcher-­for­múl­unni. Ríkið situr hjá, hús­næð­is­mark­að­ur­inn í heild sinni er færður bönkum og verk­tökum á silf­ur­fati. Sér­eign­ar­stefnan er keyrð á fullum „fyr­ir­hruns“ dampi. Hefð­bundið ýkt hækk­un­ar­ferli á íslensku fast­eigna­verði er komið á fulla ferð.

Rík­is­stjórn Íslands er Thatcher í jakka­föt­um, með alveg sömu áhersl­ur. Hold­gerv­ing­arnir eru kyn­slóða­skiptir í nýjum umbúð­um. Að öðru leyti er þetta sami grautur í sömu skál. Í hús­næð­is­málum er klukkan 1980 á Íslandi. Léns­greifa­dæmið tekur á sig æ skýr­ari mynd. Viljum við aftur til mið­alda?

Ungt fólk þarf að horfast í augu við að hús­næ­for­múla Thatcher gengur ekki upp. Þessi jafna gengur ekki upp og mun ekki leysa hús­næð­is­vanda unga fólks­ins. Ekk­ert frekar á Íslandi en í England­i. Hvorki í efna­hags eða hús­næð­is­mál­um. Berið löndin sam­an, ferlið er alveg það sama. Við­skipta­mód­elið er gjald­þrota. Við­ur­kennum það bara. Því fyrr, því betra, Eftir það er hægt að gera eitt­hvað í mál­un­um.

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Siri talar ekki enn íslensku.
Viltu vinna við íslensku hjá Amazon?
Amazon leitar að íslenskufræðingi með forritunarkunnáttu til að búa til íslenskt raddstýringarkerfi.
30. mars 2017 kl. 11:30
Margrét Erla Maack
Haltu kjafti, vertu sæt og skemmtu okkur
30. mars 2017 kl. 10:00
Látum hann hafa boltann
Gylfi Þór Sigurðsson, 27 ára gamall Hafnfirðingur, er kominn í hóp allra bestu leikmanna sem Ísland hefur átt. Líklega hefur enginn leikmaður í sögunni spilað jafn vel með landsliðinu.
30. mars 2017 kl. 9:00
Segja að mistök hafi átt sér stað við mengunarmælingar í Helguvík
Orkurannsóknir ehf. sem annast umhverfisvöktun við verksmiðju United Silicon í Helguvík segja að fyrri mælingar sem gefnar hafa verið út um innihald efna í ryksýnum í nágrenni við verksmiðjuna sé úr öllu samhengi við raunverulega losun frá United Silicon.
30. mars 2017 kl. 8:06
Höfuðstöðvar Arion Banka í Borgartúni í Reykjavík.
Hlutur í Arion banka sagður seldur á undirverði
Verðmat sem unnið var fyrir lífeyrissjóði sýnir að Arion banki gæti staði undir hærra verði.
30. mars 2017 kl. 8:00
Theresa May, forsætisráðherra Bretlands, undirritar bréf sitt til Donalds Tusk, forseta Evrópuráðsins, í Downingstræti 10 á þriðjudag.
May sótti um skilnað fyrir hönd Breta
„Takk fyrir og bless,“ sagði Donald Tusk, forseti Evrópuráðsins, þegar hann tók við bréfi frá forsætisráðherra Bretlands í Brussel. Frá og með deginum í dag eru tvö ár þar til Bretland yfirgefur Evrópusambandið.
29. mars 2017 kl. 21:00
Ágúst og Lýður nefndir í drögunum
Viðskiptaflétturnar sem rannsóknarnefnd Alþingis hefur nú svipt hulunni af teygðu anga sína til aflandseyja.
29. mars 2017 kl. 19:43
Ólafur Ólafsson.
Ólafur Ólafsson: Hvorki ríkissjóður né almenningur verr settir
ÓIafur Ólafsson hefur sent frá sér yfirlýsingu vegna skýrslu rannsóknarnefndar um blekkingar við kaup á Búnaðarbankanum. Hann hafnar því að hagnaður hans hafi verið vegna blekkinga.
29. mars 2017 kl. 17:11
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar