#stjórnmál#húsnæðismál

Viðskiptamódelið er gjaldþrota, viðurkennum það

Guðmundur Guðmundsson segir að ríkisstjórn Íslands sé Margaret Thatcher í jakkafötum, með alveg sömu áherslur. Í húsnæðismálum sé klukkan 1980 á Íslandi.

Hugsum okkur eitt augna­blik að Íslensk hús­næð­ispólítík sé stofn­un, eða fyr­ir­tæki. Sem var stofnað til að útvega vinn­andi fólki öruggt húsa­skjól á hóf­legu verði. Þá má lýðnum vera ljóst að fyr­ir­tækið er gjald­þrota. Og það fyrir löngu, Í dag má líkja  fyr­ir­tæk­inu við Bíla­sölu í Breið­holti. Með raðir af nýj­um Rolls Royce bif­reiðum út á plani.

Tækni­legt gjald­þrot fyr­ir­tæk­is­ins opin­ber­aði sig í banka­hrun­inu. Hrun­ið var í fasa við hefð­bundna rús­sí­ban­areið á Íslenskum fast­eigna­mark­aði. Á Íslandi fer eigna­mark­aður frá ökkla í eyra með reglu­legu milli­bili. Ástæð­urnar eru inn­byggðar kerf­is­villur sem ýkja sveifl­urnar í báðar átt­ir. Í nið­ur­sveiflum snú­ast  að­gerðir stjórn­valda um að við­halda við­skipta­mód­el­inu, hvað sem það kost­ar.

Bíla­salan í Breið­holti fær styrk frá stjórn­völd­um, af því hún á svo stóra send­ingu óselda. Við­skipta­vinum eru nú boðnir bílar með eða án bíl­stjóra. Sam­göngu­á­ætlun gengur svo út á að almenn­ingur húkki far hjá þeim sem hafa ráð á Rolls Royce.

Auglýsing

Made in England, by Thatcher.

Íslensk hús­næð­ispólítík er Ensk að upp­runa,  og mætti raunar kalla „Thatcher­is­ma“.

Marg­aret Thatcher var for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands á tíma­bil­inu 1979 til 1990. Þrí­eyk­ið Thatcher, Reagan Banda­ríkja­for­seti og hag­fræð­ing­ur­inn Milton Fried­man voru á þessum árum eins konar efna­hag­spóli­tískt svar við Bítl­un­um, eða álíka vin­sælu söng­tríói.

Boð­skapur þrí­eyk­is­ins var frelsi í mark­aðs­mál­um. Frjáls mark­aður væri full­komið verk­færi til að útvega alþýðu allt sem hún þarfn­að­ist. Heil­brigð og frjáls sam­keppni sæi um að útvega öllum lífs­nauð­synjar á sann­gjörnu verði. Hlut­verk rík­is­ins var helst að halda sig til hlið­ar. Og leyfa lög­málum fræð­anna að njóta sín til fulln­ustu.

Þessar kenn­ingar fengu miklar und­ir­tektir í Englandi. Í kjöl­farið hófst svo einka­væð­ing­ar­ferli Thatcher. Það leiddi meðal ann­ars af sér straum­hvörf í enskum hús­næð­is­mál­u­m. Enn frem­ur var járn­braut­ar­kerfið og aðrir inn­viðir einka­vædd­ir. Þessar aðgerðir kost­uðu svo Enska skatt­greið­endur svim­andi upp­hæðir þegar fram liðu stund­ir. Lest­ar­kerfið í Englandi, vöggu járn­brauta heims­ins var stórlaskað og orðið hættu­legt eftir ára­tuga við­halds­leysi  einka­rekst­urs.

Fram eftir síð­ustu öld var rekin umfangs­mikil félags­leg hús­næð­ispóli­tík á Bret­landseyj­um. Leigu­hús­næði í opin­berri eigu með hóf­lega leigu var algengt um allt land­ið. Þetta stökk­breytt­ist með stefnu Thatcher. Mikið af þessu hús­næði var selt á tombólu­verði. Kaup­endur voru yfir­leitt efna­fólk. Lág­laun­aðir leigj­endur hrökt­ust á ver­gang. Eftir það átti mark­að­ur­inn að útvega öllum ódýrt og hent­ugt hús­næði. Veru­leik­inn var allt ann­ar. Þessi hug­mynda­fræði náði mik­illi útbreiðslu í hægri­bylgj­unni sem tröll­reið Vest­ur­löndum á tíma­bil­inu.

Hvergi á byggðu bóli féllu kenn­ing­ar Thatcher tríós­ins þó í frjórri jarð­veg en á Íslandi. Tríóið eign­að­ist póli­tíska hold­gerv­inga á land­inu. Í háblóma  Ís­lensku hægri­bylgj­unn­ar var salan á félags­legu hús­næði ein­ungis topp­ur­inn á ísjak­an­um. Læri­svein­arnir einka­væddu einnig aldagamlar banka­stofn­an­ir. Sem fóru  á haus­inn eftir örfá ár í einka­rekstri.

Einn af horn­stein­um Thatcher­ism­ans er að allir skuli kaupa  og búa í eigin hús­næði. Og ríkið skuli sitja hjá í hús­næð­is­mál­um. Thatcher-hug­mynda­fræðin er nú komin á fer­tugs­ald­ur­inn. Arf­leifð hennar er meðal ann­ar­s hús­næð­is­lausar kyn­slóðir á tveimur strjál­býlum eyjum með nægu land­rými. Englandi og Ísland­i. Í Englandi er þessi kyn­slóð kölluð leigu­kyn­slóðin eða „Gener­ation Rent“.

Enska fast­eigna­bólan er nú komin á það stig að níu millj­ónir enskra leigj­enda telja úti­lokað að verða eig­endur hús­næðis um fyr­ir­sjá­an­lega fram­tíð. 

Það vantar ein­ungis nafnið á Íslensku kyn­slóð­ina. Til­vist hennar  dylst eng­um. Kannski má kalla hana „WIN“? Vinnu­fært fólk á barn­eign­ar­aldri sem tekur sitt haf­urta­sk um borð í (W)ow, (I)celandair, eða (N)orrænu?  Til að geta lifað af launum sínum og kom­ist í húsa­skjól?

Ósköpin sem gengu yfir Ísland 2008 eru bein afleið­ing nýfrjáls­hyggj­unn­ar, sem er sam­of­inn Thatcher-­trú­boð­inu í hús­næð­is­mál­u­m. Það er því lyg­inni lík­ast að öll hugsun og nálgun í íslenskum hús­næð­is­málum er byggð á söm­u ­gömlu (góð­u?) Thatcher-­for­múl­unni. Ríkið situr hjá, hús­næð­is­mark­að­ur­inn í heild sinni er færður bönkum og verk­tökum á silf­ur­fati. Sér­eign­ar­stefnan er keyrð á fullum „fyr­ir­hruns“ dampi. Hefð­bundið ýkt hækk­un­ar­ferli á íslensku fast­eigna­verði er komið á fulla ferð.

Rík­is­stjórn Íslands er Thatcher í jakka­föt­um, með alveg sömu áhersl­ur. Hold­gerv­ing­arnir eru kyn­slóða­skiptir í nýjum umbúð­um. Að öðru leyti er þetta sami grautur í sömu skál. Í hús­næð­is­málum er klukkan 1980 á Íslandi. Léns­greifa­dæmið tekur á sig æ skýr­ari mynd. Viljum við aftur til mið­alda?

Ungt fólk þarf að horfast í augu við að hús­næ­for­múla Thatcher gengur ekki upp. Þessi jafna gengur ekki upp og mun ekki leysa hús­næð­is­vanda unga fólks­ins. Ekk­ert frekar á Íslandi en í England­i. Hvorki í efna­hags eða hús­næð­is­mál­um. Berið löndin sam­an, ferlið er alveg það sama. Við­skipta­mód­elið er gjald­þrota. Við­ur­kennum það bara. Því fyrr, því betra, Eftir það er hægt að gera eitt­hvað í mál­un­um.

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Öðruvísi húðflúrstofa ætlar að flúra fólk með sjálfsofnæmi án endurgjalds
Emilia Dungal vinnur að hópfjármögnun í gegnum Karolina Fund til að opna húðflúrstofu. Hún ætlar að flúra fólk með sjálfsofnæmissjúkdóma án endurgjalds og gefa þeim sem vilja hylja erfið gömul húðflúr góðan afslátt.
24. júní 2017
Klíkuskapur í atvinnulífinu á Íslandi
Líklegt er að klíkuskapur ríki í valdamiklum stöðum úr viðskipta- og atvinnulífinu hér á landi, samkvæmt nýbirtri grein í tímaritinu Stjórnmál og Stjórnsýsla.
24. júní 2017
Þorsteinn Pálsson.
Grein Þorsteins á Kjarnanum gagnrýnd í veiðigjaldanefnd
Þrír fulltrúar í nefnd sem á að tryggja sanngjarna gjaldtöku fyrir afnot af fiskveiðiauðlindinni hafa bókað harða gagnrýni á formann hennar. Ástæða bókunarinnar er grein sem hann skrifaði á Kjarnann.
24. júní 2017
„Meiri tortryggni og reiði innan Sjálfstæðisflokksins en ég átti von á“
Benedikt Jóhannesson hefur verið fjármála- og efnahagsráðherra í fimm mánuði. Hann segir að Bjarni Benediktsson hafi ekki lokað á markaðsleið í sjávarútvegi í stjórnarmyndunarviðræðum og að krónan sé alvarlegasta viðfangsefni ríkisstjórnarinnar.
24. júní 2017
IKEA hendir tæplega 43.000 tonnum af mat á hverju ári.
43 þúsund tonn af mat fara í ruslið frá IKEA
IKEA hyggist ætla að taka á matarsóun frá veitingastöðum verslananna. Á ári hverju fara 43.000 tonn af mat í ruslið frá IKEA.
24. júní 2017
Fréttastofan Bloomberg segir hugsanlegt að FL Group hafi verið styrkt af rússneskum óligörkum.
Ráðleggur dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna að rannsaka FL Group
Í nýrri grein sem birtist á Bloomberg- fréttasíðunni var sagt frá því að grunur leiki á um að FL group hafi verið milliliður í fjártengslum Donald Trump við rússneska auðjöfra.
23. júní 2017
Narendra Modi, forsætisráðherra Indlands
Ekki búist við endalokum reiðufjár
Hugmyndir fjármálaráðuneytisins um minnkun seðla í umferð og rafvæðingu gjaldeyris hafa áður komið fram á Indlandi og í Svíþjóð. Ekki er hins vegar búist við því að endalok reiðufjár muni líta dagsins ljós á Íslandi á næstunni.
23. júní 2017
Formaður Lögmannafélagsins: „Ráðherra mistókst“
Reimar Pétursson hrl. segir Alþingi hafa skort skilning á ýmsu því sem til álita kom við skipan 15 dómara við Landsrétt.
23. júní 2017
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None