Getum við lært af Norðmönnum?

Jón Baldvin Hannibalsson bendir á að í Noregi ríki víðtæk samfélagsleg sátt um fyrirkomulag auðlindanýtingar og samfélagsábyrgðar. Árangurinn hafi ekki látið á sér standa.

Auglýsing

Fram­koma sægreifanna í Granda gagn­vart starfs­fólki sínu á Skaga stað­festir enn einu sinni, að hand­hafar veiði­heim­ild­anna með­höndla þær eins og um hreina einka­eign sé að ræða, í trássi við lög og rétt. Mottóið er eins og hjá Hann­esi Smára­syni forð­u­m: „Ég á þetta – ég má þetta“.

Af þessu til­efni er ástæða til að skoða, hvernig frændur vorir í Nor­egi hafa mótað stefn­una um auð­linda­nýt­ingu og ­fisk­veiði­stjórn­un. Flestir vita, að Nor­egur er vell­auð­ugt olíu­rík­i.  Frá upp­hafi olíu­vinnsl­unnar hafa þeir gætt þess vand­lega, að arð­ur­inn af olíu­auð­lind­inni, sem er skil­greind sem þjóð­ar­eign, renni í sam­eig­in­legan fjár­fest­ing­ar­sjóð, sem nú er reyndar orð­inn sá öfl­ug­asti í heim­in­um.

Sam­vinnu­rekst­ur 

Í nýút­kominni bók um, hvað Skotar geti lært af sam­skiptum Norð­ur­landa­þjóða við Evr­ópu­sam­band­ið, birt­ist fróð­leg grein um þetta efni eftir norskan nátt­úru­vís­inda­mann, Duncan Hal­ley að nafni (hann er skoskur að upp­runa, en norskur rík­is­borg­ari). Í grein­inni kemur fram, að um auð­linda­nýt­ingu og dreif­ingu arðs af auð­lind­inni gilda tvenn lög: Lögin um auð­linda­nýt­ing­una hafa að mark­mið að tryggja sjálf­bærar fisk­veiðar og þjóð­hags­lega arð­semi af rekstri útgerðar og fisk­vinnslu. Hin lögin kveða á um ­eign­ar­hald á útgerð­ar­fyr­ir­tækj­u­m ­með það að mark­miði að tryggja, að arð­ur­inn nýt­ist sem best byggð­ar­lög­um, sem byggja afkomu sína á sjáv­ar­út­vegi, með fram hinni löngu strand­lengju Nor­egs.

Auglýsing

Þessi lög kveða á um, að fiski­skip verða að vera í eigu ein­stak­linga, sem sjálfir stunda sjó eða vinna við stjórnun útgerð­ar. Þetta hefur leitt til þess, að flestir sem stýra útgerð­ar­fyr­ir­tækjum hafa sjálfir verið virkir sem sjó­menn og/eða skip­stjórn­ar­menn.  Ef skip eru í eigu hluta­fé­lags, verður hluta­fé­lagið að vera í eigu starf­andi sjó­manna eða stjórn­enda í við­kom­andi byggð­ar­lag­i.  Fisk­vinnslu­fyr­ir­tæki mega eiga allt að 49.9%, en ráð­andi hlutur verður að vera í eigu starf­andi sjó­manna, núver­andi eða fyrr­ver­andi, sem verða að starfa við útgerð­ina. M.ö.o. hlut­hafar verða að vera tengdir útgerð­inni og byggð­ar­lag­inu. Við þetta bæt­ist síð­an, að sam­kvæmt lögum er afurða­salan í hönd­um ­sam­vinnu­fyr­ir­tækja.

Sam­fé­lags­á­byrgð

Norsk fisk­veiði­stjórnun byggir því lögum sam­kvæmt á þrennu: sjálf­bærn­i, arð­semi og sam­fé­lags­legri ábyrgð. Sjáv­ar­út­veg­ur­inn er burða­rás atvinnu­lífs í strand­byggðum Nor­egs. Ef ekki væri fyrir fisk­veið­ar, fisk­eldi og fisk­vinnslu, lægi við land­auðn í þessum byggð­ar­lög­um. Útgerð og fisk­vinnsla er ein­fald­lega for­senda atvinnu – og þar með –  ­bú­setu. Sjáv­ar­út­veg­ur­inn stendur fyrir mik­illi verð­mæta­sköp­un. Hann er næst­stærsti útflutn­ings­geir­inn. Á það er lögð rík áhersla, að sjáv­ar­út­veg­ur­inn sé rek­inn í sátt við hið nátt­úru­lega umhverfi. Meira en 70% allra fisk­veiða eru úr stofn­um, sem njóta vott­unar fyrir sjálf­bærni. Þetta er hæsta hlut­fall, sem þekk­ist í heim­in­um. „Helstu nytja­stofnar eru í góðu ásig­komu­lag­i“, að sögn OECD. „Nýt­ing sjáv­ar­auð­lind­ar­innar og stjórnun fisk­veiða byggir á nið­ur­stöðum vís­inda­legra rann­sókna“, að sögn FAO, mat­væla­stofn­unar SÞ. „Fisk­veiði­stjórnun Norð­manna er fyrsta flokks í heim­in­um“, að sögn Mar­ine Stewards­hip Council.

Vegna örra tækni­fram­fara var svo komið á átt­unda ára­tugn­um, að margir fiski­stofnar innan norsku lög­sög­unnar voru ofveidd­ir. Sumir stofnar bein­línis hrundu (eins og gerð­ist innan lög­sögu ESB). Ríkið dældi gríð­ar­legum fjár­munum inn í grein­ina til þessa að forða gjald­þrotum og brott­flutn­ingi fólks úr strand­byggð­un­um.  

Kerf­isum­bætur

Ráð­ist var í kerf­isum­bæt­ur, sem hafa skilað miklum árangri. Á s.l. 30 árum (frá 1985-2015) hefur hrygn­ing­ar­stofn upp­sjáv­ar­fisk­teg­unda vaxið um 51%. Hrygn­ing­ar­stofn djúp­sjáv­ar­teg­unda hefur vaxið sem svarar 340%. M.ö.o. nýt­ingu sjáv­ar­auð­lind­ar­innar hefur verið hagað með þeim hætti, að afrakstur auð­lind­ar­innar hefur vaxið umtals­vert.

Sér­tækir styrkir til sjáv­ar­út­vegs­ins hafa verið aflagðir fyrir utan und­an­þágu frá sér­stöku meng­un­ar­gjaldi á elds­neyti. Eftir standa styrkir vegna t.d. end­ur­hæf­ingar og starfs­þjálf­un­ar, sem gilda almennt fyrir atvinnu­líf­ið. 

Öfugt við Evr­ópu­sam­bandið hafa norskir sjáv­ar­út­vegs­ráð­herrar aldrei snið­gengið vís­inda­lega ráð­gjöf um afla­mark. Aðal­at­riðið er, að laga­á­kvæðum um sam­fé­lags­lega ábyrgð er fylgt eft­ir, þannig að tekjur og arður sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja rennur um æða­kerfi sam­fé­lags­ins í sjáv­ar­byggð­um. Þetta á ekki bara við um tekjur starfs­fólks­ins heldur einnig arð fyr­ir­tækj­anna og hagnað eig­end­anna. Fiski­stofn­arnir eru í góðu ásig­komu­lagi. Und­an­tekn­ing­arnar eru deilistofn­ar, sem að hluta til­heyra fisk­veiði­stefnu Evr­ópu­sam­bands­ins. Víð­tæk sam­fé­lags­leg sátt ríkir um þetta fyr­ir­komu­lag auð­linda­nýt­ingar og sam­fé­lags­á­byrgð­ar. Árang­ur­inn hefur ekki látið á sér standa.

Höf­undur var for­­maður Alþýð­u­­flokks­ins 1984-96.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Höfuðstöðvar Neytendastofu í Borgartúni.
Grímur sem ekki uppfylla kröfur hafa verið teknar úr sölu
Neytendastofa fylgist með grímumarkaðnum á Íslandi, nú þegar spurn eftir grímum er í hæstu hæðum. Dæmi eru um að grímur til sölu uppfylli ekki lágmarkskröfur og það vill Neytendastofa alls ekki.
Kjarninn 15. ágúst 2020
Hundruð milljarða mögulegur ávinningur af því að forðast harðar sóttvarnaaðgerðir
Stjórnvöld hafa lagt mat á efnahagsleg áhrif þess að opna landið og borið það saman við ábatann af því að hleypa ferðamönnum inn.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Fjöldi erlenda ríkisborgara starfar við mannvirkjagerð á Íslandi.
Atvinnuleysi útlendinga á Íslandi komið yfir 20 prósent
Heildaratvinnuleysi á Íslandi mældist 8,8 prósent um síðustu mánaðamót. Atvinnuleysi er miklu hærra á meðal erlendra ríkisborgara en íslenskra. Rúmlega helmingur allra atvinnulausra útlendinga eru frá Póllandi.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Þorsteinn Kristinsson
Lærdómar frá Taívan
Kjarninn 14. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykjförð Gylfadóttir á fundi í Safnahúsinu við Hverfisgötu fyrr í ár.
Ákvörðunin „vonbrigði í sjálfu sér“
Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra sagði það skipta miklu máli að aðgerðir á landamærum væri stöðugt til endurskoðunar hjá stjórnvöldum. Hún sagði stjórnvöld vera heppin með sóttvarnayfirvöld sem hjálpi til við ákvarðanatöku.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Svandís Svavarsdóttir á fundi stjórnvalda í Safnahúsinu í apríl.
Samfélag er „ekki bara hagtölur“
„Það er svo óendanlega mikils virði að samfélagið virki þannig að okkur líði vel í því,“ sagði heilbrigðisráðherra á upplýsingafundi ríkisstjórnarinnar fyrr í dag. Á fundinum voru kynntar hertar aðgerðir á landamærunum.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Frá Keflavíkurflugvelli
Allir komufarþegar eiga að fara í skimun og 4-5 daga sóttkví
Ríkisstjórnin ákvað á fundi sínum í dag að allir sem til Íslands koma þyrftu frá og með 19. ágúst að fara í skimun á landamærum, svo í sóttkví í 4-5 daga og að því búnu aftur í skimun.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Í skýrslu HMS segir að fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað um 5,1 prósent milli ára.
Hlutfall fyrstu kaupenda á fasteignamarkaði hefur aldrei verið jafn hátt
Í nýrri mánaðarskýrslu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar segir að það sem af er ári hefur hlutfall fyrstu kaupenda verið nærri 30 prósentum. Fasteignamarkaðurinn er einkar líflegur nú um stundir en umsvif eru að jafnaði minni á sumrin en á öðrum árstíðum.
Kjarninn 14. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None