Ríkið gefur frá sér verðmæti

Hvernig er best fyrir að stjórnvöld að losa sig við verðmæti? Þetta er klassísk spurning í stjórnmálum. Stjórnvöld hafa með skýrum hætti í tveimum tilfellum ákveðið að sleppa því að takast á við hana með því að gefa verðmætin.

Auglýsing

Að und­an­förnu hafa bæði RÚV og Stöð 2 fjallað ítar­lega um fyr­ir­hug­aða stór­fellda upp­bygg­ingu fisk­eldis á Vest­fjörð­um, Norð­ur­landi og Aust­fjörð­um. Þetta hefur verið góð umfjöll­un, þar sem steinum er velt við og spurn­inga spurt. Það er mik­il­vægt að þeir sem eru í for­svari fyrir þessa upp­bygg­ingu, bæði norsku fjár­fest­arn­ir, tengiliðir þeirra og inn­lendir fjár­fest­ar, átti sig á hvaða hags­munir eru þarna und­ir.

Hættu­legt umhverf­inu

Fisk­eldi í sjó getur verið hættu­legt umhverf­inu eins og Lands­sam­band veiði­fé­laga hefur bent á með skel­eggum hætti á und­an­förnum mán­uð­um. Von­andi verður fullt til­lit tekið til þeirra athuga­semda sem hafa komið frá veiði­rétt­ar­höfum og land­eig­end­um, sem skilj­an­lega vilja ekki að íslensk nátt­úra njóti ekki vafans, þegar kemur að upp­bygg­ing­unn­i. 

Einar K. Guð­finns­son, fyrr­ver­andi ráð­herra og þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sem talar máli fisk­eld­is­upp­bygg­ing­ar­inn­ar, er lík­legur til að hafa eyrun opin og von­andi taka fullt til­lit til sjón­ar­miða land­eig­enda og veiði­rétt­ar­hafa. Hann hefur orð á sér fyrir heil­indi og von­andi sýnir hann öllum sjón­ar­miðum skiln­ing og virð­ingu.

Auglýsing

En það sem er athygl­is­verð­ast við þessi mál er að stjórn­völd á Íslandi hafa ekki áttað sig á því til þessa, að starfs­leyfin eru mikil verð­mæti. Þau ganga kaupum og sölum fyrir mörg hund­ruð millj­ónir króna í alþjóð­legum heimi við­skipta. Á Íslandi voru þau gefin og erlendir fjár­festar hafa stokkið til. Þeir eru  til­búnir að verja þessa stöðu af alefli, eins og gefur að skilja.

Óþol­andi van­hæfni

Þetta er á margan hátt óþol­andi fyrir almenn­ing í land­inu og sýnir van­hæfni hjá hinu opin­bera. Það á ekki að gefa verð­mæti frá sér með þessum hætti og það er lág­marka­skrafa til stjórn­valda að búa yfir nægi­legri þekk­ingu á hlut­unum til að glöggva sig á því hvenær það eru mikil verð­mæti til staðar og hvenær ekki. 

Gott er að sjá Þor­gerði Katrínu Gunn­ars­dótt­ur, atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráð­herra, biðja menn um að stíga var­lega til jarð­ar. En hún verður að gera betur og meira. 

Til dæmis að gera fyr­ir­tækj­unum það ljóst, að ef það verður umhverf­isslys - bara eitt - að þá missi fyr­ir­tækin taf­ar­laust leyf­in, pakki saman og hætti. Það er aðhald sem er eðli­legt, í ljósi þess að leyfin voru gefin og að miklir hags­munir eru í húfi. 

Mak­rílgjaf­irnar halda áfram

Í vik­unni var svo til­kynnt um að stjórn­völd ætl­uðu sér að halda áfram að gefa frá sér þau gríð­ar­legu verð­mæti sem fel­ast í því að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu, vinna hann og selja á erlenda mark­aði. Útflutn­ings­tekjur vegna mak­ríls hafa numið á bil­inu 13 til 20 millj­örðum á ári síð­asta tæpa ára­tug­inn, og hafa útgerð­ar­fyr­ir­tæki grætt veru­lega á þess­ari teg­und. Afla­heim­ildum í mak­ríl er úthlutað á skip á grund­velli veiði­reynslu áranna 2007, 2008 og 2009. Engin mark­aðs­leið er sjá­an­leg en aukn­ingin nemur um 20 þús­und tonn­um, eða sem nemur um 13 pró­sentum milli ára.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum á vef Fiski­stofu fengu skip HB-Granda úthlutað mestum heim­ildum í fyrra eða ríf­lega 19 þús­und tonnum sem munu þá aukast um nærri 2.500 tonnum í ár. Sam­herji fékk úthlutað ríf­lega 17 þús­und tonnum í fyrra og Síld­ar­vinnslan, sem Sam­herji á stærsta hlut­ann í, rúmum 13 þús­und tonn­um.

Saga mak­ríls­ins við Íslands­strendur er stór­merki­legur kafli af hag­sögu Íslands. Hann kom synd­andi inn í lög­sög­una svo til á sama tíma og fjár­mála­kerfið hruni, neyð­ar­lögum var beitt til að vernda efna­hags­legt sjálf­stæði lands­ins og síðan voru fjár­magns­höft sett á í nóv­em­ber 2008, og gengi krón­unnar stillt af á nýjum stað frá því áður. Nýr efna­hags­legur veru­leiki byrj­aði að teikn­ast upp og úflutn­ings­hliðin tók að blómstra. 

Merki­leg hag­saga

Sjáv­ar­út­veg­ur­inn hóf þá sitt mesta blóma­skeið í Íslands­sög­unni, og mak­ríll­inn var eins og pen­inga­leg vítamíns­sprauta beint inn á reikn­ing­ana hjá fyr­ir­tækj­un­um, og eig­end­un­um.

Einn hluti sög­unnar er sá að stjórn­mála­menn gjör­sam­lega brugð­ust og náðu ekki að vera með nægi­lega ígrundað skipu­lag til­búið þegar að kom að þess­ari nýju teg­und. Á meðan opin­berir sjóðir sveit­ar­fé­laga og rík­is­ins stóðu herfi­lega og heim­ili á Íslandi upp­lifðu það sem stjórn­mála­menn köll­uðu for­sendu­brest, þá styrkt­ist staða sjáv­ar­út­vegs­ins veru­lega, dag frá degi.

Þessi verð­mæti hafa verið gefin með úthlutun á grund­velli veiði­reynslu sem er lítil er. 

Tals­menn kvóta­kerf­is­ins hafa fengið að þaga yfir grund­vall­ar­at­rið­inu í mál­inu. Sem er þessi spurn­ing: Er heim­ild til að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu verð­mæt? Tals­menn kvóta­kerf­is­ins ættu að svara þess­ari spurn­ingu skýrt. Já, kvóti er verð­mæti. Og það sama á viði um þá sem tala fyrir öðrum leiðum þegar kemur að skipu­lagi sjáv­ar­út­vegs­ins. Eng­inn ætti að efast um að heim­ild til veiða er verð­mæt.

Það er hægt að reikna út hvers virði afla­heim­ild­irnar eru. Útflutn­ings­verð­mæti mæl­ast í tug­millj­örðum á ári.



Þá kemur næsta spurn­ing: Á almenn­ingur að fá eitt­hvað fyrir þessi verð­mæti og hvernig er best að standa að því?

Mik­il­vægt er að hlusta ekk­ert á neinn áróð­ur, t.d. um fjár­fest­ing­ar, veiði­gjöld og þess hátt­ar. Það er önnur umræða, sem teng­ist ekki verð­mæta­mat­inu á afla­heim­ild­inni í mak­ríl sér­stak­lega. 

Og það er líka mik­il­vægt að sjáv­ar­út­veg­ur­inn sé hafður með í þess­ari rök­ræðu svo allt sé skýrt. Þar hefur ein­fald­lega verið farið eftir þeim lögum og reglum sem stjórn­mála­menn hafa mót­að. 

Spurn­ing­arnar eiga hins vegar rétt á sér.

Tvö skýr dæmi

Þor­gerður Katrín er til­tölu­lega nýtekin við í emb­ætti, og hefur sýnt úr hverju hún er gerð, og haldið vel á spil­unum í krefj­andi aðstæð­u­m. 

Við­reisn beitti ýmsum spilum til að kom­ast til valda, meðal ann­ars var tek­ist á um hvernig ætti að skipu­leggja nýt­ingu auð­linda og hvernig mætti nýta mark­aðs­leið til að tryggja að almenn­ingur fengi eitt­hvað fyrir verð­mæti sín. Þetta var alveg skýr mál­flutn­ing­ur, sem er bund­inn í stefnu flokks­ins og var áber­andi í kosn­inga­bar­átt­unni. Ekk­ert sést ennþá í þessa stefnu og þegar kemur að mak­rílnum - þar sem er aug­ljóst tæki­færi til að inn­leiða breyt­ingar - þá er allt óbreytt.

Þessi skýru dæmi um gjafir stjórn­valda á miklum verð­mæt­um, ann­ars vegar á leyfum til erlendra fjár­festa í fisk­eldi og síðan á heim­ildum til að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu, sýna að umræða um þessi mál hefur engu skilað til þessa. Það er langt í land.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Alls segjast 55 prósent svarenda í könnun Maskínu fremur eða mjög andvíg gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Andstaða við gjaldtöku í jarðgöngum mismikil eftir því hvaða flokk fólk kýs
Kjósendur Viðreisnar eru líklegastir til að styðja gjaldtöku í jarðgöngum en kjósendur Sósíalistaflokksins eru líklegastir til að vera andvígir gjaldtöku, samkvæmt niðurstöðum úr könnun Maskínu á afstöðu til gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Hið sænska velferðarríki í faðmi nýfrjálshyggju
Á síðustu þrjátíu árum hafa átt sér stað talsverðar breytingar í bæði heilbrigðis- og menntakerfi Svíþjóðar. Ef til vill má rekja þau samfélagsvandamál sem nú tekist er á um í aðdraganda þingkosninga til þessara breytinga.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Draugaskipið
Skammt undan ströndum Jemen liggur skip við festar. Ekki væri slíkt í frásögur færandi nema vegna þess að skipið, sem er hlaðið olíu, hefur legið þarna í sjö ár og er að ryðga í sundur. Ef olían færi í sjóinn yrði tjónið gríðarlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Dalur Róberts Wessman afskrifaði 135,2 milljónir af skuldum Birtings
Velta tímaritaútgáfunnar Birtings dróst saman um fimmtung í fyrra og föstum starfsmönnum var fækkað úr 25 í 12. Rekstrartap var 74 milljónir króna og eigið fé er neikvætt. Samt skilaði Birtingur hagnaði, vegna þess að seljendalán var afskrifað.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Örn Bárður Jónsson
Víða leynist viðurstyggðin
Kjarninn 6. ágúst 2022
Ásgeir Jónsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar bankans
Alþingi ákvað, er verið var að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, að láta seðlabankastjóra ekki leiða fjármálaeftirlitsnefnd bankans, m.a. vegna mögulegrar orðsporðsáhættu. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst sérlega vel og nú á að breyta lögum.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Árfarvegur Esteron árinnar, sem er skammt frá Nice í suðurhluta Frakklands, þornaði upp í hitanum og þurrkinum sem ríkt hefur í landinu á síðustu vikum. Þessi mynd er frá því í lok júlí.
Frakkar glíma við fordæmalausa þurrka
Draga hefur þurft úr orkuframleiðslu í frönskum kjarnorkuverum vegna þess að kælivatn sem fengið er úr ám hefur verið of heitt. Talið er að ástandið muni vara í það minnsta í tvær vikur í viðbót.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Bein og blöð brotin í sögu Grand Theft Auto
Síðustu ár hefur Rockstar Games bætt aðstæður starfsmanna sína talsvert. Næsta leik í umdeildri tölvuleikjaseríu hefur seinkað sökum þess. Sá leikur fær því til viðbótar yfirhalningu, þar má helst nefna kvenkyns aðalpersónu.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiLeiðari
None