Ríkið gefur frá sér verðmæti

Hvernig er best fyrir að stjórnvöld að losa sig við verðmæti? Þetta er klassísk spurning í stjórnmálum. Stjórnvöld hafa með skýrum hætti í tveimum tilfellum ákveðið að sleppa því að takast á við hana með því að gefa verðmætin.

Auglýsing

Að und­an­förnu hafa bæði RÚV og Stöð 2 fjallað ítar­lega um fyr­ir­hug­aða stór­fellda upp­bygg­ingu fisk­eldis á Vest­fjörð­um, Norð­ur­landi og Aust­fjörð­um. Þetta hefur verið góð umfjöll­un, þar sem steinum er velt við og spurn­inga spurt. Það er mik­il­vægt að þeir sem eru í for­svari fyrir þessa upp­bygg­ingu, bæði norsku fjár­fest­arn­ir, tengiliðir þeirra og inn­lendir fjár­fest­ar, átti sig á hvaða hags­munir eru þarna und­ir.

Hættu­legt umhverf­inu

Fisk­eldi í sjó getur verið hættu­legt umhverf­inu eins og Lands­sam­band veiði­fé­laga hefur bent á með skel­eggum hætti á und­an­förnum mán­uð­um. Von­andi verður fullt til­lit tekið til þeirra athuga­semda sem hafa komið frá veiði­rétt­ar­höfum og land­eig­end­um, sem skilj­an­lega vilja ekki að íslensk nátt­úra njóti ekki vafans, þegar kemur að upp­bygg­ing­unn­i. 

Einar K. Guð­finns­son, fyrr­ver­andi ráð­herra og þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sem talar máli fisk­eld­is­upp­bygg­ing­ar­inn­ar, er lík­legur til að hafa eyrun opin og von­andi taka fullt til­lit til sjón­ar­miða land­eig­enda og veiði­rétt­ar­hafa. Hann hefur orð á sér fyrir heil­indi og von­andi sýnir hann öllum sjón­ar­miðum skiln­ing og virð­ingu.

Auglýsing

En það sem er athygl­is­verð­ast við þessi mál er að stjórn­völd á Íslandi hafa ekki áttað sig á því til þessa, að starfs­leyfin eru mikil verð­mæti. Þau ganga kaupum og sölum fyrir mörg hund­ruð millj­ónir króna í alþjóð­legum heimi við­skipta. Á Íslandi voru þau gefin og erlendir fjár­festar hafa stokkið til. Þeir eru  til­búnir að verja þessa stöðu af alefli, eins og gefur að skilja.

Óþol­andi van­hæfni

Þetta er á margan hátt óþol­andi fyrir almenn­ing í land­inu og sýnir van­hæfni hjá hinu opin­bera. Það á ekki að gefa verð­mæti frá sér með þessum hætti og það er lág­marka­skrafa til stjórn­valda að búa yfir nægi­legri þekk­ingu á hlut­unum til að glöggva sig á því hvenær það eru mikil verð­mæti til staðar og hvenær ekki. 

Gott er að sjá Þor­gerði Katrínu Gunn­ars­dótt­ur, atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráð­herra, biðja menn um að stíga var­lega til jarð­ar. En hún verður að gera betur og meira. 

Til dæmis að gera fyr­ir­tækj­unum það ljóst, að ef það verður umhverf­isslys - bara eitt - að þá missi fyr­ir­tækin taf­ar­laust leyf­in, pakki saman og hætti. Það er aðhald sem er eðli­legt, í ljósi þess að leyfin voru gefin og að miklir hags­munir eru í húfi. 

Mak­rílgjaf­irnar halda áfram

Í vik­unni var svo til­kynnt um að stjórn­völd ætl­uðu sér að halda áfram að gefa frá sér þau gríð­ar­legu verð­mæti sem fel­ast í því að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu, vinna hann og selja á erlenda mark­aði. Útflutn­ings­tekjur vegna mak­ríls hafa numið á bil­inu 13 til 20 millj­örðum á ári síð­asta tæpa ára­tug­inn, og hafa útgerð­ar­fyr­ir­tæki grætt veru­lega á þess­ari teg­und. Afla­heim­ildum í mak­ríl er úthlutað á skip á grund­velli veiði­reynslu áranna 2007, 2008 og 2009. Engin mark­aðs­leið er sjá­an­leg en aukn­ingin nemur um 20 þús­und tonn­um, eða sem nemur um 13 pró­sentum milli ára.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum á vef Fiski­stofu fengu skip HB-Granda úthlutað mestum heim­ildum í fyrra eða ríf­lega 19 þús­und tonnum sem munu þá aukast um nærri 2.500 tonnum í ár. Sam­herji fékk úthlutað ríf­lega 17 þús­und tonnum í fyrra og Síld­ar­vinnslan, sem Sam­herji á stærsta hlut­ann í, rúmum 13 þús­und tonn­um.

Saga mak­ríls­ins við Íslands­strendur er stór­merki­legur kafli af hag­sögu Íslands. Hann kom synd­andi inn í lög­sög­una svo til á sama tíma og fjár­mála­kerfið hruni, neyð­ar­lögum var beitt til að vernda efna­hags­legt sjálf­stæði lands­ins og síðan voru fjár­magns­höft sett á í nóv­em­ber 2008, og gengi krón­unnar stillt af á nýjum stað frá því áður. Nýr efna­hags­legur veru­leiki byrj­aði að teikn­ast upp og úflutn­ings­hliðin tók að blómstra. 

Merki­leg hag­saga

Sjáv­ar­út­veg­ur­inn hóf þá sitt mesta blóma­skeið í Íslands­sög­unni, og mak­ríll­inn var eins og pen­inga­leg vítamíns­sprauta beint inn á reikn­ing­ana hjá fyr­ir­tækj­un­um, og eig­end­un­um.

Einn hluti sög­unnar er sá að stjórn­mála­menn gjör­sam­lega brugð­ust og náðu ekki að vera með nægi­lega ígrundað skipu­lag til­búið þegar að kom að þess­ari nýju teg­und. Á meðan opin­berir sjóðir sveit­ar­fé­laga og rík­is­ins stóðu herfi­lega og heim­ili á Íslandi upp­lifðu það sem stjórn­mála­menn köll­uðu for­sendu­brest, þá styrkt­ist staða sjáv­ar­út­vegs­ins veru­lega, dag frá degi.

Þessi verð­mæti hafa verið gefin með úthlutun á grund­velli veiði­reynslu sem er lítil er. 

Tals­menn kvóta­kerf­is­ins hafa fengið að þaga yfir grund­vall­ar­at­rið­inu í mál­inu. Sem er þessi spurn­ing: Er heim­ild til að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu verð­mæt? Tals­menn kvóta­kerf­is­ins ættu að svara þess­ari spurn­ingu skýrt. Já, kvóti er verð­mæti. Og það sama á viði um þá sem tala fyrir öðrum leiðum þegar kemur að skipu­lagi sjáv­ar­út­vegs­ins. Eng­inn ætti að efast um að heim­ild til veiða er verð­mæt.

Það er hægt að reikna út hvers virði afla­heim­ild­irnar eru. Útflutn­ings­verð­mæti mæl­ast í tug­millj­örðum á ári.



Þá kemur næsta spurn­ing: Á almenn­ingur að fá eitt­hvað fyrir þessi verð­mæti og hvernig er best að standa að því?

Mik­il­vægt er að hlusta ekk­ert á neinn áróð­ur, t.d. um fjár­fest­ing­ar, veiði­gjöld og þess hátt­ar. Það er önnur umræða, sem teng­ist ekki verð­mæta­mat­inu á afla­heim­ild­inni í mak­ríl sér­stak­lega. 

Og það er líka mik­il­vægt að sjáv­ar­út­veg­ur­inn sé hafður með í þess­ari rök­ræðu svo allt sé skýrt. Þar hefur ein­fald­lega verið farið eftir þeim lögum og reglum sem stjórn­mála­menn hafa mót­að. 

Spurn­ing­arnar eiga hins vegar rétt á sér.

Tvö skýr dæmi

Þor­gerður Katrín er til­tölu­lega nýtekin við í emb­ætti, og hefur sýnt úr hverju hún er gerð, og haldið vel á spil­unum í krefj­andi aðstæð­u­m. 

Við­reisn beitti ýmsum spilum til að kom­ast til valda, meðal ann­ars var tek­ist á um hvernig ætti að skipu­leggja nýt­ingu auð­linda og hvernig mætti nýta mark­aðs­leið til að tryggja að almenn­ingur fengi eitt­hvað fyrir verð­mæti sín. Þetta var alveg skýr mál­flutn­ing­ur, sem er bund­inn í stefnu flokks­ins og var áber­andi í kosn­inga­bar­átt­unni. Ekk­ert sést ennþá í þessa stefnu og þegar kemur að mak­rílnum - þar sem er aug­ljóst tæki­færi til að inn­leiða breyt­ingar - þá er allt óbreytt.

Þessi skýru dæmi um gjafir stjórn­valda á miklum verð­mæt­um, ann­ars vegar á leyfum til erlendra fjár­festa í fisk­eldi og síðan á heim­ildum til að veiða mak­ríl í íslenskri lög­sögu, sýna að umræða um þessi mál hefur engu skilað til þessa. Það er langt í land.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kergja innan hluthafahóps Eimskips nær suðupunkti
Óánægja með fyrirferð stærsta eigandans, dramatík í kringum stjórnarkjör og yfirtökuskyldu sem var svo felld úr gildi og slök rekstrarframmistaða sem leiddi af sér fall á markaðsvirði Eimskips hafði leitt til kergju á meðal lífeyrissjóða.
Kjarninn 30. september 2020
Hópuppsögn hjá Icelandair Group
Icelandair Group, sem sótti sér 23 milljarða króna í nýtt hlutafé fyrr í mánuðinum, hefur sagt upp 88 manns.
Kjarninn 29. september 2020
Búast má við mikilli innspýtingu í opinberum fjárfestingum, samkvæmt Íslandsbanka
Mikill samdráttur í ár en hraður viðsnúningur
Ný þjóðhagsspá Íslandsbanka gerir ráð fyrir töluvert meiri samdrætti en Seðlabankinn gerir ráð fyrir í ár. Hins vegar er búist við „skarpri viðspyrnu“ á næsta og þarnæsta ári.
Kjarninn 29. september 2020
PAR á nú innan við tvö prósent í Icelandair
Bandarískur fjárfestingasjóður sem keypti stóran hlut í Icelandair í vor og varð að stærsta einkafjárfesti félagsins er ekki lengur með stærstu eigendum þess.
Kjarninn 29. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Basic að birta
Kjarninn 29. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins segja ekki upp kjarasamningum
Eftir að stjórnvöld kynntu 25 milljarða króna aðgerðarpakka í morgun ákvað framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins að atkvæðagreiðsla um Lífskjarasamninginn myndi ekki fara fram. Kjarasamningar gilda því áfram.
Kjarninn 29. september 2020
Vísindamennirnir telja að enn eigi töluverður fjöldi eftir að greinast með COVID-19 í þessari bylgju faraldursins.
Um 300 til 1.100 gætu smitast á næstu þremur vikum
Í þriðju bylgju faraldurs COVID-19, sem hófst 11. september, hafa 506 greinst með sjúkdóminn. Vísindamenn við Háskóla Íslands spá því að næstu daga haldi áfram að greinast 20-40 ný smit á dag.
Kjarninn 29. september 2020
Rúmlega þrjátíu Íslendingar hafa greinst með veiruna í landamæraskimun
Af þeim 119 sem greindust með COVID-19 í landamæraskimun frá 15. júní til 18. september voru 32 með íslenskt ríkisfang, 23 frá Póllandi og 13 frá Rúmeníu og færri frá 23 ríkjum til viðbótar.
Kjarninn 29. september 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None