Fjármálaþjónusta á tímamótum

Fjármálaþjónusta er að þróast hratt, og í þeirri stöðu eru bæði ógnanir og tækifæri.

Auglýsing

Eitt af því sem ég er hugsi yfir á Íslandi er hversu mikið umfang hins opin­bera er í atvinnu­líf­inu, almennt, en ein­hvers konar mein­loka - hjá sumum að minnsta kosti - virð­ist vera uppi í einum geira sér­stak­lega.

Þegar kemur að þeim kima hag­kerf­is­ins, sem á alþjóða­vísu er sagður standa á hvað mestum tíma­mótum tækni­lega, fjár­mála­geir­an­um, þá er hið opin­bera á Íslandi með meira en fjögur þús­und starfs­menn í fjár­mála­þjón­ustu, og mark­aðs­hlut­deild er með ólík­indum mik­il, eða um og yfir 80 pró­sent.

Í grófum dráttum er staða mála svona:

Auglýsing

Fjár­mála­þjón­usta rík­is­ins skipt­ist á Íslands­banka og Lands­bank­ann - sem eru með sam­bæri­lega þjón­ustu að öllu leyti og stofn­ana­virki sam­bæri­legt - Íbúða­lána­sjóð, Byggða­stofn­un, LÍN, FME, Reikni­stofu bank­anna (óbeint hið opin­bera, að mestu) og Seðla­bank­ann. Sýslu­skrif­stofur eru síðan með hlut­deild í fjár­mála­þjón­ust­unni einnig, þegar kemur að þing­lýs­ingu og slíkri vinnu. Aug­ljós­lega ætti að vera hægt að gera það raf­rænt og eyða dýr­mætum tíma í annað en gert er í dag.

Við þetta má bæta fleiri fyr­ir­tækj­um, eins og Borgun (63,5 pró­sent í eigu rík­is­ins), og óbeinir eign­ar­hlutir í fleiri fyr­ir­tækj­um, eins og Arion banka (13 pró­sent) og dótt­ur­fyr­ir­tækjum hans. 

Fjár­mála­þjón­ustan er aðeins fyrir 200 þús­und manna vinnu­markað á Íslandi og innan við 130 þús­und heim­il­i. 

Um nær alveg ein­angr­aða þjón­ustu er að ræða við þennan örmark­að, þó teng­ingar séu við erlenda mark­að­i. 

Engin vaxt­ar­tæki­færi eru fyrir bank­anna. Nema þá helst í því sem mestu skipt­ir, að því er virð­ist: hag­ræða og fram­þróa starf­sem­ina.

Von­andi er ekki svo komið fyrir Sam­keppn­is­eft­ir­lit­inu að það trúi því að ríkið - alls staðar við borðið - verði í mik­illi sam­keppni við sig, þegar fram í sæk­ir.

Stórar spurn­ingar

Margar spurn­ingar vakna, í ljósi þess­arar stöðu, sem áhuga­vert væri að sjá stjórn­mála­menn og eft­ir­lits­stofn­anir greina bet­ur.

1. Hver er áhætta rík­is­ins, eins og mál standa nú, þegar kemur að þróun tækni fyrir fjár­mála­þjón­ustu á alþjóða­vett­vangi?

2. Hvaða hlut­verki hefur ríkið að gegna og hver verður nálgun rík­is­ins að fjár­mála­þjón­ustu þegar fram í sækir?

3. Hvernig er Ísland til­búið fyrir þær áskor­anir sem framundan eru, meðal ann­ars með til­liti til okkar sjálf­stæðu pen­inga­stefnu?

4. Er fjár­mála­þjón­usta hins opin­bera mögu­lega stór­kost­lega ofmönn­uð?

Leið­togar í nýsköpun í heim­in­um, meðal ann­ars Jeff Bezos, stofn­andi og for­stjóri Amazon, og Tim Cook, for­stjóri App­le, hafa rætt um það um nokk­urt skeið, að fjár­mála­þjón­usta sé meðal þeirra þátta þar sem tækni mun umbylta kerf­inu á næstu miss­er­um.

Tim Cook lýsti því sjálf­ur, í erindi fyrir framan fjár­festa 31. jan­úar síð­astlinn, að eitt­hvað ótrú­legt væri að ger­ast þegar kæmi að fjár­mála­þjón­ustu, því vöxt­ur­inn í Apple Pay kerf­inu væri „undra­verð­ur“. Á síð­ustu tólf mán­uðum hefur vöxt­ur­inn verið 450 pró­sent, stans­laust vöxtur ein­kennir greiðslur í gegnum síma og kúvend­ing er að verða á þjón­ustu­leiðum fyr­ir­tækja og heim­ila. Apple hefur þegar kynnt nýjar upp­færslur á leiðum sem eiga að ein­falda greiðslur og pen­inga­færslur í gegnum síma og snjallúr. 

Annað nær­tækt dæmi ná nefna, en það er Norweg­ian Bank­inn norski (að hluta til í eigu Norweg­ian flug­fé­lags­ins), sem hefur náð mik­ill fót­festu á banka­mark­aði í Nor­egi, Dan­mörku, Sví­þjóð og Finn­landi. Hann er ein­ungis á net­inu, býður lán til heim­ila og er með sveigj­an­leika nets­ins sem lykil í allri nálgun að við­skipta­vin­um. Þetta er ekki „al­hliða“ banki heldur er hann snið­inn að þörfum venju­legs fólks.

Mót­tök­urnar hafa verið ótrú­legar frá því bank­inn tók fyrstu skref­in, í aðdrag­anda heimskrepp­unn­ar. Frá því í nóv­em­ber 2007, þegar bank­inn var stofn­að­ur, hefur við­skipta­vinum fjölgað um tæp­lega eina milljón og fátt virð­ist benda til ann­ars en að bank­inn sé var­an­lega búinn að breyta banka­lands­lag­inu á Norð­ur­lönd­un­um.

Hvernig mót­tökur ætli bank­inn myndi fá hér á land­i? 

Núna á tíu ára afmæli snjall­sím­ans iPhone - sem hefur gjör­breytt heim­inum á marg­vís­legan hátt - ættu stjórn­völd að velta því fyrir sér hvað sé framundan í fjár­mála­þjónst­unn­i. 

Frjó umræða

Í Banda­ríkj­unum - þar sem fyrstu mann­lausu útibú Bank of Amer­ica hafa þegar opnað - hefur átt sér stað mikil umræða um miklar breyt­ingar sem fjár­mála­geir­inn er þegar byrj­aður að ganga í gegn­um, og hefur Seðla­banki Banda­ríkj­anna tekið virkan þátt í henni. Ekki síst um þær áskor­anir sem framundan eru þegar kemur að mun mann­afl­slétt­ari innviðum en þörf er á gam­al­dags banka­starf­sem­i. 

Reikni­stofa Bank­anna hefur verið sá aðili sem hefur verið leið­andi í þess­ari umræðu hér á landi, meðal ann­ars með ráð­stefnu­haldi og opinni umræðu um helstu álita­mál­in. Það er til fyr­ir­mynd­ar, enda mikið í húfi. En umræðan er til einskis ef hún er ekki tekin lengra.

Spjótin bein­ast að lokum að þeim sem móta lög og regl­ur; stjórn­mála­stétt­inni. Hún stendur frammi fyrir áhuga­verðum spurn­ing­um, eins og framan er greint. Það er eins gott að hún verði þokka­lega und­ir­bú­in, með stefnu fyrir fram­tíð­ina þegar kemur að fjár­mála­þjón­ustu.

Hag­stofan áætlar að fjöldi starfs­fólks í fjár­mála­þjón­ustu sé nú um 6.200 en hann hefur ekk­ert vaxið í meira en ár. Það er hins vegar all­mik­ill fjöldi, og vel hugs­an­legt að hag­ræða megi um mörg hund­ruð starfs­menn, jafn­vel fleiri en þús­und, með því að hraða nútíma­væð­ingu þjón­ust­unn­ar.

Hér á landi hefur mikil hreyf­ing á fólki í fjár­mála­þjón­ustu verið sýni­leg að und­an­förnu, en margt reynslu­mikið fólk hefur verið að hætta störfum í stóru end­ur­reistu bönk­unum þremur og hefja störf hjá minni sér­hæfð­ari fyr­ir­tækj­um. Það er ekki und­ar­legt, því hjá þessum minni fyr­ir­tækjum eru mikil vaxt­ar­tæki­færi, á meðan varn­ar­leikur ein­kennir hina end­ur­reistu banka. Svipuð þróun hefur átt sér stað víða á alþjóða­vett­vangi.

Þó Ísland sé lítið þá má ekki gleyma því að landið er „ber­skjald­að“ fyrir alþjóð­legum breyt­ing­um, og það er ekk­ert nema gott um það að segja. Að und­an­förnu hefur þetta sést vel, með inn­reið Net­fl­ix, Spotify og Costco á ólíka mark­aði.

Inn­viðir fyrir tækni­breyt­ingar eru góðir hér á landi og það ætti að vera kapps­mál fyrir okk­ur, til að styrkja sam­keppn­is­hæfni lands­ins, að byrja að móta nýjan grunn fyrir fjár­mála­þjón­ust­una. Ríkið er með yfir 460 millj­arða bundna í eigin fé í fjár­mála­fyr­ir­tækjum þessi miss­erin og því eru miklir hags­munir í húfi fyrir skatt­greið­end­ur. Mestu hags­mun­irnir eru þeir, að hér muni starfa skil­virkt og gott fjár­mála­kerfi sem er sam­keppn­is­hæft í alþjóða­væddum heimi, til fram­tíðar lit­ið. Í kom­andi breyt­ingum fel­ast bæði tæki­færi og ógn­an­ir, sem full ástæða er til að gaum­gæfa enn betur en nú hefur verið gert.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Í þrjú ár hafa þau þrjóskast við og tekið flokkshollustu og valdastóla fram yfir hagsmuni þjóðarinnar“
Píratar hafa sent frá sér yfirlýsingu vegna niðurstöðu yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu.
Kjarninn 1. desember 2020
Yfirdeild MDE kvað upp niðurstöðu í málinu í morgun.
Íslenska ríkið tapaði málinu fyrir yfirdeildinni
Yfirdeild Mannréttindadómstól Evrópu staðfesti í dag fyrri dóm réttarins í Landsréttarmálinu.
Kjarninn 1. desember 2020
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Rithöfundaspjall: Sagnaheimur og „neðanmittisvesen“
Kjarninn 1. desember 2020
Frumvarp Páls breytir litlu um samþjöppun í íslenskum sjávarútvegi
Þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram frumvarp takmarkanir á úthlutaðri aflahlutdeild. Það gengur mun skemur en aðrar tillögur sem lagðar hafa verið fram til að draga úr samþjöppun í sjávarútvegi.
Kjarninn 1. desember 2020
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur.
Hefði verið gott að „átta sig fyrr á því að þessi bruni væri öðruvísi en aðrir“
Dagur B. Eggertsson segir að borgaryfirvöld verði að taka til sín þá gagnrýni sem eftirlifendur brunans á Bræðraborgarstíg hafa sett fram á þann stuðning og aðstoð sem þeir fengu.
Kjarninn 1. desember 2020
Barist við elda í Ástralíu.
Eldar helgarinnar slæmur fyrirboði
„Svarta sumarið“ er öllum Áströlum enn í fersku minni. Nú, ári seinna, hafa gróðureldar kviknað á ný og þó að slökkvistarf hafi gengið vel um helgina er óttast að framundan sé óvenju heit þurrkatíð.
Kjarninn 30. nóvember 2020
Húsarústirnar standa enn.
Dómstjóri synjar beiðni um lokað þinghald í manndrápsmálinu á Bræðraborgarstíg
Dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur hefur synjað beiðni um lokað þinghald í máli mannsins sem er ákærður fyrir brennu og manndráp á Bræðraborgarstíg 1 í sumar. Þrír fórust í eldsvoðanum og tveir slösuðust alvarlega.
Kjarninn 30. nóvember 2020
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmaður Pírata.
Vísaði frá kvörtun vegna ummæla Þórhildar Sunnu um merki á lögreglubúningum
Viðbrögð þingmanns Pírata í pontu Alþingis við umfjöllun í fjölmiðlum um þýðingu merkja sem lögreglumenn hefðu borið við störf sín fela ekki í sér brot á siðareglum þingmanna.
Kjarninn 30. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari