Óhagkvæmar virkjanir víkja fyrir vindmyllum

Ketill Sigurjónsson, lögfræðingur, MBA og sérfræðingur í orkumálum, skrifar um virkjanamál og virkjun vindsins.

Auglýsing

Vegna lækk­andi kostn­aðar í vind­orku­tækni er orðið ólík­legra að sumar þær jarð­varma- og vatns­afls­virkj­an­ir, sem nú eru í nýt­ing­ar­flokki Ramma­á­ætl­un­ar, komi til með að rísa. Í mörgum til­vikum er orðið hag­kvæmara að reisa vind­myllu­garða og nýta sam­spil vind­orku og vatns­afls með miðl­un.

Vafa­lítið er líka ódýr­ara að nýta íslenska vind­orku fremur en að reisa þær litlu vatns­afls­virkj­anir sem nú eru hér í und­ir­bún­ingi. Í þess­ari grein er athygl­inni beint að þeim virkj­un­ar­kostum sem einkum er horft til í dag og þeir kostir skoð­aðir í sam­hengi við vind­myll­ur.

Dýrar smá­virkj­anir

Meðal virkj­ana sem áhugi er á að reisa hér á Íslandi á næstu árum eru nokkrar litlar vatns­afls­virkj­an­ir, þ.e. með afl undir 10 MW. Þar má nefna 9,9 MW Brú­ar­virkjun á Suð­ur­landi, 9,8 MW Svart­ár­virkjun á Norð­ur­landi, 9,3 MW virkjun í Hverf­is­fljóti á Suð­aust­ur­landi og 5,5 MW Hóls­virkjun á Norð­ur­landi.

Auglýsing

Þá má nefna Hval­ár­virkjun á Ströndum, sem til stendur að verði 55 MW og er því ekki smá­virkjun en þó tölu­vert minni en t.a.m. stóru vatns­afls­virkj­anir Lands­virkj­un­ar. Hval­ár­virkjun virð­ist varla geta verið mjög hag­kvæmur virkj­un­ar­kost­ur, enda bæði nokkuð dýr virkjun og mjög dýrt að tengja hana flutn­ings­kerf­inu. Til að tryggja betra raf­orku­ör­yggi á Vest­fjörðum væri lík­lega mun ódýr­ara að reisa þar vind­myllu­garð í nágrenni við núver­andi flutn­ings­kerfi.

Einn vind­myllu­garður í stað fjög­urra vatns­afls­virkj­ana?

Að öllu sam­an­teknu er virkjun íslenskrar vind­orku lík­lega bæði ódýr­ari og skyn­sam­legri kostur en fram­an­greindar smá­virkj­an­ir. Umræddar fjórar smá­virkj­anir yrðu sam­tals um 35 MW. Sumar þeirra gætu skilað nokkuð jafnri fram­leiðslu, meðan t.a.m. Hverf­is­fljóts­virkjun mun vænt­an­lega verða með litla fram­leiðslu yfir vet­ur­inn; þar stendur til að virkja jök­ulá með svo til engu miðl­un­ar­lóni.

Veru­leg og var­an­leg röskun fylgir senni­lega flestum þessum litlu vatns­afls­virkj­un­um. Þannig myndi t.a.m. Hverf­is­fljóts­virkjun valda því að fossa­röðin í ósnertu og geysi­fal­legu gljúfr­inu ofan Eld­hrauns­ins í Fljóts­hverfi nán­ast hyrfi (a.m.k. hluta árs­ins), gera þyrfti að- og  frá­rennsl­is­skurði og leggja raf­streng langa leið að tengi­virki. Umhverf­is­á­hrifin og röskun á lítt snort­inni nátt­úru yrði því veru­leg og kostn­að­ur­inn sömu­leið­is.

Til að skila ámóta raf­orku­fram­leiðslu eins og þessar fram­an­greindu smá­virkj­anir myndu gera, þyrfti senni­lega ein­ungis einn fremur nettan vind­myllu­garð. Kostn­að­ur­inn við hann yrði senni­lega nokkuð undir tíu millj­örðum króna. Kostn­aður við litlu vatns­afls­virkj­an­irnar þrjár er ekki opin­ber, en verður varla undir tólf millj­örðum króna og mögu­lega nokkru meiri. Nýt­ing vind­orku yrði því ódýr­ari kost­ur. Um leið væri vind­myllu­garð­ur­inn senni­lega að flestra mati umhverf­is­vænni kostur en þessar fjórar vatns­afls­virkj­an­ir.

Hefð­bundnar stórar virkj­anir eru einnig dýrar

Að auki áformar Lands­virkjun nokkuð stórar virkj­anir í neðri hluta Þjórs­ár, auk þess t.a.m. að nýta útfall Hágöngu­lóns á hálend­inu í formi s.k. Skrokköldu­virkj­unar. Síð­ast­nefndi virkj­un­ar­kost­ur­inn er reyndar fremur lítil virkjun og þar með ekki mjög mik­il­væg. Þess vegna má gera ráð fyrir veru­legri and­stöðu við að ráð­ast í þá fram­kvæmd þarna á íslenska hálend­inu miðju.

Í jarð­varma áformar Lands­virkjun stækkun Kröflu­virkj­unar og rann­sóknir standa yfir á vegum HS Orku á virkjun í Eld­vörpum á Reykja­nesi. Vegna kostn­aðar munu þeir jarð­varma­kostir þó mögu­lega eiga erfitt með að keppa við vind­myllu­garð­ana sem hér hljóta að rísa á kom­andi árum. 

Kostn­aður nýrra vind­myllu­garða á landi hefur farið hratt lækk­andi. Á svæðum þar sem vind­að­stæður eru hag­kvæmar er kostn­að­ur­inn kom­inn niður í um 30 USD/MWst og stefnir í að lækka enn meira á kom­andi árum. Í þessu sam­bandi er vert að vekja athygli á því að hver og einn ein­asti af þeim virkj­un­ar­kostum sem nú er horft til í nýt­ing­ar­flokki Ramma­á­ætl­unar er dýr­ari, sbr. nýleg grein­ing sem unnin var á vegum Sam­orku.

Sam­kvæmt grein­ing­unni, sem birt er á vef Sam­orku, má vænta þess að kostn­aður vegna hverrar fram­leiddrar mega­vatt­stundar í nýrri jarð­hita­virkjun verði ekki undir 35 USD/MWst. Og upp­gef­inn kostn­aður vegna virkj­unar í Eld­vörpum er t.a.m. sagður um 45 USD/MWst í umræddri grein­ingu. Þó svo þessar tölur séu háðar marg­vís­legri óvissu, er þetta vís­bend­ing um að jarð­varma­virkj­anir hér muni senn eiga erfitt með að keppa við raf­orku­fram­leiðslu fyrir til­stilli vind­orku.

Vind­orkan orðin ódýr­ust

Í ljósi þess að nú er senni­lega unnt að virkja nokkur hund­ruð MW af íslenskri vind­orku þar sem kostn­að­ur­inn nemur á bil­inu 30-40 USD/MWst, er ber­sýni­legt að það hlýtur að vera orðið óáhuga­verð­ara að ráð­ast hér í nýjar vatns­afls- eða jarð­varma­virkj­an­ir. Kostn­að­ur­inn í vind­orku­tækn­inni er reyndar orð­inn svo hóg­vær að nú er álfyr­ir­tækið Alcoa farið að semja um kaup á vind­orku í Nor­egi. Og nú hefur norska álfyr­ir­tækið Hydro líka gert sams­konar samn­ing, þ.e. um kaup á miklu magni af raf­orku frá vind­myllu­garði. Í því til­viki er um að ræða sænskt vind­orku­verk­efni.

Vind­orkan er sem sagt orðin ódýr og sam­keppn­is­hæf. Vegna eins­leitni og ein­angr­unar íslenska raf­orku­mark­að­ar­ins eru mögu­leikar í vind­orku hér að vísu ekki þeir sömu og í Skand­ínavíu. Engu að síður er lík­legt að í ýmsum til­vikum sé ódýr­ast og skyn­sam­leg­ast að nýta íslenskan vind fremur en meiri jarð­varma eða jafn­vel vatns­afl. Þess vegna má gera ráð fyrir að á kom­andi árum verði það lyk­il­at­riði í þróun íslenska raf­orku­kerf­is­ins að huga að því hvernig megi með sem hag­kvæmustum hætti þróa sam­spil vind­orku og miðl­unar vatns­afls­virkj­ana.

Um leið er mögu­legt að ein­hver stór­iðju­fyr­ir­tæki hér sjái senn áhuga­verða mögu­leika í því að reyna að losna aðeins undan sterkri samn­ings­stöðu Lands­virkj­unar með því að reisa hér vind­myllu­garða. Vegna smæðar íslenska raf­orku­mark­að­ar­ins er þó lík­leg­ast að íslensk vind­orka verði fyrst og fremst nýtt til að mæta vax­andi raf­orku­notkun almenn­ings og venju­legs atvinnu­lífs. Enda býður vind­orkan upp á þann mögu­leika að auka aflið í raf­orku­kerf­inu jafnt og þétt í rólegum skref­um. Þar má mögu­lega sjá fyrir sér að á nokk­urra ára fresti verði bætt um 40-50 MW af vindafli í kerf­ið. Og það mun vel að merkja ekki þurfa nema um tíu til tólf vind­myllur til að ná því afli.

Slá­andi lækkun á kostn­aði

Að auki má hafa í huga að flest bendir til þess að kostn­aður vind­orku­tækn­innar haldi áfram að lækka umtals­vert á næstu árum, þ.a. kostn­aður fram­leiddrar MWst fari vel undir 30 USD. Í nýrri skýrslu banda­ríska National Renewa­ble Energy Laboratory (NREL) segir meira að segja, að á land­svæðum með sér­lega hag­stæð vind­skil­yrði muni þessi kostn­aður geta farið allt niður í 20 USD/MWst. Sem er miklu ódýr­ara en ráð­gert er að nýjar íslenskar vatns­afls- og jarð­varma­virkj­anir geti skil­að. Þetta er til marks um að lík­lega eru tals­verðar breyt­ingar framundan í áherslum íslenskra raf­orku­fyr­ir­tækja. Sem hafa flest, að frá­tal­inni Lands­virkj­un, farið sér mjög hægt í að skoða það af alvöru að nýta vind­inn.

Höf­undur er sér­fræð­ingur á sviði orku­mála og vinnur að þróun vind­myllu­verk­efna á Íslandi í sam­starfi við evr­ópskt vind­orku­fyr­ir­tæki.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar