Óhagkvæmar virkjanir víkja fyrir vindmyllum

Ketill Sigurjónsson, lögfræðingur, MBA og sérfræðingur í orkumálum, skrifar um virkjanamál og virkjun vindsins.

Auglýsing

Vegna lækk­andi kostn­aðar í vind­orku­tækni er orðið ólík­legra að sumar þær jarð­varma- og vatns­afls­virkj­an­ir, sem nú eru í nýt­ing­ar­flokki Ramma­á­ætl­un­ar, komi til með að rísa. Í mörgum til­vikum er orðið hag­kvæmara að reisa vind­myllu­garða og nýta sam­spil vind­orku og vatns­afls með miðl­un.

Vafa­lítið er líka ódýr­ara að nýta íslenska vind­orku fremur en að reisa þær litlu vatns­afls­virkj­anir sem nú eru hér í und­ir­bún­ingi. Í þess­ari grein er athygl­inni beint að þeim virkj­un­ar­kostum sem einkum er horft til í dag og þeir kostir skoð­aðir í sam­hengi við vind­myll­ur.

Dýrar smá­virkj­anir

Meðal virkj­ana sem áhugi er á að reisa hér á Íslandi á næstu árum eru nokkrar litlar vatns­afls­virkj­an­ir, þ.e. með afl undir 10 MW. Þar má nefna 9,9 MW Brú­ar­virkjun á Suð­ur­landi, 9,8 MW Svart­ár­virkjun á Norð­ur­landi, 9,3 MW virkjun í Hverf­is­fljóti á Suð­aust­ur­landi og 5,5 MW Hóls­virkjun á Norð­ur­landi.

Auglýsing

Þá má nefna Hval­ár­virkjun á Ströndum, sem til stendur að verði 55 MW og er því ekki smá­virkjun en þó tölu­vert minni en t.a.m. stóru vatns­afls­virkj­anir Lands­virkj­un­ar. Hval­ár­virkjun virð­ist varla geta verið mjög hag­kvæmur virkj­un­ar­kost­ur, enda bæði nokkuð dýr virkjun og mjög dýrt að tengja hana flutn­ings­kerf­inu. Til að tryggja betra raf­orku­ör­yggi á Vest­fjörðum væri lík­lega mun ódýr­ara að reisa þar vind­myllu­garð í nágrenni við núver­andi flutn­ings­kerfi.

Einn vind­myllu­garður í stað fjög­urra vatns­afls­virkj­ana?

Að öllu sam­an­teknu er virkjun íslenskrar vind­orku lík­lega bæði ódýr­ari og skyn­sam­legri kostur en fram­an­greindar smá­virkj­an­ir. Umræddar fjórar smá­virkj­anir yrðu sam­tals um 35 MW. Sumar þeirra gætu skilað nokkuð jafnri fram­leiðslu, meðan t.a.m. Hverf­is­fljóts­virkjun mun vænt­an­lega verða með litla fram­leiðslu yfir vet­ur­inn; þar stendur til að virkja jök­ulá með svo til engu miðl­un­ar­lóni.

Veru­leg og var­an­leg röskun fylgir senni­lega flestum þessum litlu vatns­afls­virkj­un­um. Þannig myndi t.a.m. Hverf­is­fljóts­virkjun valda því að fossa­röðin í ósnertu og geysi­fal­legu gljúfr­inu ofan Eld­hrauns­ins í Fljóts­hverfi nán­ast hyrfi (a.m.k. hluta árs­ins), gera þyrfti að- og  frá­rennsl­is­skurði og leggja raf­streng langa leið að tengi­virki. Umhverf­is­á­hrifin og röskun á lítt snort­inni nátt­úru yrði því veru­leg og kostn­að­ur­inn sömu­leið­is.

Til að skila ámóta raf­orku­fram­leiðslu eins og þessar fram­an­greindu smá­virkj­anir myndu gera, þyrfti senni­lega ein­ungis einn fremur nettan vind­myllu­garð. Kostn­að­ur­inn við hann yrði senni­lega nokkuð undir tíu millj­örðum króna. Kostn­aður við litlu vatns­afls­virkj­an­irnar þrjár er ekki opin­ber, en verður varla undir tólf millj­örðum króna og mögu­lega nokkru meiri. Nýt­ing vind­orku yrði því ódýr­ari kost­ur. Um leið væri vind­myllu­garð­ur­inn senni­lega að flestra mati umhverf­is­vænni kostur en þessar fjórar vatns­afls­virkj­an­ir.

Hefð­bundnar stórar virkj­anir eru einnig dýrar

Að auki áformar Lands­virkjun nokkuð stórar virkj­anir í neðri hluta Þjórs­ár, auk þess t.a.m. að nýta útfall Hágöngu­lóns á hálend­inu í formi s.k. Skrokköldu­virkj­unar. Síð­ast­nefndi virkj­un­ar­kost­ur­inn er reyndar fremur lítil virkjun og þar með ekki mjög mik­il­væg. Þess vegna má gera ráð fyrir veru­legri and­stöðu við að ráð­ast í þá fram­kvæmd þarna á íslenska hálend­inu miðju.

Í jarð­varma áformar Lands­virkjun stækkun Kröflu­virkj­unar og rann­sóknir standa yfir á vegum HS Orku á virkjun í Eld­vörpum á Reykja­nesi. Vegna kostn­aðar munu þeir jarð­varma­kostir þó mögu­lega eiga erfitt með að keppa við vind­myllu­garð­ana sem hér hljóta að rísa á kom­andi árum. 

Kostn­aður nýrra vind­myllu­garða á landi hefur farið hratt lækk­andi. Á svæðum þar sem vind­að­stæður eru hag­kvæmar er kostn­að­ur­inn kom­inn niður í um 30 USD/MWst og stefnir í að lækka enn meira á kom­andi árum. Í þessu sam­bandi er vert að vekja athygli á því að hver og einn ein­asti af þeim virkj­un­ar­kostum sem nú er horft til í nýt­ing­ar­flokki Ramma­á­ætl­unar er dýr­ari, sbr. nýleg grein­ing sem unnin var á vegum Sam­orku.

Sam­kvæmt grein­ing­unni, sem birt er á vef Sam­orku, má vænta þess að kostn­aður vegna hverrar fram­leiddrar mega­vatt­stundar í nýrri jarð­hita­virkjun verði ekki undir 35 USD/MWst. Og upp­gef­inn kostn­aður vegna virkj­unar í Eld­vörpum er t.a.m. sagður um 45 USD/MWst í umræddri grein­ingu. Þó svo þessar tölur séu háðar marg­vís­legri óvissu, er þetta vís­bend­ing um að jarð­varma­virkj­anir hér muni senn eiga erfitt með að keppa við raf­orku­fram­leiðslu fyrir til­stilli vind­orku.

Vind­orkan orðin ódýr­ust

Í ljósi þess að nú er senni­lega unnt að virkja nokkur hund­ruð MW af íslenskri vind­orku þar sem kostn­að­ur­inn nemur á bil­inu 30-40 USD/MWst, er ber­sýni­legt að það hlýtur að vera orðið óáhuga­verð­ara að ráð­ast hér í nýjar vatns­afls- eða jarð­varma­virkj­an­ir. Kostn­að­ur­inn í vind­orku­tækn­inni er reyndar orð­inn svo hóg­vær að nú er álfyr­ir­tækið Alcoa farið að semja um kaup á vind­orku í Nor­egi. Og nú hefur norska álfyr­ir­tækið Hydro líka gert sams­konar samn­ing, þ.e. um kaup á miklu magni af raf­orku frá vind­myllu­garði. Í því til­viki er um að ræða sænskt vind­orku­verk­efni.

Vind­orkan er sem sagt orðin ódýr og sam­keppn­is­hæf. Vegna eins­leitni og ein­angr­unar íslenska raf­orku­mark­að­ar­ins eru mögu­leikar í vind­orku hér að vísu ekki þeir sömu og í Skand­ínavíu. Engu að síður er lík­legt að í ýmsum til­vikum sé ódýr­ast og skyn­sam­leg­ast að nýta íslenskan vind fremur en meiri jarð­varma eða jafn­vel vatns­afl. Þess vegna má gera ráð fyrir að á kom­andi árum verði það lyk­il­at­riði í þróun íslenska raf­orku­kerf­is­ins að huga að því hvernig megi með sem hag­kvæmustum hætti þróa sam­spil vind­orku og miðl­unar vatns­afls­virkj­ana.

Um leið er mögu­legt að ein­hver stór­iðju­fyr­ir­tæki hér sjái senn áhuga­verða mögu­leika í því að reyna að losna aðeins undan sterkri samn­ings­stöðu Lands­virkj­unar með því að reisa hér vind­myllu­garða. Vegna smæðar íslenska raf­orku­mark­að­ar­ins er þó lík­leg­ast að íslensk vind­orka verði fyrst og fremst nýtt til að mæta vax­andi raf­orku­notkun almenn­ings og venju­legs atvinnu­lífs. Enda býður vind­orkan upp á þann mögu­leika að auka aflið í raf­orku­kerf­inu jafnt og þétt í rólegum skref­um. Þar má mögu­lega sjá fyrir sér að á nokk­urra ára fresti verði bætt um 40-50 MW af vindafli í kerf­ið. Og það mun vel að merkja ekki þurfa nema um tíu til tólf vind­myllur til að ná því afli.

Slá­andi lækkun á kostn­aði

Að auki má hafa í huga að flest bendir til þess að kostn­aður vind­orku­tækn­innar haldi áfram að lækka umtals­vert á næstu árum, þ.a. kostn­aður fram­leiddrar MWst fari vel undir 30 USD. Í nýrri skýrslu banda­ríska National Renewa­ble Energy Laboratory (NREL) segir meira að segja, að á land­svæðum með sér­lega hag­stæð vind­skil­yrði muni þessi kostn­aður geta farið allt niður í 20 USD/MWst. Sem er miklu ódýr­ara en ráð­gert er að nýjar íslenskar vatns­afls- og jarð­varma­virkj­anir geti skil­að. Þetta er til marks um að lík­lega eru tals­verðar breyt­ingar framundan í áherslum íslenskra raf­orku­fyr­ir­tækja. Sem hafa flest, að frá­tal­inni Lands­virkj­un, farið sér mjög hægt í að skoða það af alvöru að nýta vind­inn.

Höf­undur er sér­fræð­ingur á sviði orku­mála og vinnur að þróun vind­myllu­verk­efna á Íslandi í sam­starfi við evr­ópskt vind­orku­fyr­ir­tæki.

Kristbjörn Árnason
Gleðidagur
Leslistinn 24. ágúst 2019
Vonast enn til að selja vörumerkið WOW air
Skiptastjórar WOW air segja að viðræður um að selja vörumerki, lén og bókunarvél félagsins gangi ágætlega.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Ásgeir Jónsson, seðlabankastjóri.
„Ég þekki nú fullvel þau víti sem þarf að varast“
Ásgeir Jónsson, nýskipaður seðlabankastjóri, segist hafa verið frekar bláeygður á stöðu bankanna fyrir hrun. Hann álítur þó að sú reynsla sé verðmæt fyrir hann sem seðlabankastjóra þar sem hann þekki nú vel þau víti sem þarf að varast.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Netógnir nýrrar aldar: Árásir á lýðræðið
Það er ekki lengur tekist á um það af neinni alvöru að netárásir eru notaðar til að hafa áhrif á hið lýðræðislega ferli og til að grafa undan lýðræðislegum stofnunum. Það hefur gerst í hverju landinu á eftir öðru.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Svona geta stjórnvöld orsakað nýtt fjármálaáfall
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, hefur búið til lista yfir átta aðgerðir sem ríkisstjórn og Seðlabanki gætu gripið til sem gætu leitt að sér nýtt hrun. Hann biður fólk um að krossa við ef aðgerðirnar verði að veruleika.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Ná sáttum um stjórnarmenn Lífeyrissjóðs verzlunarmanna
VR hefur náð samkomulagi við Lífeyrissjóð verzlunarmanna um að þeir stjórnarmenn sem nú sitja í stjórninni í nafni VR munu láta af störfum og í stað þeirra munu þeir stjórnarmenn sem VR skipaði í síðustu viku taka sæti í stjórninni.
Kjarninn 23. ágúst 2019
Seldu losunarheimildir til að borga laun fyrir marsmánuð
Skiptastjórar WOW air eru meðal annars búnir að selja skrifstofubúnað og reiðhjólaleigu WOW air til að auka endurheimtir í búið. Félagið hafði selt margar verðmætar eignir, t.d. afgreiðslutíma á flugvelli og losunarheimildir, fyrir gjaldþrot.
Kjarninn 23. ágúst 2019
Molar
Molar
Molar – Opnar Costco annað vöruhús á Íslandi?
Kjarninn 23. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar