Uppbrot á stöðunni eins og við höfum þekkt hana

Hvernig munu tæknibreytingar koma fram í hagkerfinu? Hvernig erum við búin undir miklar breytingar?

Auglýsing

Það er mikið rætt um nýja iðn­bylt­ingu og hvaða áhrif hún mun hafa í fram­tíð­inni. Er þar ekki síst vitnað til auk­innar sjálf­virkni í atvinnu­líf­inu, notkun gervi­greindar við hin ýmsu störf og síðan mik­illa breyt­inga sem kunni að leys­ast úr læð­ingi með sjálfa­kandi bif­reiðum og breyt­ingum í orku­geir­an­um.

Svo fátt eitt sé nefnt.

Hér í Banda­ríkj­unum er nú í gangi for­vitni­leg rök­ræða innan Banda­ríkja­þings og í mörgum ríkjum Banda­ríkj­anna. Hún snýr að sam­keppn­is­sjón­ar­miðum og hvernig tækni­breyt­ingar geti brotið upp grund­vall­ar­at­riði í alþjóð­legu sam­keppn­is­reglu­verki.

Auglýsing

Hag­kerfi heims­ins - bæði ein­staka þjóð­ríki og svæði innan þeirra (sem jafn­vel eru marg­falt stærri en íslenska hag­kerf­ið) - eru mis­jafn­lega búin undir hraðar og miklar breyt­ing­ar. Víða er unnið að því hörðum höndum að greina breyt­ingar og hvernig þær komi til með að hafa áhrif.

Hvað varðar sam­keppn­is­sjón­ar­miðin sér­stak­lega þá er það oft erfitt fyrir ris­ana að feta sig áfram í vexti án þess að brjóta á minni aðilum á mark­aði. Sagan sýnir þetta glöggt og má nefna him­in­háar sektir sem lagðar hafa verið á Microsoft og fleiri fyr­ir­tæki því til stað­fest­ing­ar.

Eitt atriði hefur þó verið svo til óum­deilt til þessa: Það er aðskiln­aður banka­starf­semi og smá­sölu­mark­að­ar. Segja má að það atriði sé grund­vall­ar­at­riði í sam­keppn­is­lög­gjöf­inni.

Í nýrri skýrslu ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­is­ins McK­insey er fjallað um þessi atriði, og greint frá því að banka­starf­semi sé á barmi gíf­ur­legra hraðra breyt­inga sem geti haft mikil áhrif á heilu hag­kerf­in. Ekki endi­lega nei­kvæðar breyt­ing­ar, heldur þurfi bankar og stjórn­völd að vera vak­andi fyrir því hvað sé á seyði.

Taka má dæmi um það sem gæti gerst.

1. Smá­sölu­fyr­ir­tæki á vefnum - eins og Amazon - gætu fram­þróað fjár­mála­þjón­ustu sína (Amazon Pay) og farið að bjóða í vax­andi mæli lán til ein­stak­linga og smærri fyr­ir­tækja. Að baki ákvörð­unum um þetta liggja rök­réttar skýr­ing­ar, þar sem Amazon - líkt og margir aðrir tæknirisar - búa yfir miklu dýpri og áreið­an­legri gögnum til að meta láns­hæfi og áhættu­á­lag. Hið flókna og umdeilda kerfi sem er notað í dag (Credit Score) í Banda­ríkj­unum verður ekki sam­keppn­is­hæft til lengdar og þörf á algjörri kúvend­ingu. Tækni­fyr­ir­tækin muni auka mark­aðs­hlut­deild sína í hefð­bund­inni fjár­mála­þjón­ustu við almenn­ing hratt og örugg­lega.

2. En hvernig sam­ræm­ist það reglu­verk­inu að umsvifa­mikil og jafn­vel mark­aðs­ráð­andi smá­sölu­fyr­ir­tæki geti orðið lán­veit­endur og þátt­tak­endur í banka­starf­semi? Það er nýr veru­leiki. Þetta getur orðið raunin ef sátt um þetta næst, og það mun reyna á stjórn­mála­menn víða við að greina þetta og átta sig á mik­il­vægum sam­fé­lags­legum spurn­ing­um. Störf munu hverfa, önnur verða til, og þeir stóru verða enn stærri og valda­meiri. Hvar liggja hags­munir almenn­ings? Hvernig verður sam­keppni tryggð? Þetta eru stórar og mik­il­vægar sið­ferð­is­legar spurn­ing­ar.

3. Það sem er einna mik­il­væg­ast í þessu sam­hengi er hversu hratt þetta getur komið fram. Allt í einu gætu stærstu tækni­fyr­ir­tæki heims­ins komið fram með lausnir og þannig dýpkað veru­lega við­skipta­sam­band sitt við millj­arða manna um allan heim. Þetta er ekki lítið mál, heldur upp­brot á stöð­unni eins og við höfum þekkt hana.

Þessi þróun er þegar farin af stað víða, en næstu skref eru að miklu leyti háð breyt­ingum á reglu­verk­inu. Gríð­ar­lega hraður vöxtur Ali­baba í Asíu, þegar kemur að neyt­enda­lán­um, er dæmi um breyt­ingar í þessa veru. 

Hvernig gæti þetta birst á Íslandi og hvernig er Ísland und­ir­búið undir miklar breyt­ing­ar?

Ísland er einn allra minnsti sjálf­stæði vinnu­mark­aður heims­ins - sem er með eigin mynt og reglu­verk - eða um 200 þús­und ein­stak­ling­ar. Miklar breyt­ingar á und­ir­stöðu við­skipta eins og við höfum þekkt þær und­an­farna ára­tugi, eins og upp­brot á banka­starf­semi og smá­sölu, gæti komið hratt inn á mark­aðnum og gjör­breytt lands­lag­inu. Breytt und­ir­stöðum vinnu­mark­aðar í leið­inn­i. 

Það er til dæmis vel hægt að hugsa sér að Amazon opni vöru­hús á Íslandi fyrst Costco gerði það, og taki til sín bróðu­part­inn af smá­sölu með háþró­uðu heim­send­ing­ar­kerfi sínu og háu þjón­ustu­stigi.

Á Íslandi eru tækni­legir inn­viðir betri en víða og því er ekki úti­lokað að alþjóð­leg fyr­ir­tæki muni líta til Íslands sem góðs svæðis fyrir þjón­ustu sem bygg­ist öðru fremur á inter­net­inu og staf­rænni tækni. Góðir og vist­vænir inn­viðir í orku­málum hjálpa líka til.

Mikil áskorun bíður íslensks atvinnu­lífs. Alþjóð­leg sam­keppni hefur að und­an­förnu haft mikil áhrif á Íslandi og margt bendir til þess að hún sé rétt að byrja. Tæknin er þegar komin mun lengra en mark­aðs­breyt­ingar gefa til kynna, því rök­ræðan hjá alþjóð­stofn­unum og þjóð­þingum er ekki búin. Hún gefur til kynna að grund­vall­ar­breyt­ingar séu framund­an. Leið­ar­stefið í þeim er að eng­inn verður eyland. Það verður ekki val­kostur að búa við ein­angr­un, nema þá að það sé gert með vilja að drag­ast aftur úr í harðn­andi sam­keppni.

Íbúðalánasjóður vill endurskilgreina viðmið um hvað sé hæfilegt leiguverð
Þau leigufélög sem eru með lán frá Íbúðalánasjóði eru að rukka leigu í samræmi við markaðsleigu eða aðeins undir henni. Íbúðalánasjóður segir markaðsleigu hins vegar ekki vera réttmætt viðmið og vill endurskilgreina hvað sé hæfilegt leiguverð.
Kjarninn 24. september 2018
ESB krefst rannsóknar á Danske Bank
Stærsti banki Danmerkur er nú í vondum málum vegna ásakana um peningaþvætti.
Kjarninn 24. september 2018
Niðurgreiðslur á póstsendingum milli landa að sliga Íslandspóst
Alþjóðasamningar um kostnaðarþátttöku í póstsendingum eru Íslandspósti og ríkisjóði dýrir.
Kjarninn 24. september 2018
Jákvæð áhrif staðla á norrænt efnahagslíf
Samkvæmt nýrri rannsókn hefur aukin notkun staðla jákvæð áhrif á efnahagslega þróun á Norðurlöndum.
Kjarninn 23. september 2018
Jáeindaskanni
Jáeindaskanninn stórt og tímafrekt verkefni
Forstjóri Landspítalans segir ákveðins misskilnings hafa gætt varðandi uppsetningu jáeindaskannans sem nú er kominn í notkun.
Kjarninn 23. september 2018
Ísland stendur sig ekki vel í meðhöndlun fráveitu
Ísland er í 2. sæti af 146 þjóðum þegar kemur að lífsgæðum og styrk félagslegra framfara samkvæmt nýjum lista Social Progress Imperative stofnunarinnar. Það sem dregur einkunn landsins niður er m.a. meðhöndlun fráveitu.
Kjarninn 23. september 2018
Úr mestu hækkun í heimi í snögga kólnun
Verulega hefur hægt á verðhækkunum á húsnæði að undanförnu. Verðlækkun mældist í ágúst. Þrátt fyrir það vantar ennþá þúsundir íbúa inn á markað til að mæta framboði, einkum litlar og meðalstórar íbúðir.
Kjarninn 23. september 2018
Af handaböndum og faðmlögum
Stundum er haft á orði að ekkert sé svo einfalt að ekki sé hægt að gera úr því stórmál. Fram til þessa hefur handaband og einfalt faðmlag ekki talist til stórmála en umræða um slíkt hefur nú ratað inn í sveitastjórnir í Danmörku, og danska þingið.
Kjarninn 23. september 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari