Uppbrot á stöðunni eins og við höfum þekkt hana

Hvernig munu tæknibreytingar koma fram í hagkerfinu? Hvernig erum við búin undir miklar breytingar?

Auglýsing

Það er mikið rætt um nýja iðn­bylt­ingu og hvaða áhrif hún mun hafa í fram­tíð­inni. Er þar ekki síst vitnað til auk­innar sjálf­virkni í atvinnu­líf­inu, notkun gervi­greindar við hin ýmsu störf og síðan mik­illa breyt­inga sem kunni að leys­ast úr læð­ingi með sjálfa­kandi bif­reiðum og breyt­ingum í orku­geir­an­um.

Svo fátt eitt sé nefnt.

Hér í Banda­ríkj­unum er nú í gangi for­vitni­leg rök­ræða innan Banda­ríkja­þings og í mörgum ríkjum Banda­ríkj­anna. Hún snýr að sam­keppn­is­sjón­ar­miðum og hvernig tækni­breyt­ingar geti brotið upp grund­vall­ar­at­riði í alþjóð­legu sam­keppn­is­reglu­verki.

Auglýsing

Hag­kerfi heims­ins - bæði ein­staka þjóð­ríki og svæði innan þeirra (sem jafn­vel eru marg­falt stærri en íslenska hag­kerf­ið) - eru mis­jafn­lega búin undir hraðar og miklar breyt­ing­ar. Víða er unnið að því hörðum höndum að greina breyt­ingar og hvernig þær komi til með að hafa áhrif.

Hvað varðar sam­keppn­is­sjón­ar­miðin sér­stak­lega þá er það oft erfitt fyrir ris­ana að feta sig áfram í vexti án þess að brjóta á minni aðilum á mark­aði. Sagan sýnir þetta glöggt og má nefna him­in­háar sektir sem lagðar hafa verið á Microsoft og fleiri fyr­ir­tæki því til stað­fest­ing­ar.

Eitt atriði hefur þó verið svo til óum­deilt til þessa: Það er aðskiln­aður banka­starf­semi og smá­sölu­mark­að­ar. Segja má að það atriði sé grund­vall­ar­at­riði í sam­keppn­is­lög­gjöf­inni.

Í nýrri skýrslu ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­is­ins McK­insey er fjallað um þessi atriði, og greint frá því að banka­starf­semi sé á barmi gíf­ur­legra hraðra breyt­inga sem geti haft mikil áhrif á heilu hag­kerf­in. Ekki endi­lega nei­kvæðar breyt­ing­ar, heldur þurfi bankar og stjórn­völd að vera vak­andi fyrir því hvað sé á seyði.

Taka má dæmi um það sem gæti gerst.

1. Smá­sölu­fyr­ir­tæki á vefnum - eins og Amazon - gætu fram­þróað fjár­mála­þjón­ustu sína (Amazon Pay) og farið að bjóða í vax­andi mæli lán til ein­stak­linga og smærri fyr­ir­tækja. Að baki ákvörð­unum um þetta liggja rök­réttar skýr­ing­ar, þar sem Amazon - líkt og margir aðrir tæknirisar - búa yfir miklu dýpri og áreið­an­legri gögnum til að meta láns­hæfi og áhættu­á­lag. Hið flókna og umdeilda kerfi sem er notað í dag (Credit Score) í Banda­ríkj­unum verður ekki sam­keppn­is­hæft til lengdar og þörf á algjörri kúvend­ingu. Tækni­fyr­ir­tækin muni auka mark­aðs­hlut­deild sína í hefð­bund­inni fjár­mála­þjón­ustu við almenn­ing hratt og örugg­lega.

2. En hvernig sam­ræm­ist það reglu­verk­inu að umsvifa­mikil og jafn­vel mark­aðs­ráð­andi smá­sölu­fyr­ir­tæki geti orðið lán­veit­endur og þátt­tak­endur í banka­starf­semi? Það er nýr veru­leiki. Þetta getur orðið raunin ef sátt um þetta næst, og það mun reyna á stjórn­mála­menn víða við að greina þetta og átta sig á mik­il­vægum sam­fé­lags­legum spurn­ing­um. Störf munu hverfa, önnur verða til, og þeir stóru verða enn stærri og valda­meiri. Hvar liggja hags­munir almenn­ings? Hvernig verður sam­keppni tryggð? Þetta eru stórar og mik­il­vægar sið­ferð­is­legar spurn­ing­ar.

3. Það sem er einna mik­il­væg­ast í þessu sam­hengi er hversu hratt þetta getur komið fram. Allt í einu gætu stærstu tækni­fyr­ir­tæki heims­ins komið fram með lausnir og þannig dýpkað veru­lega við­skipta­sam­band sitt við millj­arða manna um allan heim. Þetta er ekki lítið mál, heldur upp­brot á stöð­unni eins og við höfum þekkt hana.

Þessi þróun er þegar farin af stað víða, en næstu skref eru að miklu leyti háð breyt­ingum á reglu­verk­inu. Gríð­ar­lega hraður vöxtur Ali­baba í Asíu, þegar kemur að neyt­enda­lán­um, er dæmi um breyt­ingar í þessa veru. 

Hvernig gæti þetta birst á Íslandi og hvernig er Ísland und­ir­búið undir miklar breyt­ing­ar?

Ísland er einn allra minnsti sjálf­stæði vinnu­mark­aður heims­ins - sem er með eigin mynt og reglu­verk - eða um 200 þús­und ein­stak­ling­ar. Miklar breyt­ingar á und­ir­stöðu við­skipta eins og við höfum þekkt þær und­an­farna ára­tugi, eins og upp­brot á banka­starf­semi og smá­sölu, gæti komið hratt inn á mark­aðnum og gjör­breytt lands­lag­inu. Breytt und­ir­stöðum vinnu­mark­aðar í leið­inn­i. 

Það er til dæmis vel hægt að hugsa sér að Amazon opni vöru­hús á Íslandi fyrst Costco gerði það, og taki til sín bróðu­part­inn af smá­sölu með háþró­uðu heim­send­ing­ar­kerfi sínu og háu þjón­ustu­stigi.

Á Íslandi eru tækni­legir inn­viðir betri en víða og því er ekki úti­lokað að alþjóð­leg fyr­ir­tæki muni líta til Íslands sem góðs svæðis fyrir þjón­ustu sem bygg­ist öðru fremur á inter­net­inu og staf­rænni tækni. Góðir og vist­vænir inn­viðir í orku­málum hjálpa líka til.

Mikil áskorun bíður íslensks atvinnu­lífs. Alþjóð­leg sam­keppni hefur að und­an­förnu haft mikil áhrif á Íslandi og margt bendir til þess að hún sé rétt að byrja. Tæknin er þegar komin mun lengra en mark­aðs­breyt­ingar gefa til kynna, því rök­ræðan hjá alþjóð­stofn­unum og þjóð­þingum er ekki búin. Hún gefur til kynna að grund­vall­ar­breyt­ingar séu framund­an. Leið­ar­stefið í þeim er að eng­inn verður eyland. Það verður ekki val­kostur að búa við ein­angr­un, nema þá að það sé gert með vilja að drag­ast aftur úr í harðn­andi sam­keppni.

WOW air er á uppleið á ný.
Indigo gæti fjárfest í WOW air fyrir 9,4 milljarða króna
Indigo Partners kemur inn í hluthafahóp WOW air og gefur mögulega út breytilegt skuldabréf til að fjármagna endurreisn félagsins.
Kjarninn 14. desember 2018
Skýrt í starfsreglum að meirihluti ræður niðurstöðum
Formaður tilnefningarnefndar VÍS segir engar heimildir vera í reglum nefndarinnar til að skila sératkvæði. Meirihlutinn ráði einfaldlega hverjum hún mæli með til stjórnarsetu.
Kjarninn 14. desember 2018
Vladimir Pútín, forseti Rússlands
Útflutningur til Rússlands dregist saman um 90 prósent vegna viðskiptaþvingana
Rúm þrjú ár eru síðan Rússland svaraði viðskiptaþvingunum íslenska ríkisins með innflutningsbanni á nær öll matvæli frá Íslandi. Í kjölfar innflutningsbannsins hefur útflutningur til Rússlands dregist saman um 90 prósent og tugi milljarða króna.
Kjarninn 14. desember 2018
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Ragnar Þór pantar sér gult vesti
Formaður VR segir að ekkert sé að marka kosningaloforð stjórnmálamanna því þeir virðist eingöngu hafa hugsjónir og drifkraft í að breyta á fjögurra ára fresti, og þá aðeins í nokkra daga.
Kjarninn 14. desember 2018
Stakksberg telur íbúakosningu um stóriðju í Helguvík ólögmæta og geta leitt til bótaskyldu
Stakksberg, félag í eigu Arion banka, hefur sent Reykjanesbæ bréf þar sem félagið segir sveitarfélagið skaðabótaskylt ef komið verður í veg fyrir starfsemi kísilmálmverksmiðjunar sem áður var í eigu United Silicon.
Kjarninn 14. desember 2018
Miðflokkurinn hrynur í fylgi og Framsókn eykur við sig
Töluverðar sviptingar eru á fylgi stjórnmálaflokka samkvæmt nýrri könnun MMR.
Kjarninn 14. desember 2018
Vilhjálmur Árnason, stjórnarformaður Siðfræðistofnunar.
Siðfræðistofnun verður stjórnvöldum til ráðgjafar í siðfræðilegum efnum
Siðfræðistofnun verður stjórnvöldum til ráðgjafar í siðfræðilegum efnum tímabilið 1. janúar 2019 til 31. desember 2021. Greiðslur úr ríkissjóði fyrir verkið munu nema 10 milljónum króna árlega.
Kjarninn 14. desember 2018
Græðgi og spilling kemur enn upp í huga almennings - Bankasala framundan
Kannanir sem gerðar voru fyrir starfshóp stjórnvalda sem skilaði af sér Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið benda til þess að hrun fjármálakerfisins sé enn ferskt í minni almennings.
Kjarninn 14. desember 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari