Áróðursmeistarar undirmeðvitundarinnar

Hverjir kortleggja nethegðun þína – og af hverju?

Auglýsing

Áróð­ur, fals­fréttir og aug­lýs­ingar eru ekki nýjar af nál­inni. Ýmsir telja að lítið hafi breyst með til­komu nets­ins að öðru leyti en því að fals­frétt­ir, upp­lýs­ingar og áróður séu nú aðgengi­legar í meira mælii en áður og auð­velt að deila þeim með öðr­um.

Á und­an­förnum ára­tugum hefur miklu fé verið varið í rann­sóknir á því hvernig hægt er að mark­aðs­setja vör­ur, þjón­ustu og skoð­an­ir. Við verðum ómeð­vitað á degi hverjum fyrir áreiti þar sem reynt er að hafa áhrif á við­horf okkar og skoð­an­ir. Fyr­ir­tæki og aðrir þeir sem hafa hags­muna að gæta vita að til­finn­ingar og gildi ráða miklu um ákvarð­anir fólks.

Rann­sóknir sýna að gildi þessi eru að miklu leyti ómeð­vituð hjá fólki. Með því að per­sónu­greina ein­stak­linga er hægt að kom­ast nærri því hver gildi og lífs­skoð­anir þeirra eru. Með mik­illi ein­földum má segja að gildin teng­ist að miklu leyti saman í und­ir­með­vit­und­inni. Með því að styrkja eitt gildi er hægt að breyta eða hafa áhrif á önnur gildi. Þannig má breyta gildum fólks, skoð­un­um, smekk og við­horfum án þess að það geri sér grein fyrir því. Þetta gæti að hluta skýrt af hverju sam­fé­lög virð­ast orðin pólaríser­aðri.

Auglýsing

Fólk tekur fremur trú­an­legar upp­lýs­ingar sem koma heim og saman við gildi þeirra. Þetta þýðir að hægt er að hafa áhrif á allt fólk, en skila­boðin þurfa að vera sniðin að hverjum og einum miðað við þau gildi sem hann hef­ur.

Aldrei í sög­unni hafa jafn margir veitt eins miklar upp­lýs­ingar um skoð­anir sín­ar, fjöl­skyldu­hagi, vina­tengsl og annað sem gefur vís­bend­ingar um lífs­við­horf og gildi þeirra. Fólk veitir þessar upp­lýs­ingar m.a. á sam­fé­lags­miðl­um, með notkun leit­ar­véla og við raf­ræn kaup á vörum og þjón­ustu. Sam­an­lagt verður því til mynd af afstöðu og heims­mynd fólks. Google státar sig t.d. af því að vita meira um fólk en það veit um sig sjálft. Ein helsta tekju­lind fyr­ir­tæk­is­ins er að að selja þær upp­lýs­ingar aug­lýsendum og öðrum aðilum sem sýnir hversu verð­mætar þær eru þeim sem nýta sér þær. Þess vegna skiptir veru­legu máli að vita hverjir búa yfir upp­lýs­ingum um fólk og hvernig þær eru nýtt­ar. Upp­lýs­ingar má síðan nýta til að miðla upp­lýs­ing­um, fals­frétt­um, aug­lýs­ingum og áróðri sem er er ætlað að hafa áhrif á fólk í gegnum und­ir­með­vit­und­ina.

Þessi þróun vekur áleitnar spurn­ing­ar. Hversu víð­tæk eru áhrifin á sam­fé­lagið og lýð­ræðið til lengri tíma? Oft hefur verið bent á að almenn­ingur þurfi að vera gagn­rýn­inn á fréttir og upp­lýs­ing­ar. En gagn­rýnin hugsun og miðla­læsi getur vart verið svarið þegar fólk veit ekki fylli­lega hvenær og hvernig fyr­ir­tæki og hags­muna­að­ilar reyna að hafa ómeð­vituð áhrif á það. Almenn­ingur og stjórn­völd þurfa gera sér grein fyrir þess­ari þróun og fara að velta því fyrir sér hvað er til ráða.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóra Fjöl­miðla­nefnd­ar.

Meira úr sama flokkiÁlit