Af meintri slagsíðu – Fjölmiðlar og framkvæmdavaldið

Bára Huld Beck fjallar um kvartanir stjórnmálamanna undan fjölmiðlum, hlutverk miðlanna og hlutleysi.

Auglýsing

Sam­kvæmt skýrslu ÖSE, Örygg­is- og sam­vinnu­stofnun Evr­ópu, kvört­uðu Sjálf­stæð­is­menn í aðdrag­anda síð­ustu alþing­is­kosn­inga undan hlut­drægri umfjöllun í fjöl­miðl­um. Við nán­ari eft­ir­grennslan Kjarn­ans kom í ljós að um var að ræða for­mann þing­flokks Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Birgi Ármanns­son, og fram­kvæmda­stjóra flokks­ins, Þórð Þór­ar­ins­son.

Þeir áttu sem sagt sam­tal við full­trúa ÖSE vik­una fyrir kosn­ing­ar, en sam­kvæmt Birgi voru tveir fund­ir. Á fyrri fund­inum var fjallað um kosn­ing­arnar og kosn­inga­eft­ir­lit en á þeim síð­ari var fjallað um fjöl­miðla, að sögn Birg­is. Kvart­an­irnar beindust að því er virð­ist aðal­lega að umfjöllun RÚV og þótti þeim vera slag­síða í fréttaum­fjöllun þeirra um svo­kallað lög­banns­mál sem hefur verið áber­andi síðan sýslu­mað­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu setti lög­bann á umfjöllun Stund­ar­innar upp úr gögnum þrota­bús Glitn­is.

Í fyrsta lagi fannst þeim ósann­­gjarnt að málum væri stillt upp þannig að Sjálf­­stæð­is­­flokk­­ur­inn bæri á ein­hvern hátt ábyrgð á lög­­­bann­inu. Birgir sagði að það væri þeim algjör­lega óvið­kom­andi. Í öðru lagi nefndu þeir við ÖSE að þeim fynd­ist ósann­gjörn sú umræða sem bein­ist að því að um væri að ræða lög­­­bann á gögn um fjár­­­mál Bjarna Bene­dikts­­son­­ar. Lög­­­bannið hefði ekki beinst að því heldur að gögn­unum í heild sinni.

Auglýsing

Enn­fremur talar Birgir um að Rík­is­út­varpið hafi ekki sinnt „hlut­leys­is­skyldu“ sinni nægi­lega vel í umfjöllun sinni. Hann nefnir tvö dæmi því til stuðn­ings en útskýrir það þó ekki frek­ar. Hér er rétt að taka upp bolt­ann og byrja að velta því fyrir sér hvað hann eigi við. Til þess ætla ég að demba mér í hug­tökin sem eru notuð og tengja þau við sjálft hlut­verk fjöl­miðla.

Hvernig lýsir hlut­leysi fjöl­miðla sér?

Auð­vitað á mið­ill að vera hlut­laus en það þýðir ekki að hann eigi að vera afstöðu­laus. Hann á að sjá að gagn­rýni­vert sé að þing­maður hafi verið stað­inn að því að segja ósatt í við­tali aðspurður um upp­hæðir í sjóðum í banka. Fjöl­mið­ill sem fjallar ekki um að lög­bann hafi verið sett á umfjöllun um slík við­skipti er ekki hlut­laus. Þvert á móti er hann annað hvort að sýna af sér sinnu­leysi eða óheið­ar­leika og þá er hann að bregð­ast skyldum sínum sem fjórða vald­ið.

Í fréttum skal farið yfir stað­reyndir og allar hliðar kann­að­ar. Það er hjarta blaða- og frétta­mennsku. Fjöl­mið­ill sem fjallar ekki gagn­rýnið um þá sem sitja á valda­stóli er með þögn sinni að bregð­ast hlut­verki sínu og verða hlut­dræg­ur. Fjöl­miðlar fengu svo sann­ar­lega að læra þá lexíu eftir að Hrunið var gert upp á árunum þar á eft­ir. Þeir fengu áfell­is­dóm um störf sín, þeir sinntu skyldum sínum ekki nægi­lega vel og voru oft og tíðum sinnu­lausir gagn­vart við­skipta­líf­inu og stjórn­mál­un­um. Baga­legt væri ef við færum aftur til þess tíma að fjöl­miðlar hefðu almennt ekki þorið til að fjalla gagn­rýnið um þá sem sitja við völd. Eng­inn ætti að vilja það.

Að þola sviðs­ljósið

Við höfum alvar­leg dæmi þess síð­asta ára­tug­inn að stjórn­mála­menn hafi gert athuga­semdir við umfjall­anir fjöl­miðla. Og vegna almenns rekstr­ar­vanda fjöl­miðla þá er óboð­legt fyrir miðil að sitja undir því af ótta við afleið­ing­arn­ar. Í fyrsta lagi fyrir Rík­is­út­varpið að þurfa að sæta ásök­unum þess efnis að það sé hlut­drægt í umfjöllun og að sama fólkið sem gagn­rýnir það fari með valdið til að skera niður fjár­veit­ingar til stofn­un­ar­inn­ar. Í öðru lagi að blaða- og frétta­menn þurfi einnig að eiga það á hættu að stjórn­mála­menn hætti að tala við þá eða úti­loki þá ef þeim hugn­ast ekki umfjöll­un­in. Það er að sjálf­sögðu ekki boð­legt í lýð­ræð­is­ríki. Stjórn­mála­menn vinna fyrir fólkið og fjöl­miðlar líka. Það er kjarn­inn máls­ins.

Ef fjöl­miðlar geta ekki bent á óeðli­leg tengsl stjórn­mála­flokka eða -manna við fyr­ir­tæki eða hags­muna­á­rekstra þá eru þeir gagns­lausir sem upp­lýs­inga­að­il­ar. Þeir gætu allt eins verið almanna­tengsla­stofa. Þess vegna þurfa stjórn­mála­menn að þola þær umfjall­anir sem birt­ast í sjón­varpi og blöðum um þá. Stjórn­mála­fólk þarf að gera sér grein fyrir því að hlut­verk fjöl­miðla er gagn­legt fyrir sam­fé­lagið og að gagn­rýni er nauð­syn­leg.

Hlut­verk fjöl­miðla að grafa dýpra

Að því sögðu eru fjöl­miðlar ekki sjálfir hafnir yfir gagn­rýni. Eng­inn er svo heil­agur að hann geri ekki mis­tök og þess vegna var lær­dómur fyr­ir­hrunsár­anna mik­il­væg­ur. En það er „trymp­ska“ að kvarta undan umfjöllun án þess að geta hrakið stað­reynd­ir. Kvart­anir stjórn­mála­manna lýsa sér í gild­is­dómum en ekki í rök­studdum athuga­semd­um. Almennar ásak­anir um hlut­drægni eru ekki næg­ar, heldur þarf að benda á sér­stök ummæli eða stað­reyndir þess efn­is.

Hlut­verk fjöl­miðla er aftur á móti á krist­al­tæru. Að upp­lýsa almenn­ing um það sem ger­ist í sam­fé­lag­inu okk­ar. Þeir eiga að vera grein­andi og fara í saumana á því sem er hulið sjónum almenn­ings. Fólk hefur alla jafna ekki tíma í lífi sínu til að kafa í flóknum árs­skýrslum fyr­ir­tækja, skoða öll frum­vörp sem fara í gegnum þingið eða þekkja hags­muna­tengsl. Við höfum öll okkar hlut­verk í sam­fé­lag­inu og hlut­verk fjöl­miðla er að finna sann­leik­ann sem sumir vilja ekki að líti dags­ins ljós.

Enn lög­bann

Lög­bannið á umfjöllun Stund­ar­innar og Reykja­vík Media er búið að standa yfir í 139 daga. Ég end­ur­tek: 139 daga. Fjöl­mið­ill á Íslandi hefur þurft að sitja undir lög­banni í rúman árs­þriðj­ung. Hér­aðs­dómur hefur kvatt upp dóm þess efnis að ekki sé statt að sýslu­maður setji slíkt lög­bann. Í for­­sendum dóms hér­­aðs­­dóms segir meðal ann­­ars að Stundin hafi með umfjöllun sinni um mál­efni þáver­andi for­­sæt­is­ráð­herra Bjarna Bene­dikts­­sonar og ann­­arra ekki gengið nær einka­­lífi þeirra sem um ræddi en óhjá­­kvæmi­­legt hafi verið í opin­berri umræðu í lýð­ræð­is­­sam­­fé­lagi um mál­efni sem varðar almenn­ing og að nægar ástæður hafi þar af leið­andi verið fyrir hendi sem rétt­lættu birt­ingu þess­­ara skrifa.

Örygg­is- og sam­vinnu­stofnun Evr­ópu gerði jafn­framt athuga­semdir við lög­bannið þegar það var sett á en Harlem Dés­ir, full­trúi ÖSE, lýsti áhyggjum sínum af mál­inu. Hann skor­aði á íslensk stjórn­völd að beita sér ekki frekar fyrir tak­mörk­unum á umfjöllun fjöl­miðla í þessu máli og afnema þær tak­mark­anir sem þegar eru í gildi.

Enn er beðið eftir útskurði vegna þess að Glitnir HoldCo áfrýj­aði dómi hér­aðs­dóms til lands­rétt­ar. Enn búa Íslend­ingar við óeðli­leg afskipti sýslu­manns og þá sýn sumra stjórn­mála­manna að eðli­legt sé að kvarta yfir umfjöllun um þá sjálfa eða flokk þeirra. Þetta er normið sem við búum nú við. Þetta þarf að breyt­ast.

Fasteignamarkaður á tímamótum
Uppgangstíma á fasteignamarkaði er ekki lokið, sé horft til þess að mikill fjöldi nýrra eigna er nú að koma inn á markaðinn. Ólíklegt er hins vegar að markaðurinn muni einkennast af verðhækkunum. Frekar er líklegt að lækkanir verði raunin.
Kjarninn 25. júní 2019
Benedikt Gíslason.
Benedikt Gíslason ráðinn bankastjóri Arion banka
Benedikt Gíslason, sem hefur setið í stjórn Arion banka fyrir hönd Kaupþings, hefur verið ráðinn nýr bankastjóri bankans.
Kjarninn 25. júní 2019
Launakostnaður 61 prósent af heildargjöldum Íslandspósts
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um starfsemi Íslandspósts kemur fram að laun og launatengd gjöld hafi hækkað verulega á síðustu árum hjá fyrirtækinu. Laun forstjóra Íslandspósts hækkuðu tvisvar í fyrra og um 43 prósent á innan við ári.
Kjarninn 25. júní 2019
Fjárfestingar Íslandspósts of miklar í fyrra
Fjárhagsvandi Íslandspósts stafar af of kostnaðarsamri dreifingu pakkasendinga frá útlöndum og samdrætti í bréfasendingum hjá fyrirtækinu. Vandi þess stafar þó einnig af of miklum fjárfestingum í fyrra miðað við greiðslugetu fyrirtækisins.
Kjarninn 25. júní 2019
Skúli Eggert Þórðarson
Ræddu framtíðarsýn Íslandspósts
Ríkisendurskoðandi fundaði með fjárlaganefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun, en fulltrúar fjármálaráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins voru einnig viðstaddir, sem og stjórn Íslandspósts.
Kjarninn 25. júní 2019
Ójöfn fjölskylduábyrgð hefur áhrif á stöðu kvenna í atvinnulífinu
Konur bera enn meginábyrgð á heimilinu, bæði er kemur að börnum, heimilisstörfum og umönnun aldraðra foreldra.
Kjarninn 25. júní 2019
Stuðningur við ríkisstjórnina mestur hjá kjósendum Sjálfstæðisflokks
Fleiri væntanlegir kjósendur Vinstri grænna styðja ríkisstjórnina en þeir sem segjast ætla að kjósa Framsóknarflokkinn. Stuðningur við hana á meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins hefur aukist síðustu vikur.
Kjarninn 25. júní 2019
Tveir framkvæmdastjórar láta af störfum hjá Íslandspósti
Mikil hagræðing og kostnaðaraðhald er framundan hjá Íslandspósti. Framkvæmdastjórum fyrirtækisins hefur verið fækkað úr fimm í þrjá.
Kjarninn 25. júní 2019
Meira úr sama flokkiÁlit