Mismunun á vinnumarkaði

Í dag er alþjóðalegur baráttudagur gegn kynþáttafordómum. Hallfríður Þórarinsdóttir spyr sig hvort að þróun á vinnumarkaði þar sem innflytjendur finna sig í stórum meirihluta í láglaunastörfum óháð menntun og hæfni, æskileg?

Auglýsing

Er ekki bara eðli­legt að greiða fólki af erlendum upp­runa, lægri laun en venju­legum Íslend­ing­um? Þetta fólk kann yfir­leitt ekki neina íslensku er ekki vant sömu þæg­indum og sættir sig líka hvort sem er við lak­ari kjör en við. Já svo kunna þau yfir­leitt miklu betur að spara en við þannig að það er auð­velt fyrir þau að lifa af lágum laun­um. Hug­myndir af þessum toga lifa því miður góðu lífi í hug­ar­heimi allt of margra.

Í jan­úar 2017 bjuggu ríf­lega fjöru­tíu þús­und inn­flytj­endur í land­inu, sem sam­svarar um 12% af heild­ar­mann­fjölda. Þeim hafði fjölgað um rúm­lega 80% frá alda­mót­um. Sam­kvæmt tölum frá Hag­stofu Íslands fluttu tæp­lega átta þús­und fleiri erlendir rík­is­borgar til lands­ins en frá því árið 2017. Það þýðir að  fjöldi inn­flytj­enda, sem búsettir eru í land­inu nálg­ast nú fimm­tíu þús­und manns, sem er há tala í íslensku sam­hengi.

Í dag 21. mars er alþjóð­legur bar­áttu­dagur gegn kyn­þátta­for­dóm­um/ras­isma og mis­mun­un. Við heyrum dag­lega af ofsóknum gegn minni­hluta­hóp­um, sem víða eiga í vök að verj­ast gegn yfir­gangi, kúgun og arðráni ríkj­andi vald­hafa og stétta. Þetta er því miður hlut­skipti margs fólks víðs vegar um heim­inn. Í Evr­ópu eiga múslimar,  Róma­fólk og inn­flytj­endur einkum í vök að verj­ast. Í Banda­ríkj­unum eru það ekki síst svartir Banda­ríkja­menn, sem hafa búið við kúgun og arð­rán í aldarað­ir. Þar er ras­ism­inn sam­of­inn sam­fé­lags­gerð­inni og síst á und­an­haldi með núver­andi vald­höf­um, því mið­ur. Ras­ismi er hug­mynda­fræði eða trú­kerfi, sem grund­vall­ast á þremur meg­in­hug­mynd­um:

Auglýsing

  1. Að mann­kynið skipt­ist í nátt­úr­lega flokka eftir lík­am­legri gerð.

  2. Að lík­ams­gerð sé í beinum tengslum við menn­ingu, per­sónu­leika og greind.

  3. Að á grunni genetískra erfða hafi sumir hópar í eðli sínu yfir­burði yfir aðra hópa.

Ras­ismi er stundum kall­aður kyn­þátta­for­dóm­ar, kyn­þátta­mis­rétti eða kyn­þátta­hatur á íslensku. Hug­takið ras­ismi er víð­ara því það vísar bæði til hug­mynda og hegð­unar meðan íslensku hug­tökin eru ekki eins skýr hvað þetta varð­ar. Rasískar flokk­anir og hug­myndir byggja á mýt­um, sem allar hafa verið hrakt­ar. „Kyn­þætt­ir“ eru fyrst og fremst félags­legir flokkar ekki líf­fræði­leg­ir. Mann­kynið er ein teg­und og lík­am­legt útlit, menn­ing­ar- eða þjóð­ar­upp­runi hefur ekk­ert með vits­muna­lega greind eða hæfni að gera. Ras­ism­inn þjónar fyrst og fremst þeim til­gangi að kynda undir trú á eðl­is­lægan mun milli hópa til að rétt­læta mis­mun­andi dreif­ingu gæða sam­fé­lags­ins. Ras­ismi rétt­lætir því und­ir­ok­un, útskúfun og jafn­vel útrým­ingu etnískra hópa og heilla þjóða.  

Ras­ismi er á skala eða rófi, stundum minni og stundum meiri, stundum aug­ljós stundum dul­inn. For­dómar og mis­munun gagn­vart hverjum sem er, eru óásætt­an­legir og stríða gegn hug­myndum um mann­virð­ingu og jafn­rétti, hvort tveggja þættir sem hafa mikla þýð­ingu fyrir flesta Íslend­inga, allt­ént í orði kveðnu.

Það er rosa­lega auð­velt að vera á móti ras­is­ma/mis­munun í öðrum og fjar­læg­ari sam­fé­lögum en manns eig­in. Lítum okkur nær. Hvað með ras­isma á Íslandi er hann til og hvernig birt­ist hann hel­st? Jú því miður er ras­ismi til á Íslandi og birt­ist leynt og ljóst hug­myndum „okk­ar“ um „hina“ sem á ein­hvern hátt eru öðru­vísi og í hegðun okkar gagn­vart þeim. Hann getur birst í margs­konar van­virð­ingu í tali og hegð­un, t.d. þegar hör­unds­fölt fólk gerir klúrar lít­ils­virð­andi kyn­ferð­is­legar athuga­semdir við hör­unds­dökkt fólk. Þetta kom vel fram í frá­sögnum hör­unds­dökkra í #metoo bylt­ingu kvenna af erlendum upp­runa. Hann birt­ist í líka í lág­launa­stefnu gagn­vart inn­flytj­endum almennt og gler­veggjum og girð­ing­um, sem allt of margir þeirra mæta á vinnu­mark­aði. Asísk kona með við­skipta­fræði­mennt­un, sem talar bæði íslensku og ensku reiprenn­andi ásamt fleiri tungu­málum er boðið starf í ræst­ingum þegar hún sækir um starf sem við­skipta­fræð­ing­ur. Skortur á fram­gangs­mögu­leikum og starfs­þróun er því miður regla fremur en und­an­tekn­ing þegar inn­flytj­endur eiga í hlut, þrátt fyrir að þeir hafi til­skylda menntun og tali góða íslensku. Fjöl­margir inn­flytj­endur hafa líka reynslu af því að vera hafnað í vinnu á grund­velli nafns síns og einskis ann­ars. Launa­mis­munun og und­ir­boð og hvers konar arð­rán á inn­flytj­endum bygg­ist því í raun og sann á  rasískum hug­mynd­um.

Ljóst er að yfir­stand­andi hag­vöxtur er ekki síst því að þakka að hingað hefur drifið að fólk erlendis frá til að vinna í ferða­þjón­ustu og fjöl­mörgum afleiddum störf­um. Atvinnu­þátt­taka inn­flytj­enda er með því hæsta sem ger­ist eða vel yfir 80%. Þeir eru ríf­lega 15% allra starf­andi en dreifast þó afar ójafnt yfir vinnu­mark­að­inn, eru sam­þjapp­aðir í lág­launa­störf þrátt fyrir margs­konar mennt­un. Þrif og hrein­gern­ingar eru nán­ast alfarið í höndum aðfluttra starfs­manna, sem enda­send­ast á milli vinnu­staða, vinna alls staðar og hvergi og eru ekki hluti af neinum vinnu­stað.  Þeir eru fjöl­mennir í bygg­ing­ar­vinnu, umönn­un­ar­störfum og í hótel og veit­inga­geir­anum eru þeir um þriðj­ungur laun­þega sam­kvæmt opin­berum töl­um. Dreif­ing þeirra í stétt­ar­fé­lög end­ur­speglar þetta.

Tæp­lega helm­ingur félags­manna Efl­ingar stétt­ar­fé­lags er fólk af erlendum upp­runa þar af helm­ing­ur­inn Pól­verj­ar. Í Verka­lýðs og sjó­manna­fé­lagi Kefla­víkur VSFK eru þeir ríf­lega helm­ingur í verka­lýðs­fé­lag­inu Hlíf í Hafn­ar­firði um 40% og í Bár­unni á Sel­fossi um 25%. Ríf­lega þriðj­ungur allra í Bygg­iðn, félagi bygg­ing­ar­manna eru starfs­menn af erlendum upp­runa.  Í öðrum stétt­ar­fé­lögum er hlut­deild þeirra miklu lægri, sums staðar nær engin líkt og í SFR en nær 10% í Starfs­manna­fé­lagi Reykja­vík­ur­borgar og í VR svo dæmi séu tek­in. Hlutur þeirra í flestum öðrum stétt­ar­fé­lögum er lág eða hverf­andi.

Er þessi þróun á vinnu­mark­aði þar sem inn­flytj­endur finna sig í stórum meiri­hluta í lág­launa­störfum óháð menntun og hæfni, æski­leg? Hvaða afleið­ingar mun það hafa ef hún heldur áfram óbreytt næstu ára­tug­ina?

Ef það er ekki ætluð  stefna yfir­valda og vinnu­veit­enda, hvort heldur á hinum almenna mark­aði eða þeim opin­bera að skapa aðskil­inn vinnu­mark­að, sem hverf­ist um heima­menn versus aðflutt starfs­fólk þá verður að gera við­hlít­andi ráð­staf­anir til að nýta betur menntun og mannauð­inn sem inn­flytj­endur búa yfir og skapa þeim fleiri tæki­færi. Það er vel við hæfi að hefja þá umræðu á alþjóð­legum bar­áttu­degi gegn ras­isma og mis­mun­un.

Höf­undur er doktor í menn­ing­ar­mann­fræði.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hallgrímskirkja
„Við eigum sögu sem við þurfum heldur betur að læra af“
Sam­skipta­stjóri Bisk­ups­stofu segir að það sé skylda kirkj­unnar að læra af sögu hennar er varðar við­brögð við kyn­ferð­is­legri áreitni og ofbeldi. Ein formleg ásökun hefur borist á borð Biskupsstofu frá því Agnes M. Sigurðar­dóttir tók við embætti.
Kjarninn 22. október 2021
Kristinn Ágúst Friðfinnsson prestur hefur lagt róttæka tillögu fyrir kirkjuþing.
Fulltrúar almennings verði valdir handahófskennt til setu á kirkjuþingi
Prestur og sáttamiðlari hefur lagt fram róttæka tillögu til kirkjuþings þess efnis að fulltrúar almennra meðlima Þjóðkirkjunnar, sem eru í meirihluta á þinginu, verði valdir af handahófi. Hann segir biskupi Íslands þykja hugmynd sín skemmtileg.
Kjarninn 22. október 2021
Vinna hafin við að bregðast við ábendingum um aðgengi fatlaðra kjósenda
Yfirkjörstjórn í Reykjavík suður telur að aðbúnaður kjósenda með fötlun hafi í hvívetna verið í samræmi við lög, en ekki hafinn yfir gagnrýni. Yfirkjörstjórnin telur þó að fötluðum hafi ekki verið kerfisbundið mismunað, eins og einn kjósandi sagði í kæru.
Kjarninn 21. október 2021
Arnaldur Árnason
Eru aðgerðir á landamærum skynsamlegar?
Kjarninn 21. október 2021
Kostnaður umfram spár, en eiginfjárstaða betri en á horfðist
Mikið þarf til að tekju- og kostnaðaráætlanir Icelandair fyrir árið 2021 haldist, en rekstrarkostnaður félagsins var töluvert hærri en það gerði ráð fyrir í hlutafjárútboðinu sínu. Þó er lausafjárstaða flugfélagsins betri en búist var við.
Kjarninn 21. október 2021
Eyþór Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur.
Sjálfstæðismenn reyndu að fá Laugardals-smáhýsin færð út í Örfirisey
Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins lögðu fram tillögu um það á borgarstjórnarfundi í vikunni að smáhýsi sem samþykkt hefur verið að setja niður á auðu svæði í Laugardal yrðu frekar sett upp í Örfirisey.
Kjarninn 21. október 2021
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður og annar tveggja þingmanna Miðflokksins.
Miðflokkurinn mælist með 3,2 prósent í fyrstu könnun eftir kosningar
Fylgi Framsóknarflokksins mælist yfir kjörfylgi í nýrri könnun frá MMR, sem er sú fyrsta frá kosningum. Píratar og Viðreisn bæta nokkuð við sig frá kosningum – og sömuleiðis Sósíalistaflokkur Íslands. Miðflokkurinn hins vegar mælist afar lítill.
Kjarninn 21. október 2021
Ósamræmi í frásögnum yfirkjörstjórnarmanna í Norðvesturkjördæmi
Yfirkjörstjórnarmenn í Norðvesturkjördæmi eru ekki sammála um hvort umræða hafi farið fram innan kjörstjórnar um þá ákvörðun að telja aftur atkvæðin í kjördæminu eftir hádegi sunnudaginn 26. september.
Kjarninn 21. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar