Auglýsing

Orðið góð­æri heyrð­ist hátt og skýrt á svið­inu á árs­fundi Sam­taka atvinnu­lífs­ins í gær. Ástæðan er aug­ljós. Hag­töl­urnar segja okkur að staða efna­hags­mála í land­inu sé góð, í það minnsta að með­al­tali. Hag­vöxtur hefur verið mik­ill und­an­farin ár og atvinnu­leysi lítið sem ekk­ert, 2 til 3 pró­sent.

En ráða­menn og atvinnu­rek­endur ættu samt að hafa það í huga, að það eru margar hliðar á hag­töl­unum sjálfum og öll sagan verður ekki sögð með þeim.

Skipt­ing kök­unnar

Innan verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar er mikil óánægja með skipt­ingu þjóð­ar­kök­unnar og hvernig launa­þró­un, ekki síst hjá stjórn­endum og elít­unni hjá hinu opin­bera, hefur þró­ast.

Auglýsing

Krónu­tölu­hækk­anir hjá þeim hafa verið marg­falt meiri en hjá fólk­inu á gólf­inu. Bilið hefur breikk­að. Breyt­ingar á for­ystu stærstu stétt­ar­fé­laga lands­ins, innan Efl­ingar og VR - sem sam­tals eru með um 60 þús­und félags­menn - bera þess merki að harðn­andi átök séu framund­an. Í lok árs eru verk­föll skrifuð í skýin og hafa Sól­veig Anna Jóns­dótt­ir, for­maður Efl­ing­ar, og Ragnar Þór Ing­ólfs­son, for­maður VR, sagt að barist verði af fullri hörku fyrir bættum kjör­um.

Höfr­unga­hlaup launa­hækk­ana ólíkra hópa - sem stjórn­mála­menn hafa opin­ber­lega lýst yfir að sé stór­skað­legt fyrir vinnu­mark­að­inn - er það sem ein­kennt hefur vinnu­mark­að­inn á und­an­förnum árum.

Hvað sem stjórn­völd og stjórn­endur í atvinnu­líf­inu tauta og raula, þá eru það ekki 300 ljós­mæður sem eru að ógna stöð­ug­leika þjóð­ar­búss­ins. Launa­deila þeirra og rík­is­ins er lít­ill hluti af stöð­unni sem þarf að leysa. Ef ábyrgðin á því liggur hjá ein­hverjum hópum og eða vald­hafa, þá er nær fyrir stjórn­völd að líta í eigin barm.

Lík­lega þarf að ríkið að grípa til rót­tækra aðgerða til að ná sátt á vinnu­mark­aði. Þar er t.d. hægt að líta til þess að lækka launa stjórn­enda hjá rík­inu og ráða­manna (for­set­inn neit­aði hækkun kjara­ráðs, munum það). Ef það er vilji hjá þessum hópum - og þar eru dótt­ur­fé­lög rík­is­ins inni­falin - til að ná sátt á vinnu­mark­aði, þá gæti þetta verið svarið sem leitað er að. 

Jafn­vel þó lækk­unin yrði 5 til 10 pró­sent, þá væri hækk­unin á und­an­förnum árum engu að síður mik­il, og meiri í krónum talin heldur en hjá flestum öðrum hópum fólks á gólf­in­u. 

Það er ekki lög­mál að bilið milli þeirra sem hafa lægst laun og þeirra sem fá mest eigi að breikka stan­laust, vegna þess að allir eigi að fá jafn miklar hækk­anir í pró­sentum talið.

Áhyggju­raddir í góð­ræð­inu

Á hund­rað ára afmæli full­veldis leyfðu ræðu­menn á árs­fund­inum sér að líta yfir far­inn veg og leggja mat á þær miklu fram­farir sem hafa náðst fram á lið­inni öld, en um leið að horfa til stöð­unnar eins og hún er núna. Ísland er land tæki­færa og vel­meg­un­ar, sé litið til alþjóð­legs sam­an­burð­ar. En ýmis­legt má þó betur fara.

Áhyggju­raddir af horfum á vinnu­mark­aði heyrð­ust glögg­lega í ræðum Eyj­ólfs Árna Rafns­son­ar, for­manns SA, og Katrínar Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra. Bar Eyjólfur Árni meðal ann­ars saman stöð­una á Norð­ur­lönd­un­um. „Í Nor­egi náð­ist sam­komu­lag fyrir viku síðan sem felur í sér 2,8% hækkun launa­kostn­aðar á árinu. Launa­hækk­anir þar hafa verið 2,5% á ári síð­ustu þrjú ár en kaup­máttur launa hefur minnkað nokkuð vegna veik­ingar norsku krón­unn­ar. Fram kom að norsku Sam­tök atvinnu­lífs­ins gætu ekki gert kjara­samn­inga  með svo auknum kostn­aði að hann skað­aði sam­keppn­is­hæfni norskra fyr­ir­tækja og að verka­lýðs­hreyf­ingin hefði skiln­ing á því. Þessi lönd eru öll sam­keppn­is­að­ilar okkar Íslend­inga á erlendum mörk­uð­u­m,“ sagði Eyjólfur Árni meðal ann­ars.

Ljóst er að þessi veru­leiki er ekki fyrir hendi á Íslandi, og mega stjórn­endur - og stjórnir - fyr­ir­tækja á einka­mark­aði meðal ann­ars spyrja sig að því, hvort fram­lag þeirra hafi verið skyn­sam­legt að und­an­förnu.

Tug­pró­senta hækk­anir hafa sést hjá mörgum fyr­ir­tækj­um. Líkja má þessu við það, að stjórn­irnar vilji greiða góð­ærið út strax, í stað þess að hugsa um fram­tíð­ina og fólkið á gólf­inu. Full­kom­lega eðli­legt er að þetta setji kjara­við­ræður í upp­nám.

Hug­vitið mik­il­væg­asta auð­lindin

Jákvæðir straumur fund­ust vel þegar mik­il­væg­asta auð­lind Ísland bar á góma. Það er sjálft hug­vit þjóð­ar­inn­ar, lands­manna. Sú upp­spretta hefur engin tak­mörk og fram­tíð­ar­upp­bygg­ing lands­ins á allt undir því að það tak­ist að byggja upp þekk­ing­ar­iðnað sem verður upp­spretta hag­sældar í fram­tíð­inni.

Það verður að telj­ast nokkuð vel af sér vikið hjá ræðu­mönn­um, að þeim hafi tek­ist að ræða um þessa hluti, án þess að minn­ast á sjálf­stæða pen­inga­stefnu og hvernig það fer saman við skyn­sam­lega upp­bygg­ingu alþjóð­legs þekk­ing­ar­iðn­aðar að halda úti eigin mynt á um 200 þús­und manna vinnu­mark­aði.

Styrk­ing krón­unnar að und­an­förnu er nú þegar farin að þrengja veru­lega að útflutn­ingi og kom­andi hækk­anir á launum eiga eftir að herða enn frekar að alþjóð­legum þekk­ing­ar­iðn­aði. Sveiflu­kenndur heimur krón­unnar fer ekki saman við sam­keppn­is­stöð­una á alþjóða­mörk­uð­um, þetta blasir við. Krónan og sjálf­stæð pen­inga­stefna er hindrun sem erfitt er að yfir­stíga.

Það má t.d. minna á það, að því miður hefur ekki tek­ist að búa til nægi­lega mörg fyr­ir­tæki sem hafa náð þokka­lega mik­illi stærð á alþjóða­mörk­uð­um. Marel og Össur eru okkar flagg­skip, en þau eru bæði búin að vaxa erlendis og það er ekki til­viljun að hlut­hafar og stjórn­endur þess­ara fyr­ir­tækja hafa í gegnum tíð­ina verið í fram­varða­sveit þeirra sem hafa gagn­rýnt pen­inga­mál­stefn­una harð­lega.

Saga Öss­urar verður 50 ára 2021 og Marel er 35 ára á þessu ári. Sam­tals vinna um þús­und starfs­menn hjá þessum tveimur fyr­ir­tækjum á Íslandi og um 70 pró­sent hluta­fjár er enn hjá íslenskum fjár­fest­um. Um 90 pró­sent af heild­ar­störfum - sem eru á bil­inu 9 til 10 þús­und - eru utan Íslands. 

Þetta verður að telj­ast stór­kost­leg upp­bygg­ing­ar­saga nýsköp­unar á Íslandi, en því miður hafa ekki komið nægi­lega mörg fyr­ir­tæki fram sem hafa náð þessum árangri. Þó mikil jákvæðni ein­kenni umræðu um nýsköp­un­ar­mál á Íslandi, þá má ekki gleyma því, að það á að vera kapps­mál að koma fleiri fyr­ir­tækjum upp í alþjóð­lega stærð.

Hvers vegna hafa ekki komið fram í það minnsta tvö við­líka fyr­ir­tæki á und­an­förnum þremur ára­tug­um? Mörg lítil og með­al­stór fyr­ir­tæki hafa orðið til, en það vantar fleiri þekk­ing­ar­fyr­ir­tæki sem ná alþjóð­legri stærð og fót­festu á alþjóða­mörk­uð­um. Jafn­vel þó Ísland sé örmark­aður þá ætti það að vera tak­markið að koma upp eins og einu fyr­ir­tæki á hverjum ára­tug, sem nær að vaxa og dafna á Íslandi upp í alþjóð­lega stærð. Þetta hefur tek­ist á Norð­ur­lönd­un­um, og má sér­stak­lega nefna Svía og Dani í seinni tíð.

Jafn­vel þó hag­töl­urnar líti vel út núna, og ferða­þjón­ustan vaxi hratt með nýjum hót­el­bygg­ing­um, þá mættu stjórn­völd og Sam­tök atvinnu­lífs­ins rýna í svarið við þessar spurn­ingu. Getur verið að sjálf­stæð pen­inga­stefna með krón­una, á þessum örmark­aði, hamli upp­bygg­ingu alþjóð­legs þekk­ing­ar­iðn­aðar og sam­ræm­ist illa alþjóða­væddum heimi við­skipta?

Full ástæða er til að halda umræðu um þessi mál gang­andi og end­ur­taka stóru spurn­ing­arnar um pen­inga­stefn­una í sífellu. Því þetta eru stóru málin til fram­tíðar lit­ið.

Ísland er ríkt land á margan hátt og býr við sterka inn­viði og mikil tæki­færi, og jákvæðar hag­tölur í augna­blik­inu. Það ætti að vera kapps­mál fyrir íslensk stjórn­völd og fyr­ir­tæki að búa þannig um hnút­ana að tæki­færin teygi sig til fólks­ins á gólf­inu í meira mæli. Skrefin í þá átt eru vissu­lega tekin í kjara­samn­ing­um, sem voru ofar­lega í huga ræðu­manna á fundi SA, en líka í fram­tíð­ar­sýn sem er í takt við alþjóða­væddan heim.

BrewDog opnar í Reykjavík
Skoska brugghúsið BrewDog mun opna á horni Frakkastígs og Hverfisgötu í sumar.
Kjarninn 23. apríl 2018
Eimskip er skráð í Kauphöll Íslands.
50 milljón króna stjórnvaldssekt FME á Eimskip stendur
Héraðsdómur hefur hafnað öllum kröfum Eimskip í máli sem höfðað var vegna stjórnvaldssektar sem Fjármálaeftirlitið lagði á fyrirtækið fyrir að birta ekki innherjaupplýsingar úr rekstri sínum nægilega snemma.
Kjarninn 23. apríl 2018
Benedikt Jóhannesson mun kynna skýrslu Talnakönnunar um kaupauka hjá íslenskum fyrirtækjum á fundi sem haldinn er í hádeginu á morgun.
Um 70 prósent stórra fyrirtækja með kaupaukakerfi
Samkvæmt könnun sem Talnakönnun hefur gert eru um 70 prósent af 20 stórum fyrirtækjum sem skráð eru á markað eða eru bankar, með kaupaukakerfi. Laun forstjóra hafa hækkað mikið á skömmum tíma.
Kjarninn 23. apríl 2018
Á heitum degi í hjarta kalda stríðsins
Auður Jónsdóttir og Bára Huld Beck röltu á heitum sunnudegi um sögufrægt svæði í Berlín, Tempelhof-flugvöll og nágrenni, áður hjarta kalda stríðsins en nú hjarta Berlínar-búa í sumarskapi.
Kjarninn 23. apríl 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Ójöfnuður í menntun á Norðurlöndunum?
Kjarninn 23. apríl 2018
Getur Facebook haft áhrif á íslenskar kosningar?
Facebook hefur birt hnapp á kjördag í kosningum, meðal annars á Íslandi, sem notendur merkja við þegar þeir hafa greitt atkvæði. Fjölmiðlanefnd hefur áhyggjur af áhrifum hnappsins. Þingmenn segja mikilvægt að fá nánari svör um tilgang hans og áhrif.
Kjarninn 23. apríl 2018
Hópurinn Hvar er Haukur
Opið bréf til Katrínar Jakobsdóttur
Kjarninn 23. apríl 2018
Ljósmæður leggja niður störf
Harðar kjaradeilur ljósmæðra og ríkisins eru langt í frá að leysast.
Kjarninn 23. apríl 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari