Búfjársamningar og úrskurður um upplýsingar

Ólafur Arnalds prófessor við Landbúnaðarháskólann skrifar um landnýtingu í sauðfjárframleiðslu og tregðu stjórnvalda við að veita upplýsingar.

Auglýsing

„Hvernig á að haga sauð­fjár­rækt­inni svo hún verði ekki á kostnað lands­ins, eins og löngum hefur vilja við brenna – tryggt að landið sé ekki eins og nú háð upp­blæstri og eyð­ingu af mis­kunn­ar­lausum ágangi fjár­ins á við­kvæmum gróð­ur­svæð­un­um? ….. Er ekki sjálf­sagt að alfriða fyrir ágangi við­kvæm gróð­ur­svæði og byggð og óbyggð þar sem gróð­ur­mold­in, dýr­mæt­asti auður lands­ins, fær nú óhindrað að feykj­ast burt vegna þess að sauðfé slítur jafn­óðum hverja plöntu sem gerir til­raun til að binda jarð­veg­inn?“ „Öllum þessum spurn­ing­um, og reyndar mörgum fleiri, þarf að svara …….  það þarf að svara þeim á vís­inda­legan hátt að und­an­geng­inni rann­sókn og hefja nýskipan mála í sam­ræmi við hin réttu svör“.1  

Svo skrif­aði Hall­dór Lax­ness í grein fyrir nær 80 árum.  Hall­dór benti rétti­lega á að ákvarð­anir varð­andi fram­leiðsl­una og land­kosti þurfa að byggja á vís­inda­legum gögn­um.  Slíkra gagna hefur reyndar verið aflað, m.a. var jarð­vegs­rof kort­lagt í land­inu öllu fyrir um ald­ar­fjórð­ungi. Sá er þetta ritar tók virkan þátt í þeirri vinnu.  Og í kjöl­farið var um síðir ákveðið að tengja styrki við land­kosti með „land­nýt­ing­ar­þætti gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­rækt“. Samdar voru reglur og Land­græðslu rík­is­ins falin hluti fram­kvæmd­ar­inn­ar. Ábyrgðin hvílir þó hjá Bún­að­ar­stofu MAST. Og með síð­ari tíma breyt­ingum er ábyrgð Land­græðsl­unnar orðin fremur óljós. Hjá MAST starfar eng­inn fag­maður á sviði ástands lands að ég best veit. Fyrr­nefndi land­nýt­ing­ar­þáttur gæða­stýr­ing­ar­innar er tölu­vert not­aður til að halda því fram að beit á Íslandi sé sjálf­bær, að sauð­fjár­fram­leiðsla taki mið af land­kostum, enda háð gæða­stýr­ingu.  Fram­kvæmdin hefur þó verið mjög á huldu. Hún hvílir á ansi dulúð­legri grein­ar­gerð þar sem grimmt er vísað til laga um afrétt­ar­mál frá 1969 og laga um land­græðslu frá 1965. Það vill svo til að ýmis­legt hefur gerst í umhverf­is­málum síðan 1969, jafn­vel ris­inn sér­stakur laga­bálkur um umhverf­is­mál og nátt­úru­vernd á nútíma­legum grunni og ráðu­neyti til halds og trausts. Því er það svo að fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ing­ar­innar vekur tölu­verða for­vitni.  Er þetta gott kerfi? Virkar það? Það er sann­ast að sega afar mik­il­vægt að hægt sé að kanna og sann­reyna með hvaða hætti land­nýt­ing­ar­þáttur gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­rækt virk­ar. Millj­arð­arnir sem almenn­ingur greiðir með fram­leiðsl­unni ár hvert eru engir smá­pen­ingar og það er hreint bráð­nauð­syn­legt að stjórn­sýsla af þessu tagi sé opin.

Því reyndi sá er þetta ritar að afla upp­lýs­inga um fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ing­ar­innar hjá til þess bæru stjórn­valdi, Bún­að­ar­stofu MAST.  Fékk alúð­legar við­tök­ur, en afar litlar upp­lýs­ing­ar. Veg­ferðin end­aði að lokum í blind­götu og erind­is­leysu. Utan­frá séð virð­ist kerfið var eig­in­lega sjálf­hverft og lokað innan í sjálfu sér.  Því var leitað lið­sinnis „úr­skurð­ar­nefndar um upp­lýs­ing­ar­mál“ sem leysir úr ágrein­ings­málum um aðgang almenn­ings að upp­lýs­ingum hjá stjórn­völd­um. Eiga upp­lýs­ingar um hvað liggi að baki vott­unar á sjálf­bærri land­nýt­ingu og greiðslum úr rík­is­sjóði sam­kvæmt því að vera opin­berar upp­lýs­ing­ar?  Hvort búin stand­ist vottun yfir höf­uð? Eiga nöfn býl­anna sem hljóta stuðn­ing­inn að vera leynd­ar­mál? Á fjár­fjöldi á búum sem hljóta styrki af þessu tagi að vera öllum ljós? Eiga stuðn­ings­greiðslur sam­fé­lags­ins til land­bún­aðar almennt að vera leynd­ar­mál eða opin­berar upp­lýs­ingar og öllum aðgengi­leg­ar?

Auglýsing

Úrskurður nefnd­ar­innar liggur fyr­ir­.2  Ljóst er að upp­lýs­ingar um fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­fram­leiðslu, þ.e. land­bóta­á­ætl­anir og nýt­ingu beiti­lands skulu vera opin­ber gögn.  Þar eru upp­lýs­ingar um fjölda fjár á búum ekki und­an­skyld­ar. Sumt er þó óút­kljáð að sinni, m.a. hvort allar upp­lýs­ingar um stuðn­ings­greiðslur skulu vera opin­ber­ar.  Áður þarf Bún­að­ar­stofa MAST að svara erindi mínu með lög­form­legri hætti er varðar þá þætti og kannski verður svarið jákvætt og upp­lýsandi– hver veit? Það er ljóst að nú getur fag­fólk jafnt sem almenn­ingur aflað upp­lýs­inga og farið í saumana á því með hvaða hætti ákvarð­anir eru teknar um hvort sauð­fjár­beit telj­ist með ásætt­an­legum hætti og sé þar af leið­andi land­bún­aður sem er verður stuðn­ings sam­borgar­anna.  Þessum áfanga ber að fagna. Eftir er að skoða og meta afrakst­ur­inn þegar hann berst.

Höf­undur er jarð­vegs­fræð­ingur og pró­fessor við Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands.

1. Hall­dór Lax­ness, Land­bún­að­ar­mál. Grein í bók­inni Vett­vángur dags­ins  frá árinu 1942. End­ur­út­gefið í bók­inni Land­kost­ir. Úrval greina um sam­búð lands og þjóð­ar, 1927-1984. Ekki sam­felld til­vitn­un.

2.  Úrskurður Úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál um aðgengi að upp­lýs­ingum um gæða­stýrða fram­leiðslu (747 2018).

Súrnun sjávar og áhrif þess á sjávardýr
Súrnun sjávar leiðir meðal annars til þess að kuðungar snigla sem búa í sjónum verða þynnri, skemmdari og að á þá vanti oft felulitina sem einkennir þá.
Kjarninn 18. október 2018
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Jurtalitir
Kjarninn 18. október 2018
Hermundur Sigmundsson
Hoppum út í laugina!
Kjarninn 18. október 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Engri beiðni um fóstureyðingu synjað á síðasta ári
Samkvæmt svari heilbrigðisráðherra við fyrirspurn á Alþingi var þrettán einstaklingum heimilað að rjúfa þungun eftir 16. viku meðgöngu árið 2017.
Kjarninn 18. október 2018
Segir rammaáætlun þurfa að meta efnahagslega þætti
Ragna Árnadóttir, aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, segist ekki vita almennilega í hvaða stöðu rammaáætlun sé. Hún virðist láta meta alla aðra þætti en efnahagslega þegar fundið er út úr því hvaða landsvæði eigi að vernda gagnvart orkunýtingu.
Kjarninn 18. október 2018
Sigríður Halldórsdóttir og Þóra Arnórsdóttir
Óþarfa viðkvæmni
Kjarninn 18. október 2018
Samkeppnishæfni Íslands batnar
Ísland er nú í 24. sæti hvað varðar samkeppnishæfni af 140 þjóðríkjum. Ísland hefur farið upp um fimm sæti á síðustu þremur árum og íslenska hagkerfið er skilgreint sem nýsköpunardrifið.
Kjarninn 18. október 2018
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Fréttir vikunnar og Elon Musk
Kjarninn 18. október 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar