Fullvalda og frísk í vinnunni

Þórunn Sveinbjarnardóttir formaður BHM segir það samfélagslegt verkefni að bæta stöðu kvenna á vinnumarkaði en aðgerðir sem stuðla að félagslegum stöðugleika og bæta kjör fjölskyldna í landinu hafi jafnframt þau áhrif að styrkja stöðu kvenna.

Auglýsing

„Til hvers er full­veldi ef fólki líður illa?“ spurði Guðni Th. Jóhann­es­son for­seti Íslands í ræðu við setn­ingu Alþingis í haust. Þar hitti hann, eins og oft áður, naglann á höf­uð­ið. Þungi hefur færst í umræð­una um líðan og heilsu vinn­andi fólks á árinu. Stétt­ar­fé­lög greina víða mik­inn und­ir­liggj­andi vanda á vinnu­mark­aði og atvinnu­rek­endur fara heldur ekki var­hluta af hon­um. Öll spyrjum við okk­ur: Hvað veld­ur? Fólk á besta aldri er að missa heils­una vegna álags í vinnu og einka­lífi. Ef það kemst í þrot tekur langan tíma að ná aftur fullri heilsu. Fyrir utan áfallið sem það er fyrir ein­stak­ling­inn að missa heils­una vegna álags – að lenda í kulnun – þá fylgir því tekju­tap og tap fyrir sam­fé­lagið allt. Það er því til mik­ils að vinna að koma í veg fyrir að svona fari.

70% þeirra sem leita til VIRK starfsend­ur­hæf­ing­ar­sjóðs eru konur og á und­an­förnum árum hefur háskóla­mennt­uðum konum sem leita aðstoðar sjóðs­ins fjölgað veru­lega. Þessi stað­reynd segir okkur sögu af vinnu­mark­aði þar sem álag á konum er óhóf­legt. Margar þeirra upp­lifa mikla streitu og eiga á hættu að lenda í kuln­un. En þessar stað­reyndir segja okkur ekki síður sögu af stöðu kvenna í sam­fé­lag­inu. Við verðum því að spyrja okkur hvað valdi og kryfja ástæð­urnar til mergjar t.d. með rann­sóknum á vinnu­mark­aði.

Þola konur ekki álag?

Um leið og spurn­ingin er orðuð blasir við hversu frá­leit hún er. Dr. Ingi­björg H. Jóns­dóttir pró­fessor við Háskól­ann í Gauta­borg og for­stöðu­maður Institu­tet för stress­med­icin er leið­andi í umræð­unni um streitu og kulnun á vinnu­mark­aði. Hún seg­ir: „Brýnt er að beina umræð­unni um streitu­valda á vinnu­stað, aðstæðum stjórn­enda og kynja­mun­inn í réttan far­veg. Að við gerum okkur grein fyrir raun­veru­legum orsökum þess að konur eru í meiri­hluta hvað varðar veik­inda­fjar­veru, oft lang­tíma vegna streitu­kenndra ein­kenna. Ef við höldum áfram að leita skýr­ingar í líf­eðl­is­fræði kvenna eða að konur skuli ekki þola streitu­á­lag eins vel og karl­menn, komum við ekki til með að leysa streitu­vanda­málin á vinnu­stöð­u­m.“

Auglýsing

Ástæð­unnar er oftar en ekki að leita í vinnu­um­hverfi kvenna. Rann­sóknir sýna að vinnu­skil­yrði eru oftar verri á vinnu­stöðum þar sem konur eru í meiri hluta. Og hvar eru þær í meiri hluta? Í heil­brigð­is- og mennta­kerf­inu í eril­sömum störfum þar sem unnið er með fjölda fólks og skjól­stæð­inga alla daga vik­unn­ar. Ingi­björg bendir okkur á að í Sví­þjóð sé umræðan að bein­ast frá ein­stak­lingum og að þeim þáttum sem lúta að vinnu­skil­yrðum og skil­grein­ingu starfa. Skýrar kröfur og við­ráð­an­legt álag eru lík­legri til að stuðla að heil­brigði starfs­manna en óljósar kröfur og stöðugt ofur­á­lag. Hvað varðar ofur­á­lagið verður mér hugsað til stórra heil­brigð­is­stofn­ana sem haldið er úti með lág­marks­mönnun nær allt árið. Og þegar kemur að óljósum eða ef til vill óraun­hæfum kröfum verður mér hugsað til grunn­skóla­kenn­ara og kröf­unnar um að þeir sinni upp­eldi barna í meiri mæli en eðli­legt getur talist.

Langvar­andi álag í vel­ferð­ar­kerf­inu

Ég ætla að leyfa mér að varpa fram til­gátu um ástæður þess að fleiri konur en karlar missa heils­una á Íslandi og þurfa á starfsend­ur­hæf­ingu að halda réttum ára­tug eftir hrun. Margar þess­ara kvenna starfa við kennslu, vel­ferð­ar- og heil­brigð­is­þjón­ustu. Þær starfa hjá hinu opin­bera; ríki og sveit­ar­fé­lög­um. Þær voru ekki í hópi þeirra sem misstu vinn­una strax í kjöl­far efna­hags­hruns­ins en í byrjun krepp­unnar misstu margir vinnu á almenna mark­aðn­um, t.d. í bygg­ing­ar­iðn­aði og þjón­ustu­störf­um. Það gerð­ist ekki í sama mæli hjá hinu opin­bera. Þar tók hins vegar við kjara­rýrnun í margs konar formi sam­hliða ráðn­ing­ar­fryst­ingu sem leiddi til und­ir­mönn­unar og meira álags á mörgum vinnu­stöðum en eðli­legt getur talist. Auð­vitað er myndin flókn­ari en við erum að tala um heilan ára­tug við aðstæður sem kannski væri hægt að bjóða fólki upp á í skamman tíma.

Ein­stak­lingnum ekki um að kenna

Þessi reynsla ætti að kenna okkur að hætta að leita orsaka fyrir streitu­sjúk­dómum og kulnun – eða nýgengi örorku svo að annað títt­nefnt dæmi sé nefnt – ein­ungis hjá ein­stak­ling­unum en horfa frekar á stóru mynd­ina; vinnu­um­hverf­ið, sam­skipti og aðstæður á vinnu­stað, óraun­hæfar kröf­ur, óljósar starfs­lýs­ingar o.þ.h. Að ógleymdum þeim aðstæðum sem sam­fé­lagið býr konum og barna­fjöl­skyldum almennt.

Ábyrgð atvinnu­rek­enda og stétt­ar­fé­laga er viss­lega mikil en hún er ekki minni sú er hvílir á herðum stjórn­valda. Það er sam­fé­lags­legt verk­efni að bæta stöðu kvenna á vinnu­mark­aði en aðgerðir sem stuðla að félags­legum stöð­ug­leika og bæta kjör fjöl­skyldna í land­inu hafa jafn­framt þau áhrif að styrkja stöðu kvenna á vinnu­mark­aði.

Höf­undur er for­maður BHM.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
James Hatuikulipi.
Enn einn „hákarlinn“ fellur – Hatuikulipi segir af sér
Allir þrír áhrifamennirnir í Namibíu sem tryggðu Samherja kvóta á undirverði gegn ætluðum mútugreiðslum hafa nú sagt af sér.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Mussila hlýtur Norrænu EdTech verðlaunin
Sprotafyrirtækið Mussila framleiðir hugbúnað sem kennir börnum tónlist í gegnum skapandi umhverfi.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið – Lífið breyttist eftir að Kamilla kynntist kakóinu
Kjarninn 20. nóvember 2019
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Menntamálaráðuneytið telur sig hafa uppfyllt eftirlitsskyldu sína með RÚV
Mennta- og menningarmálaráðuneytið tekur ekki afstöðu til ábend­ingar Rík­is­end­ur­skoð­unar um að færa eign­ar­hlut rík­is­ins í RÚV til fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins. Ráðu­neytið segir að það sé Alþingis að ákvarða um slíkt.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Haukur ráðinn framkvæmdastjóri fjármálastöðugleika hjá Seðlabankanum
Enn hefur ekki verið ráðið í stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Ásta Svavarsdóttir
Þú ert svo sæt svona réttindalaus
Kjarninn 20. nóvember 2019
Samherji kynnti Síldarvinnsluna sem hluta af samstæðunni
Þegar Samherji kynnti samstæðuna sína erlendis þá var Síldarvinnslan kynnt sem uppsjávarhluti hennar og myndir birtar af starfsemi fyrirtækisins. Á Íslandi hefur Samherji aldrei gengist við því að Síldarvinnslan sé tengdur aðili.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Útskurður
Kjarninn 20. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiÁlit