Þverstæður í tengslum við kjarasamninga

Þórólfur Matthíasson segir að norrænt kjarasamnings- og samfélagslíkan sé samfélagssáttmáli um að setja almenna velferð sem höfuðmarkmið í rekstri þjóðfélagsins.

Auglýsing

Í tengslum við kjara­samn­ings­gerð á Íslandi er mikið talað um nor­rænt sam­fé­lags eða launa­setn­ing­ar­lík­an. En svo virð­ist sem hver og einn þeirra aðila sem um véla skilja hug­takið nor­rænt sam­fé­lags­líkan þeim skiln­ingi sem þeim hent­ar. 

„Nýja" verka­lýðs­for­ystan ein­blínir á hátt lág­launa­stig. Atvinnu­rek­endur (og „gamla“ verka­lýðs­for­ystan) ein­blína á hóf­stilltar launa­hækk­anir á grund­velli fram­leiðni­þró­unar (eða þró­unar á verð­lagi útflutn­ings­greina). „Gamla“ verka­lýðs­for­ystan reyndi að setja launa­breyt­ingum ann­arra aðila en eigin félags­manna ósveigj­an­legan ramma. 

Jafn­framt hefur „gamla“ og „nýja“ verka­lýðs­for­ystan lagt ofurá­herslu á að halda aftur af hækk­unum í efri þrepum launa­ska­l­ans. Æðstu emb­ætt­is­menn eru þar alltaf í skot­lín­unni, stundum með réttu, stundum ekki. Stundum er spjótum beint að háskóla­mennt­uðum opin­berum starfs­mönnum líka. Þau spjóta­lög „gömlu“ verka­lýðs­for­yst­unnar bára þann árangur haustið 2016 að rík­is­á­byrgð á líf­eyri opin­berra starfs­manna var afnumin gegn loðnum lof­orðum um bætur í formi grunn­launa­hækk­ana. Þá hefur „nýja“ verka­lýðs­for­ystan lagt áherslu á viða­miklar breyt­ingar á tekju­skatts­kerf­in­u. 

Auglýsing
Megininntak þeirra breyt­inga er að færa kaup­mátt skatt­frels­is­marka til þess sem var árið 1988 þegar stað­greiðslu­kerfið var tekið upp. Ljóst er að slík breyt­ing ein og sér er afar kostn­að­ar­söm og verður ekki fram­kvæmd nema með grund­vallar breyt­ingum annað tveggja á skatt­kerf­inu eða útgjalda­kerfum eða hvoru tveggja. Greini­legt að hver og einn aðil­anna á vinnu­mark­aðnum skilur hug­takið „nor­rænt sam­fé­lags­lík­an“ sínum skiln­ingi.

En hvað er nor­ræna kjara­samn­ings- og sam­fé­lags­líkan­ið? Það er sam­fé­lags­sátt­máli um að setja almenna vel­ferð sem höf­uð­mark­mið í rekstri þjóð­fé­lags­ins. Í þessu felst að mark­miðið er ekki að hámarka lands­fram­leiðslu á mann eða að hámarka með­al­tal pen­inga­legra eigna á mann. Þvert á móti er horft bæði til dreif­ingar tekna og stöðu með­al­tala. Til þess að ná mark­mið­inu um mikla almenna vel­ferð þarf engu að síður mjög fram­leiðið atvinnu­líf, mik­inn sköp­un­ar­mátt í atvinnu­líf­inu, mik­inn hreyf­an­leika á vinnu­afl­inu og öfl­ugt mennta­kerfi. Það þarf líka öfl­ugt end­ur­mennt­unar og atvinnu­leys­is­úr­lausna­kerfi og afar öfl­ugt og víð­tækt vel­ferð­ar­kerfi. Leiðin til þess að ná umræddum mark­miðum felst t.d. í að hafa lág­marks­laun mjög há og gera þannig ófram­leiðnum fyr­ir­tækjum ókleyft að starfa í land­inu (LM Eric­son og Nokia fundu upp far­sím­ann, en hættu fjölda­fram­leiðslu þeirra þegar erfitt reynd­ist að keppa við lágkostn­að­ar­lönd).

Það kostar líka tals­verða skatt­heimtu þar sem næstum allir taka þátt í að greiða skatta. Og það þýðir líka að atvinnu­þátt­töku­hlut­fall er nokkru lægra en hjá okkur nú (76-82%, á móti 88% á Ísland­i). Enn­fremur krefst nor­ræna sam­fé­lags­líkanið þess að til staðar séu mjög virkar mennta- og rann­sókn­ar­stofn­an­ir, mjög virk atvinnu­mark­aðsúr­ræði o.s.frv.

Auglýsing
Í tengslum við kjara­samn­ingslot­una 2015 var SALEK nokk­urs konar töfra­orð. SALEK var kynnt sem nor­rænt samn­inga­lík­an, þó inn­tak þess væri mun tak­mark­aðra en lýs­ingin hér að ofan. SALEK stendur fyrir Sam­starf um Launa­upp­lýs­ingar og Efna­hags­for­sendur Kjara­samn­inga. Eins og nafn­ið, og útfærsla, ber með sér er ein­blínt væri á launa­mynd­un­ar­þátt­inn án þess að huga að öðrum þáttum sam­fé­lags­sátt­mála Nor­ræna lík­ans­ins. Í aðdrag­anda samn­ingslot­unnar nú hefur varla verið minnst á SALEK. En heild­ar­sýn­ina vantar enn­þá. Dæmi: Kröfur hinnar „nýju“, rót­tæku verka­lýðs­hreyf­ingar er að hækka ráð­stöf­un­ar­tekjur lág­marks­launa mjög mik­ið. Bent er á að því megi ná fram með skatta­lækk­un­um. Á sama tíma er áfram gerð krafa um nor­rænt þjón­ustu­stig á vel­ferð­ar­svið­inu. Þetta gengur heldur ekki upp. Það er ekki hægt að halda uppi nor­rænu vel­ferð­ar­kerfi og und­an­þiggja stóran hluta þegn­anna undan skatt­heimt­unni. Það er ekki hægt að fá trygg­ing­ar­vernd án þess að borga iðgjald­ið, það á alveg jafnt við hvort heldur veit­andi þjón­ust­unnar er einka­rekið trygg­ing­ar­fé­lag eða rík­is­sjóð­ur.

Þegar til lengri tíma er litið má velta fyrir sér hvort það sé ekki þver­stæðu­kennt að ætla sér að byggja upp hálaunaum­hverfi á Íslandi á grund­velli ferða­þjón­ustu. Ferða­þjón­usta er í grunn­inn lág­launa­starf­semi þar sem flug­liðar og hót­el­starfs­fólk á Íslandi er í beinni sam­keppni við flug­liða í Lett­landi eða Lit­háen og hót­el­starfs­fólk á Spáni, Tyrk­landi o.s.frv. Sömu­leiðis erum við stöðugt minnt á að til þess að ferða­þjón­ustan geti starfað þarf að halda uppi dýrum innviðum í formi sam­göngu­kerfis (veg­ir, brýr, flug­vell­ir), í formi bráða­þjón­ustu á heil­brigð­is­svið­inu, í formi bráða­við­bragðateyma björg­un­ar­sveita, lög­gæslu, sjúkra­flutn­inga­fólks og þyrlu­sveita. Vægi ferða­manna í þessum útgjöldum hlýtur að vera meiri á Íslandi en í mörgum öðrum löndum vegna strjál­býlis lands­ins og vegna þess hversu margir ferða­menn­irnir eru í sam­an­burði við heild­ar­fjölda lands­manna. Næstum allur er þessi kostn­aður er greiddur af almennu skatt­fé. Vissu­lega kemur hluti skatt­tekna af ferða­þjón­ust­unni, en enn er þeirri spurn­ingu ósvarað hvort hreinar tekjur af ferða­þjón­ust­unni geti staðið undir því að greiða laun sem eru sam­keppn­is­fær við laun í hátækni­greinum og jafn­framt að greiða fyrir það auka­á­lag sem greinin veldur á innviðum og sam­göngu­kerf­um. Kannski ættu stjórn­völd og aðilar vinnu­mark­að­ar­ins að koma sér saman um vand­aða mótun fram­tíðar atvinnu­stefnu fyrir lýð­veldið Ísland?

Höf­undur er pró­fessor í hag­fræði við Háskóla Íslands, hefur fjallað um vinnu­mark­aðstengd mál­efni í kennslu og rann­sóknum og á sæti í stjórn og samn­inga­nefnd Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla.

Silvio Berlusconi, fyrrum forsætisráðherra Ítalíu.
Farsinn sem breyttist í harmleik
Skrautlegar sögur af „bunga bunga“ kynlífsveislum Silvio Berlusconi, fyrrum forsætisráðherra Ítalíu falla í skuggann af ásökunum um vændi við ólögráða stúlku og dómsmáli þar sem eitt lykilvitnið lést á grunsamlegan hátt.
Kjarninn 24. mars 2019
Meðlimir Levakovic-fjölskyldunnar. Jimmi er lengst til hægri.
Levakovic, ein umdeildasta fjölskylda Danmerkur
Nafnið Levakovic þekkja flestir Danir, og ekki að góðu einu. Þessi þekkta fjölskylda hefur enn einu sinni komist í fréttirnar þar í landi.
Kjarninn 24. mars 2019
Telur að sjálvirknivæðingin verði góð fyrir Ísland
Lilja Alfreðsdóttir segir að þjóð eins og Ísland, sem skorti oftast vinnuafl, muni njóta góðs af því þegar tækniframfarir stuðli að aukinni sjálfvirkni.
Kjarninn 23. mars 2019
Ásmundur Einar Daðason, félags- og barnamálaráðherra.
Fæðingarorlof verði lengt í 12 mánuði
Félags- og barnamálaráðherra stefnir að því að lengja fæðingarorlof í 12 mánuði á næstu tveimur árum.
Kjarninn 23. mars 2019
Árni Már Jensson
Þjónslundin
Kjarninn 23. mars 2019
Vinsæl heilsusmáforrit deila persónuupplýsingum
Í nýlegri rannsókn voru skoðuð 24 heilsutengd smáforrit. Af þeim deildu 19 af 24 upplýsingum um notendur til alls 55 fyrirtækja sem fengu upplýsingarnar og meðhöndluðu gögnin á einhvern hátt.
Kjarninn 23. mars 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Viðtal við Sölva Tryggvason
Kjarninn 23. mars 2019
Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra
Gerir ráð fyrir dýrum aðgerðum til að ná sátt á vinnumarkaði
Ríkisstjórnin hyggst fara í „kostnaðarsamar ráðstafanir“ til að stuðla að því að sátt náist í yfirstandandi kjaradeilum. Einnig býst hún við „myndarlegri aukningu“ í ríkisútgjöldum til að komast til móts við kólnandi hagkerfi.
Kjarninn 23. mars 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar