Trúverðugleiki stofnana

Smári McCarthy, þingmaður Pírata, spyr hversu margar vinnustundir á Alþingi hafi farið til spillis undanfarin ár vegna fúsks og flumbrugangs, yfirhylmingar spillingarmála, ófaglegri framkvæmd ríkisvalds og öðrum árásum á undirstöður íslensks samfélags.

Auglýsing

Þegar skoð­aður er munur á ríkum og fátækum sam­fé­lögum er ekki að gæta sterkrar fylgni milli vel­gengnis og aug­ljós­ari þátta eins og stærð­ar, íbúa­fjölda, nátt­úru­auð­lind­ir, teng­ingar við umheim­inn eða aðgengi að mörk­uð­um. Allir þessir þættir hafa vissu­lega ein­hver áhrif, en sá þáttur sem virð­ist ráða mestu í reynd er trú­verð­ug­leiki stofn­anna­kerf­is­ins. Þetta hefur komið fram í ýmsum rann­sókn­um, meðal ann­ars úttekt World Economic For­um.

Trú­verð­ug­leiki stofn­anna skýrist af mörgum þátt­um: traust almenn­ings til stofn­anna, skil­virkni vinnu þeirra, umfang spill­ing­ar, og svo fram­veg­is. Menn­ing stofn­anna skiptir því máli. Ef ríkt er í menn­ing­unni að mis­tök eru ekki leið­rétt, mis­gjörðir sóp­aðar undir tepp­ið, póli­tísk ábyrgð hundsuð og frænd­hygli víð­fem, þá má allt eins gera ráð fyrir því að traust almenn­ings rýrni, skil­virknin minn­ki, spill­ingin aukist, og geta stofn­un­ar­innar til að sinna sínu hlut­verki sé almennt minni en ákjós­an­legt væri.

Það er þetta umfram annað sem gerir Dan­mörk að rík­ara landi en Ítal­ía. Ítalía er stærra, fjöl­menn­ara, með betri land­fræði­lega stað­setn­ingu, umtals­vert meiri auð­lind­ir, og jafn mikið mark­aðs­að­gengi, en ólíkt Dan­mörku eru umfangs­mikil vanda­mál í Ítölsku stofn­anna­kerfi sem bitnar á íbúum lands­ins á ótal veg­u. Frá hruni hafa ýmsar stofn­anir á Íslandi glímt við trú­verð­ug­leika­vanda­mál. Alþingi, rík­is­stjórn­ir, Seðla­bank­inn, banka­kerf­ið, dóms­stólar og ýmsar aðrar stofn­anir hafa þurft að ganga í gegnum hreins­un­ar­eld. Sumar þeirra hafa gert það, og í þeim til­fellum hefur traust aukist, skil­virkni lag­ast og friður kom­ist á.

Auglýsing

En sumar stofn­anir hafa harð­neitað að taka sig á. Hvort sem það er vegna hags­muna­gæslu, for­rétt­inda­blindu, mis­skiln­ings á sínu hlut­verki eða óbilandi trúar á eigið ágæti hafa sumar stofn­anir gert sig heima­komna í ákveðnum for­arpyttum og láta sem það sé full­komn­lega eðli­legt.

Það er helst Alþingi sem hefur átt erfitt með að end­ur­nýja trú­verð­ug­leika sinn. Þótt margar heið­ar­legar til­raunir hafi verið gerðar og almennt hafi flest miðað í rétta átt, þá eru upp­á­komurnar sem grafa undan trausti almenn­ings og fram­kalla drama­köst og kergju inn­an­húss enn svo tíðar og svo umfangs­miklar að þrjú skref eru stigin aft­urá­bak fyrir hver tvö sem stigin eru áfram.

Sumir ein­stak­lingar (og flokk­ar) á Alþingi virð­ast ekki hafa það í sér að leggja eigin hags­muni til hliðar í þágu heild­ar­inn­ar. Við þurfum að þola Klaust­urs­menn, núver­andi met­hafa í stofn­anna­legri trú­verð­ug­leika­rýr­ingu með frjálsri aðferð. Við þurfum að þola fjár­mála­ráð­herra sem hefur orðið upp­vísa að því að stinga óþæginegum skýrslum undir stól rétt fyrir kosn­ingar og hefur tengst eignum í skatta­skjól­um. Við þurfum að þola ýmis­legt fleira í þessum dúr. En núna er það dóms­mála­ráð­herrann, sem hefur dregið heila aðra stofnun með sér í svað­ið.

Það þarf ekki að rekja máls­at­vik nánar - dómur Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evr­ópu gerir það ágæt­lega. Orðum það bara þannig að þegar póli­tísk frekja og sér­hags­muna­gæsla ráð­herra verður til þess að maður sem ákærður er fyrir öku­rétt­inda­lausan akstur undir áhrifum vímu­efna nær að leggja Íslenska ríkið á grund­velli þess að honum hafi verið neitað um sann­gjörn rétt­ar­höld vegna ólög­mætrar skip­unar dóm­ara, þá er fokið í flest skjól.

Gjarnan heyr­ist, aðal­lega frá Sjálf­stæð­is­mönn­um, að þeir sem gagn­rýna hvernig vald­inu er (mis­)beitt eða bera spill­ing­una á torg séu þeir sem skaða trú­verð­ug­leika kerf­is­ins. Enda er löng hefð meðal íhalds­manna að skjóta sendi­boð­ann. En þetta er lát­bragðs­leikur sem við höfum ekki efni á, sem sam­fé­lag, leng­ur.

Hversu margar vinnu­stundir á Alþingi hafa farið til spillis und­an­farin ár vegna fúsks og flumbru­gangs, yfir­hylm­ingar spill­ing­ar­mála, ófag­legri fram­kvæmd rík­is­valds og öðrum árásum á und­ir­stöður sam­fé­lags­ins okk­ar? Hversu mikið betra hefði verið að sá tími yrði nýttur í að byggja upp hag­kerfið okk­ar, styrkja inn­viði, efla vel­ferð og hlúa að umhverf­in­u? ­Traust almenn­ings til Alþingis er vand­ræða­lega lít­ið, en það er í einu og öllu skilj­an­legt að fólk sé pínu var­færið gagn­vart lög­gjaf­ar­vald­inu eins og því hefur verið beitt und­an­farin ár. Eina leiðin til að end­ur­heimta traust er að vinna sér það inn. En Í dag eru engar ein­fald­ari leiðir til að auka traust til Alþingis en að það fólk sem hefur unnið stofn­un­inni mestan skaða víkji burt.

Krónan sögð í „veikara lagi“
Gengi krónunnar hefur veikst nokkuð að undanförnu, enda áföll komið fram í efnahagslífinu. Engu að síður eru undirstöðurnar sterkar.
Kjarninn 26. júní 2019
Borgir að verða uppiskroppa með vatn
Vatnskortur er til staðar í öllum heimsálfum og gætu 700 milljónir manna þurft að flytja heimili sín árið 2030 vegna skortsins ef ekkert verður að gert.
Kjarninn 26. júní 2019
Póstsendingar frá Kína hafa aukist um 202 prósent frá 2014
Inn- og útflutningur á vörum frá Kína hefur stóraukist frá því fríverslunarsamningur Íslands og Kína tók gildi árið 2014. Aliexpress markaði vatnaskil í netverslun Íslendinga.
Kjarninn 26. júní 2019
Dómsmálaráðuneytið athugar misræmi í tölum um nauðungarsölur
Misvísandi tölur hafa borist í svörum dómsmálaráðherra við fyrirspurnum á Alþingi.
Kjarninn 26. júní 2019
Stuðningsfólk Miðflokks hefur minnstar áhyggjur af hlýnun jarðar
Tæplega 70 prósent Íslendinga hafa áhyggjur af hlýnun jarðar. Áhyggjurnar eru mismunandi miklar eftir kyni, aldri, búsetu og stjórnmálaskoðunum.
Kjarninn 26. júní 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Skoðanakönnun gerð um viðhorf Íslendinga til endurskoðunar á stjórnarskrá
Viðhorf Íslendinga til endurskoðun stjórnarskrár verður kannað af Félagsvísindastofnun. Tilgangurinn er m.a. að „draga fram sameiginleg grunngildi íslensku þjóðarinnar“ og kanna viðhorf til tillagna sem komið hafa fram að breytingum á stjórnarskrá.
Kjarninn 26. júní 2019
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
„Fáránleikinn og samtryggingin kemur til bjargar fyrir elítuna“
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, telur að það að vera dæmdur fyrir að segja satt geti ekki verið góð málsmeðferð og vísar hann til þess að sannleiksgildi ummæla Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur hafi ekki verið sannreynt við málsmeðferð forsætisnefndar.
Kjarninn 26. júní 2019
Helmingur leigjenda telur sig búa við húsnæðisöryggi
Einungis 51 prósent leigjenda telja sig búa við húsnæðisöryggi samanborið við 94 prósent húsnæðiseigenda. Helstu ástæður þess eru að fólk hefur ekki efni á leigu, leiguverð er of hátt og tímabundnir leigusamningar.
Kjarninn 26. júní 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar