Trúverðugleiki stofnana

Smári McCarthy, þingmaður Pírata, spyr hversu margar vinnustundir á Alþingi hafi farið til spillis undanfarin ár vegna fúsks og flumbrugangs, yfirhylmingar spillingarmála, ófaglegri framkvæmd ríkisvalds og öðrum árásum á undirstöður íslensks samfélags.

Auglýsing

Þegar skoð­aður er munur á ríkum og fátækum sam­fé­lögum er ekki að gæta sterkrar fylgni milli vel­gengnis og aug­ljós­ari þátta eins og stærð­ar, íbúa­fjölda, nátt­úru­auð­lind­ir, teng­ingar við umheim­inn eða aðgengi að mörk­uð­um. Allir þessir þættir hafa vissu­lega ein­hver áhrif, en sá þáttur sem virð­ist ráða mestu í reynd er trú­verð­ug­leiki stofn­anna­kerf­is­ins. Þetta hefur komið fram í ýmsum rann­sókn­um, meðal ann­ars úttekt World Economic For­um.

Trú­verð­ug­leiki stofn­anna skýrist af mörgum þátt­um: traust almenn­ings til stofn­anna, skil­virkni vinnu þeirra, umfang spill­ing­ar, og svo fram­veg­is. Menn­ing stofn­anna skiptir því máli. Ef ríkt er í menn­ing­unni að mis­tök eru ekki leið­rétt, mis­gjörðir sóp­aðar undir tepp­ið, póli­tísk ábyrgð hundsuð og frænd­hygli víð­fem, þá má allt eins gera ráð fyrir því að traust almenn­ings rýrni, skil­virknin minn­ki, spill­ingin aukist, og geta stofn­un­ar­innar til að sinna sínu hlut­verki sé almennt minni en ákjós­an­legt væri.

Það er þetta umfram annað sem gerir Dan­mörk að rík­ara landi en Ítal­ía. Ítalía er stærra, fjöl­menn­ara, með betri land­fræði­lega stað­setn­ingu, umtals­vert meiri auð­lind­ir, og jafn mikið mark­aðs­að­gengi, en ólíkt Dan­mörku eru umfangs­mikil vanda­mál í Ítölsku stofn­anna­kerfi sem bitnar á íbúum lands­ins á ótal veg­u. Frá hruni hafa ýmsar stofn­anir á Íslandi glímt við trú­verð­ug­leika­vanda­mál. Alþingi, rík­is­stjórn­ir, Seðla­bank­inn, banka­kerf­ið, dóms­stólar og ýmsar aðrar stofn­anir hafa þurft að ganga í gegnum hreins­un­ar­eld. Sumar þeirra hafa gert það, og í þeim til­fellum hefur traust aukist, skil­virkni lag­ast og friður kom­ist á.

Auglýsing

En sumar stofn­anir hafa harð­neitað að taka sig á. Hvort sem það er vegna hags­muna­gæslu, for­rétt­inda­blindu, mis­skiln­ings á sínu hlut­verki eða óbilandi trúar á eigið ágæti hafa sumar stofn­anir gert sig heima­komna í ákveðnum for­arpyttum og láta sem það sé full­komn­lega eðli­legt.

Það er helst Alþingi sem hefur átt erfitt með að end­ur­nýja trú­verð­ug­leika sinn. Þótt margar heið­ar­legar til­raunir hafi verið gerðar og almennt hafi flest miðað í rétta átt, þá eru upp­á­komurnar sem grafa undan trausti almenn­ings og fram­kalla drama­köst og kergju inn­an­húss enn svo tíðar og svo umfangs­miklar að þrjú skref eru stigin aft­urá­bak fyrir hver tvö sem stigin eru áfram.

Sumir ein­stak­lingar (og flokk­ar) á Alþingi virð­ast ekki hafa það í sér að leggja eigin hags­muni til hliðar í þágu heild­ar­inn­ar. Við þurfum að þola Klaust­urs­menn, núver­andi met­hafa í stofn­anna­legri trú­verð­ug­leika­rýr­ingu með frjálsri aðferð. Við þurfum að þola fjár­mála­ráð­herra sem hefur orðið upp­vísa að því að stinga óþæginegum skýrslum undir stól rétt fyrir kosn­ingar og hefur tengst eignum í skatta­skjól­um. Við þurfum að þola ýmis­legt fleira í þessum dúr. En núna er það dóms­mála­ráð­herrann, sem hefur dregið heila aðra stofnun með sér í svað­ið.

Það þarf ekki að rekja máls­at­vik nánar - dómur Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evr­ópu gerir það ágæt­lega. Orðum það bara þannig að þegar póli­tísk frekja og sér­hags­muna­gæsla ráð­herra verður til þess að maður sem ákærður er fyrir öku­rétt­inda­lausan akstur undir áhrifum vímu­efna nær að leggja Íslenska ríkið á grund­velli þess að honum hafi verið neitað um sann­gjörn rétt­ar­höld vegna ólög­mætrar skip­unar dóm­ara, þá er fokið í flest skjól.

Gjarnan heyr­ist, aðal­lega frá Sjálf­stæð­is­mönn­um, að þeir sem gagn­rýna hvernig vald­inu er (mis­)beitt eða bera spill­ing­una á torg séu þeir sem skaða trú­verð­ug­leika kerf­is­ins. Enda er löng hefð meðal íhalds­manna að skjóta sendi­boð­ann. En þetta er lát­bragðs­leikur sem við höfum ekki efni á, sem sam­fé­lag, leng­ur.

Hversu margar vinnu­stundir á Alþingi hafa farið til spillis und­an­farin ár vegna fúsks og flumbru­gangs, yfir­hylm­ingar spill­ing­ar­mála, ófag­legri fram­kvæmd rík­is­valds og öðrum árásum á und­ir­stöður sam­fé­lags­ins okk­ar? Hversu mikið betra hefði verið að sá tími yrði nýttur í að byggja upp hag­kerfið okk­ar, styrkja inn­viði, efla vel­ferð og hlúa að umhverf­in­u? ­Traust almenn­ings til Alþingis er vand­ræða­lega lít­ið, en það er í einu og öllu skilj­an­legt að fólk sé pínu var­færið gagn­vart lög­gjaf­ar­vald­inu eins og því hefur verið beitt und­an­farin ár. Eina leiðin til að end­ur­heimta traust er að vinna sér það inn. En Í dag eru engar ein­fald­ari leiðir til að auka traust til Alþingis en að það fólk sem hefur unnið stofn­un­inni mestan skaða víkji burt.

Basil hassan
Dani undirbjó mörg hryðjuverk
Tilviljun réði því að hryðjuverk, sem Dani að nafni Basil Hassan undirbjó, mistókst. Ætlunin var að granda farþegaþotu. Basil Hassan hafði, ásamt samverkamönnum sínum, mörg slík hryðjuverk í hyggju.
Kjarninn 21. apríl 2019
Flóttafólk mótmælti 13. febrúar síðastliðinn.
Skert aðgengi fyrir flóttafólk að íslensku menntakerfi
Af 82 flóttamönnum sem tóku þátt í þarfagreiningu Rauða krossins í Reykjavík eru einungis 5% í námi, en 43% eiga í erfiðleikum með að komast í nám.
Kjarninn 20. apríl 2019
Guðni Karl Harðarson
Í krafti fjöldans
Kjarninn 20. apríl 2019
Skoða skattalegt umhverfi þriðja geirans
Starfshópur á að skoða hvort að skattalegar ívilnanir geti hvatt einstaklinga og fyrirtæki til að styrkja félög sem falla undir þriðja geirann. Dæmi um félög sem gætu notið góðs af mögulegum breytingum eru björgunarsveitir, íþróttafélög og mannúðarsamtök.
Kjarninn 20. apríl 2019
Það helsta hingað til: WOW air fer á hausinn með látum
Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Ein stærsta frétt ársins hingað til er án efa gjaldþrot WOW air eftir langvinnt dauðastríð sem fór fram fyrir opnum tjöldum.
Kjarninn 20. apríl 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Salt og ... paprika
Kjarninn 20. apríl 2019
Advania
Ríkið greiddi Advania rúman milljarð vegna tölvukerfa í fyrra
Upplýsingatæknifyrirtækið Advania fékk greiddan rúman milljarð fyrir rekstur og hýsingu tölvukerfa ríkisins árið 2018. Þar af greiddi ríkið 635 milljónir vegna tölvukerfisins Orra.
Kjarninn 20. apríl 2019
Búinn að bíða lengi eftir aðgerðum
Mikil vakning hefur orðið meðal landans á síðustu misserum varðandi umhverfismál og má með sanni segja að sjaldan hafi starf umhverfis- og auðlindaráðherra verið eins mikilvægt.
Kjarninn 20. apríl 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar