Auglýsing

Umræðan um þriðja orku­pakk­ann heldur áfram. Síð­ustu daga hafa  birst margs­konar vís­bend­ingar um hversu djúpt sú umræða ristir í íslensku sam­fé­lagi. Álykt­unin sem hægt er að draga af þeim vís­bend­ingum er að hún ristir ekki mjög djúpt. Lík­ast til er umræðan mest að eiga sér stað á milli háværra hópa á sitt­hvorum póln­um, þeirra sem eru mjög and­snúnir inn­leið­ingu pakk­ans og þeirra sem leggja sig mjög fram við að koma á fram­færi nyt­semi og skað­leysi hans.

Á heima­síðu hóps­ins „Orkan Okk­ar“ er hægt að skrifa undir áskorun til þing­manna um að hafna þriðja Orku­pakk­an­um. Síð­ast þegar af frétt­ist höfðu um ell­efu þús­und manns skrifað undir þá áskor­un, en hún var sett á lagg­irnar fyrir mán­uði síð­an, 7. apr­íl.  Til sam­an­burðar skrif­uðu um 85 þús­und manns undir áskorun Kára Stef­áns­sonar og fleiri um end­ur­reisn heil­brigð­is­kerf­is­ins, sem afhent var þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra árið 2016. Um 70 þús­und manns skrif­uðu undir í áskorun árið 2013 sem sner­ist um að halda Reykja­vík­­­ur­flug­velli í Vatns­­­mýr­inni og hét Hjartað í Vatns­­­mýr­inni. Rúm­lega 56 þús­und manns skrif­uðu undir áskorun til fyrr­ver­andi for­seta Íslands um að setja Ices­a­ve-­samn­ing númer tvö í þjóð­ar­at­kvæði árið 2010. Um 54 þús­und manns skrif­uðu undir áskorun um að efna til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um að draga umsókn Íslands að Evr­ópu­sam­band­inu til baka árið 2014. Tæp­lega 52 þús­und manns skrif­uðu undir áskorun til þáver­andi for­seta að vísa í þjóð­­ar­at­­kvæða­greiðslu þá fyr­ir­liggj­andi mak­ríl­frum­varpi sjá­v­­­ar­út­­­vegs­ráð­herra og hverjum þeim lögum sem þar sem fisk­veið­i­­auð­lindum er ráð­stafað til meira en eins árs á meðan ekki væri skýrt auð­linda­á­­kvæði í stjórn­­­ar­­skrá.

Auglýsing
Þetta er skýrt merki um að almenn­ingur er sann­ar­lega ekki jafn upp­tek­inn af orku­pakka­mál­inu og sumir sem hæst hafa í umræð­unni um það vilja af láta.

Í net­könnun sem Zenter gerði fyrir Frétta­blaðið, og birt var í gær, kom í ljós að langstærsti hópur þeirra sem svör­uðu sögð­ust annað hvort ekki hafa skoðun á mál­inu eða vera hlut­laus gagn­vart því, eða 49,9 pró­sent. Alls sögð­ust 30,5 pró­sent vera and­víg sam­þykkt orku­pakk­ans en 18,5 pró­sent hlynnt henni sem þýðir að þeir sem hafa ekki skoðun á mál­inu eða eru hlynntir inn­leið­ing­unni eru tæp­lega 70 pró­sent allra lands­manna.

Auk þess sýndi þessi könnun að því meira sem fólk kynnti sér þriðja orku­pakk­ann, því lík­legra var það að styðja inn­leið­ingu hans.

Mál sem hefur fengið mikið pláss

Málið hefur verið kyrfi­lega á dag­skrá síð­ast­lið­inn rúman mán­uð, eða frá því að vetr­ar­fundur Mið­flokks­ins, sem leiðir póli­tíska and­stöðu gegn mál­inu, var hald­inn þann 30. mars síð­ast­lið­inn og „Orkan okk­ar“ hóf opin­bera bar­áttu sína gegn inn­leið­ing­unni af fullum krafti. Frá þeim tíma hafa birst vel á fjórða hund­rað efni í íslenskum fjöl­miðlum þar sem hann ber á góma, sam­kvæmt fjöl­miðla­vakt Credit­in­fo. Það er oftar en síð­ustu 15 mán­uð­ina á undan sam­an­lagt. Málið hefur því fengið feiki­legt pláss.

Tveir stjórn­mála­flokk­ar, sem fengu sam­tals 17,8 pró­sent fylgi í síð­ustu þing­kosn­ing­um, eru á móti inn­leið­ingu þriðja orku­pakk­ans. Það eru áður­nefndur Mið­flokkur og Flokkur fólks­ins. Báðir hafa sett málið í sam­hengi varð­stöðu gegn afsali á full­veldi Íslend­inga og yfir­ráðum yfir orku­auð­lind­um.

Mæl­ing á árangur þessa mál­flutn­ings fékkst á síð­ustu dög­um. Í könnun Gallup, sem birt var um helg­ina en fram­kvæmd yfir nán­ast allan apr­íl, sögð­ust 12,4 pró­sent ætla að kjósa þessa tvo flokka, sem er nán­ast sama fylgi og þeir mæld­ust með mán­uði áður. Alls hafa flokk­arnir tveir tapað þriðj­ungi kjör­fylg­is­ins sam­kvæmt Gallup.

Í könnun MMR, sem birt var í gær og fram­kvæmd á nokk­urra daga tíma­bili um síð­ast­liðin mán­aða­mót, mælist sam­eig­in­legt fylgi orku­pakka­and­stöðu­flokk­anna á þingi aðeins meira, eða 14,3 pró­sent. Þeir standa nán­ast í stað milli MMR-kann­ana og mæl­ast þar einnig tölu­vert frá kjör­fylgi.

Orku­pakka­málið er því ekki að draga nýja kjós­endur að þessum flokkum heldur standa þeir pikk­fastir í stað með lægra sam­eig­in­legt fylgi en þeir fengu í síð­ustu kosn­ing­um.

Yfir 80 pró­sent fylgi og yfir 80 pró­sent þing­manna

Alls eru sex flokkar hlynntir inn­leið­ingu þriðja orku­pakk­ans. Það eru stjórn­ar­flokk­arnir þrír: Sjálf­stæð­is­flokk­ur, Vinstri græn og Fram­sókn­ar­flokkur auk þriggja and­stöðu­flokka: Sam­fylk­ing­ar, Pírata og Við­reisn­ar. Sam­an­lagt fylgi við þessa sex flokka mælist 83,2 pró­sent í könnun Gallup en 80,1 pró­sent í könnun MMR.

Mikið hefur borið á ætl­aðri tog­streitu innan allra stjórn­ar­flokk­anna þriggja vegna máls­ins. Eng­inn þing­maður úr röðum þeirra hefur hins vegar opin­ber­lega sagt að hann muni kjósa gegn inn­leið­ing­unni, þótt Ásmundur Frið­riks­son sé sagður hafa til­kynnt ein­hverju sam­flokks­fólki innan Sjálf­stæð­is­flokks að hann muni kjósa gegn henni. Það þýðir að þing­menn sem eru stað­fest á móti eru 11 eða 12 og því lík­legt að rúm­lega 80 pró­sent þing­heims sé á bak við inn­leið­ing­una.

Auglýsing
Þá eru heild­ar­hags­muna­sam­tök fyr­ir­tækja á Íslandi sem skilað hafa umsögnum til Alþingis um málið öll fylgj­andi inn­leið­ingu pakk­ans. Um er að ræða Félag atvinnu­rek­enda, Sam­tök atvinnu­lífs­ins, Sam­tök iðn­að­ar­ins, Sam­tök versl­unar og þjón­ustu og Við­skipta­ráð Íslands. Í morgun birti svo for­ystu­fólk í átta sam­tökum atvinnu­rek­enda grein þar sem þriðji orku­pakk­inn er sagður mik­il­vægur fyrir Ísland. Undir skrifa full­trúar allra ofan­greindra sam­taka auk Sam­taka orku- og veitu­fyr­ir­tækja, Sam­taka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi og Sam­taka álfyr­ir­tækja.

Alþýðu­sam­band Íslands skil­aði hins vegar grein­ar­gerð það sem það sagði það vera „feigð­ar­flan“ að sam­þykkja orku­pakk­ann. Í umsögn sam­bands­ins kemur einnig fram að það telji raf­­orku vera grunn­­þjón­usta sem ætti ekki að vera háð mark­aðs­­for­­sendum hverju sinni. For­­senda fyrir áfram­hald­andi upp­­­bygg­ingu lífs­­gæða væri að eign­­ar­hald á auð­lindum sé í sam­­fé­lags­­legri eigu og að „við njótum öll arðs af nýt­ingu auðild­anna og getum ráð­stafað okkar orku sjálf til upp­­­bygg­ingar atvinnu hér á land­i.“ And­staða Alþýðu­sam­bands­ins er því aðal­lega við orku­pakka eitt, sem gerði raf­orku að mark­aðs­vöru, og við ákvörðun um skipt­ingu á arði af nýt­ingu auð­linda, sem liggur hjá íslenskum stjórn­mála­mönnum og teng­ist þriðja orku­pakk­anum ekk­ert.

Átök á röngum for­sendum

Þriðji orku­pakk­inn hefur engin nei­kvæð áhrif hér­lendis og með inn­leið­ingu hans er ekk­ert vald yfir auð­lindum fram­selt. Íslenskir stjórn­mála­menn ráða áfram sem áður yfir því hvort að hingað verði lagður sæstrengur og fyr­ir­komu­lag á eign­ar­haldi stærstu orku­fram­leiðslu­fyr­ir­tækja er áfram í þeirra hönd­um. Þróun raf­orku­verðs verður áfram á hendi orku­fyr­ir­tækj­anna sjálfra, sem ríki og sveit­ar­fé­lög eiga að mestu með húð og hári. Eina orku­fyr­ir­tækið sem er í einka­eigu er HS Orka, og það er nú að kom­ast í ráð­andi eigu íslenskra líf­eyr­is­sjóða, sem eru auð­vitað í eigu almenn­ings í land­inu.

Ísland hefur þegar inn­leitt tvo orku­pakka og hefur skil­greint orku sem mark­aðs­vöru frá því að ný raf­orku­lög tóku gildi eftir inn­leið­ingu þess fyrri, árið 2003. Á meðal þess sem mælir með inn­leið­ingu þriðja orku­pakk­ans er áfram­hald­andi þátt­­taka okkar í EES-­­sam­­starf­inu – mik­il­væg­asta við­­skipta­­sam­­starfi Íslands­­­sög­unnar –, aukin neyt­enda­vernd, aukið raf­­orku­ör­yggi fyrir almenn­ing, aukið gagn­sæi á raf­orku­mark­aði og til að tryggja tæki­­færi gjald­eyr­is­­skap­andi tækni- og iðn­­að­­ar­­fyr­ir­tækja á Íslandi til að selja vörur sínar á innri mark­aði Evr­­ópu.

Það sem mælir á móti því er ekk­ert, ef við­ur­kennd er sú stað­reynd að Ísland er ekki tengt evr­ópska raf­orku­mark­aðnum og verður það ekki nema að íslenskir stjórn­mála­menn taki ákvörðun um að leggja sæstreng. Ef menn bera fyrir sig valda­fram­sal sem rök þá ættu sömu rök að gilda fyrir mesta valda­fram­sal sem Ísland hefur sam­þykkt, við gerð EES-­samn­ings­ins sem tók gildi árið 1994. Og umræðan þar af leið­andi að snú­ast um hvort Ísland eigi að vera aðili að honum eða ekki.

Auglýsing
Síðan er fyrir dyrum hinn svo­kall­aði fjórði orku­pakki, þar sem mark­miðið er að upp­fylla þau skil­yrði sem Evr­ópu­sam­band­ið, og Ísland, skuld­bundu sig til að mæta í Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu um loft­lags­mál. Þar verður meg­in­inntakið að auka hlut grænnar orku innan Evr­ópu­sam­bands­ins, að bæta orku­nýt­ingu og draga úr orku­notk­un.

Þar eru mun meiri líkur á því að Ísland þurfi að takast á við raun­veru­leg álita­mál um hvert við viljum fara í þróun á okkar orku­mark­aði. Sá pakki er þó ekki einu sinni afgreiddur innan Evr­ópu­sam­bands­ins, heldur enn í umsagn­ar- og umræðu­ferli þar. Við vitum því ekk­ert hvað hann mun þýða fyrir Ísland fyrr en hann er lagður fyrir sam­eig­in­legu EES-­nefnd­ina. Þá getum við beitt okkar hags­muna­gæslu þar.

Almenn­ingur veit best

Á þessum vett­vangi fyrir nokkrum vikum var skrifað að við eigum að takast á um orku­mál, hvernig eigi að reka opin­ber orku­fyr­ir­tæki, hvort að það eigi að vera á arð­sem­is­drifnum for­sendum til að auka tekjur rík­is­sjóðs og sveit­ar­fé­laga eða hvort að nýta eigi þau í sam­fé­lags­leg verk­efni, eins og að byggja upp atvinnu á kald­ari svæðum lands­ins eða nið­ur­greiða raf­orku­verð til heim­ila og fyr­ir­tækja.

Við eigum að klára að upp­færa úr sér gengna stjórn­ar­skrá sem gagn­ast okkur ekki í nútím­an­um, með því að setja skýr ákvæði um hvernig valda­fram­sali við gerð alþjóða­samn­inga er háttað og með skýru ákvæðu um þjóð­ar­eign á auð­lindum lands­ins. Helst ætti að upp­færa hana nær alla svo hún sé sann­gjörn og rétt­lát, en það er önnur og breið­ari umræða.

Áfram á að takast á um hvaða svæði eiga að vera ósnortin og hvaða svæði eigi að virkja. Það er eðli­legt að rætt sé um mikil upp­kaup erlendra og inn­lendra fjár­festa á landi þar sem aug­ljós­lega er verið að horfa til smá­virkjana­gerðar til að fram­leiða raf­orku í ágóða­skyni.

Hættum að ríf­ast um strá­menn og reynum að eiga vit­ræna umræðu um það sem raun­veru­lega máli skipt­ir. Þá gæti jafn­vel enn komið eitt­hvað gott út úr þess­ari leik­sýn­ingu um þriðja orku­pakk­ann.

Almenn­ingur sér í gegnum upp­hróp­anir og stað­leysur í þessu máli. Mæl­ing­ar, sem raktar voru hér að ofan, sýna það.

Það er gott að vita að svo sé.

Meira úr sama flokkiLeiðari