Upplýsingar um landbúnaðarstyrki eru opinber gögn

Ólafur Arnalds, prófessor við Landbúnaðarháskóla Íslands, óskaði eftir upplýsingum um heildargreiðslur til hvers fjárbús og segir niðurstöðu úrskurðarnefndar um upplýsingamál marka tímamót.

Auglýsing

Rann­sóknir á ástandi lands byggja m.a. á þekk­ingu á beit­ar­á­lagi og fjár­fjölda ein­stakra fjár­búa og í afrétt­ar­landi. Þær upp­lýs­ingar hafa ekki legið fyrir enda þótt lengi hafi verið kallað eftir þeim. Við rann­sókn á fram­kvæmd búvöru­samn­inga – nán­ar til­tekið „land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­rækt­“– ­kall­aði ég eftir gögnum frá stjórn­sýsl­unni um fjár­stuðn­ing við land­búnað og svoköll­uðum „land­bóta­á­ætl­un­um“ sem eru skil­yrði fyrir hluta af styrkja­greiðslum til sauð­fjár­búa þar sem ástand lands orkar tví­mælis (maí 2017). Sam­hliða óskaði ég eftir upp­lýs­ingum um fjár­fjölda sem liggur til grund­vallar við útreikn­ingi á stuðn­ingi þjóð­ar­innar við hvert bú (ær­gild­i).



Þar sem ég var lagður af stað í þessa veg­ferð á annað borð óskaði ég einnig eftir upp­lýs­ingum um heild­ar­greiðslur til hvers fjár­bús – ­sem frá minni hendi var hugsað sem próf­steinn á það hvort stuðn­ingur þjóð­ar­innar við land­búnað teld­ust opin­ber gögn eða ekki. Vita­skuld ættu upp­lýs­ingar um opin­beran stuðn­ing af þessu tagi að vera öllum aðgengi­leg, eins og víð­ast ann­ars staðar í Evr­ópu. Greiðsl­urnar nema um 14,5 millj­örðum á ári og þar af fara um 5,2 millj­arðar til sauð­fjár­bænda. Þetta eru engir smá­pen­ing­ar! Sam­fé­lagið þarf að hafa greiðan aðgang að þessum upp­lýs­ingum til að unnt sé að huga betur að stefnu­mótun og til að veita eðli­legt aðhald á notkun almanna­fjár.



Til að byrja með barst „þvert nei“ af hendi Bún­að­ar­stofu Mat­væla­stofn­un­ar. Þá neitun kærði ég í byrjun til Úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál sem úrskurð­aði haustið 2018 að Mat­væla­stofnun bæri að afhenda mér land­bóta­á­ætl­anir og jafn­framt yrði stofn­unin að taka önnur atriði í beiðni minni til efn­is­legrar með­ferð­ar, en það hafði ekki verið gert. Í fram­hald­inu fékk ég einnig afhent gögn frá Land­græðsl­unni um fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ing­ar­inn­ar, sem er skil­yrði fyrir stórum hluta styrkj­anna, m.a. afrit af gögnum um stór­merki­leg sam­skipti Land­græðsl­unnar við stjórn­völd. Þar kemur fram að stofn­unin reyndi árang­urs­laust að and­æfa ófag­legri fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ing­ar­inn­ar. Með öflun þess­ara gagna var loks­ins hægt að veita fram­kvæmd­inni eðli­legt aðhald að hálfu óháðs aðila. Rann­sókn á gögn­unum leiddi í ljós mjög alvar­lega hnökra á fram­kvæmd­inni, sem að í raun mætti kalla blekk­ingu og „græn­þvott“ þegar kemur að nýt­ingu illa far­ins afrétt­ar­lands – öll nýt­ing er vottuð sem sjálf­bær land­nýt­ing, líka sú sem sann­ar­lega er það ekki og mun aldrei verða það. Gerð er grein fyrir nið­ur­stöð­inni í rit­inu „Á röng­unni — Alvar­legir hnökrar á fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­rækt“ (Rit LbhÍ nr. 118). 1

Auglýsing

Árið 2019 kom jákvætt svar frá Bún­að­ar­stofu Mat­væla­stofn­unar við beiðni minni um upp­lýs­ingar um fjölda ærgilda sem liggja til grund­vallar styrkja­greiðsl­un­um, enda var varla stætt á öðru miðað við áður­nefnda nið­ur­stöðu Úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál. Þau gögn eru afar fróð­leg og sýna m.a. ann­ars að flest eru ærgildin tæp­lega 1500 og að tíu bú hafa greiðslu­mark fyrir 1000 eða fleiri ærgildi. Greiðsl­urnar eru nokkuð flóknar í fram­kvæmd, undir fjöl­mörgum lið­um, en eru að með­al­tali um 14.000 kr. á hvert hinna 370 þús­und styrktra ærgilda sem eru að baki þessum greiðsl­u­m. 

Mat­væla­stofnun neit­aði mér hins vegar alfarið um gögn um heild­ar­greiðslur á hvert bú fyrir sig. Afsvarið kærði ég til Úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál, sem hefur nú úrskurðað í mál­inu (nr. 876/2019): Stjórn­sýslu land­bún­að­ar­styrkja (nú í Atvinnu- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyti) ber að afhenda mér gögn um heild­ar­greiðslur til sauð­fjár­bænda. Þetta er afar merki­leg nið­ur­staða – sann­kölluð vatna­skil. Heild­ar­greiðslur til hvers bónda telj­ast opin­ber gögn, eins og aðrar opin­berar greiðslur á borð við laun og stuðn­ing við listir og rann­sókn­ir. Nú verður hægt að fá miklu skýr­ari mynd af því hvernig stuðn­ingi þjóð­ar­innar við land­búnað er var­ið. Vert er að geta þess að nýlega var þing­manni sem bað um hlið­stæðar upp­lýs­ingar neitað um þær, en nú er ráðu­neyt­inu varla stætt á slíkri afstöðu leng­ur. 

Í afar upp­lýsandi umfjöllun frétta­þátt­ar­ins Kveiks á RÚV þriðju­dag­inn 25. febr­úar 2020 kom ber­lega í ljós nauð­syn þess að þróa styrki sem veittir eru til land­bún­að­ar­fram­leiðslu í átt til nútíðar er varðar neyslu, umhverf­is­mál og fjöl­breytni. Því miður ríg­bundu þeir er stóðu að síð­ustu búvöru­samn­ingum hendur sam­fé­lags­ins með gömlum hnút­um, allt til árs­ins 2026. Það voru þó aðeins 19 þing­menn sem það gerðu með atkvæði sínu og ráð­stöf­uðu þar með um 150 millj­örðum kr af almannafé sam­kvæmt úreltum hugs­un­ar­hætti langt fram í tím­ann.

Hinni dulúð­legu þoku um fjár­stuðn­ing til land­bún­aðar hefur verið létt, a.m.k. að hluta. Nú er von til þess að almenn­ing­ur, félaga­sam­tök, vís­inda­menn, stjórn­mála­menn og aðrir sem láta sig land­bún­að­ar­mál varða geti farið að skoða nánar með gagn­rýnum hætti hvernig þessum gríð­ar­lega miklu fjár­munum er var­ið. Það var mál til kom­ið.

Höf­undur er jarð­vegs­fræð­ingur og pró­fessor við Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands.

1. „Á röng­unni – Alvar­legir hnökrar á fram­kvæmd land­nýt­ing­ar­þáttar gæða­stýr­ingar í sauð­fjár­rækt“ (Rit LbhÍ nr. 118).

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Halldóra Mogensen er formaður þingflokks Pírata.
Píratar leggja til að launahækkanir þingmanna og ráðherra falli niður
Þingflokkur Pírata vill að 6,3 prósent launahækkun kjörinna fulltrúa og æðstu embættismanna verði endurkölluð. Laun ráðherra hækkuðu um vel yfir hundrað þúsund krónur á mánuði í byrjun árs.
Kjarninn 8. apríl 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Fellir ellikerling Pútín?
Kjarninn 8. apríl 2020
„Faraldurinn er eins og staðan er núna á niðurleið“
Toppnum í nýsmitum COVID-19 hér á landi virðist náð, að sögn Þórólfs Guðnasonar sóttvarnalæknis. Faraldurinn er því á niðurleið, en Alma Möller landlæknir minnir á að enn sé nokkuð í að toppi verði náð hvað álag á heilbrigðiskerfið varðar.
Kjarninn 8. apríl 2020
Vel innan við þúsund virk smit – 633 hefur batnað af COVID-19
Tæplega tvö þúsund sýni voru rannsökuð í gær og af þeim reyndust þrjátíu jákvæð. Hjá Íslenskri erfðagreiningu fannst aðeins eitt nýt smit, annan daginn í röð.
Kjarninn 8. apríl 2020
Persónuleg barátta Boris Johnson við kórónuveiruna
Samstarfsmenn Boris Johnson sögðu hann „kátan“, aðeins hafa „væg einkenni“ og áfram „stýra landinu“ jafnvel eftir að hann var lagður inn á sjúkrahús í byrjun vikunnar. Johnson er nú á gjörgæslu og fær súrefni til að hjálpa honum að ná andanum.
Kjarninn 8. apríl 2020
Borgaralaun eða ekki borgaralaun?
Yfirvöld á Spáni vilja lögleiða grunnframfærslu til fólks þar í landi – og ekki einungis vegna þess ástands sem nú ríkir heldur vilja þau festa hana varanlega í sessi. Sumir hafa kallað þetta borgaralaun en líklegast er það ofsögum sagt.
Kjarninn 8. apríl 2020
Þorsteinn Víglundsson
Þorsteinn tekur aftur við BM Vallá
Þorsteinn Víglundsson hefur verið ráðinn forstjóri eignarhaldsfélagsins Hornsteins, sem á og rekur félögin BM Vallá, Björgun og Sementsverksmiðjuna. Þorsteinn var áður forstjóri BM Vallá frá 2002 til 2010.
Kjarninn 8. apríl 2020
Ráðherrar í ríkisstjórn Íslands fá myndarlega launahækkun.
Laun þingmanna og ráðherra hækkuðu um 6,3 prósent í byrjun árs 2020
Launahækkun sem þingmenn, ráðherrar og aðrir háttsettir embættismenn frestuðu í fyrra í tengslum við gerð Lífskjarasamninganna tók gildi 1. janúar. Laun ráðherra hækkuðu um vel yfir hundrað þúsund krónur.
Kjarninn 8. apríl 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar