Basic að birta

Dr. Bjarni Már Magnússon, prófessor við lagadeild HR, svarar grein forseta Alþingis.

Auglýsing

Birt­ing alþjóða­samn­inga eru í miklum ólestri hér­lendis eins og komið hefur fram að und­an­förnu. Það er því mikið fagn­að­ar­efni að for­seti Alþingis hafi svarað grein und­ir­rit­aðs, hér í Kjarn­an­um, sem vék að brota­lömum varð­andi birt­ingu til­tek­inna alþjóða­samn­inga í laga­safn­inu á vef Alþingis

Það hljóta allir að geta verið sam­mála um að mik­il­vægt sé að vefur Alþingis inni­haldi ekki vill­andi eða rangar upp­lýs­ing­ar, enda reiða lærðir og leikir sig mjög á hann. Þar sem for­seti þings­ins hefur sýnt athuga­semdum und­ir­rit­aðs meiri áhuga en rit­stjórn laga­safns­ins ætlar hann að nota tæki­færið og benda for­set­anum á fleiri brotala­mir sem snerta birt­ingu alþjóða­samn­inga og áhrif þeirra á íslenska lög­gjöf.

Gloppur í sótt­varn­ar­lög­gjöf­inni

Algeng leið til að tryggja fylgni íslensks réttar við alþjóð­legar skuld­bind­ingar er að í lögum sé vísað til þeirra. Nokkrar útfærslur eru til af þessu. Stundum er vísað almennt til alþjóð­legra skuld­bind­inga íslenska rík­is­ins. Í öðrum til­fellum er vísað almennt til alþjóða­samn­inga sem Ísland er aðili að og í enn öðrum til­fellum er vísað til til­tek­ins eða til­tek­inna alþjóða­samn­inga sem Ísland er aðili að. Þegar íslensk lög­gjöf vísar til alþjóða­samn­inga, með þessum hætti, er ekki nóg að íslenska ríkið hafi gerst aðili að umræddum samn­ingi. Það er laga­skylda að birta samn­ing­inn í Stjórn­ar­tíð­indum C svo hægt sé að beita honum gagn­vart borg­ur­un­um. Sam­kvæmt lögum nr. 15/2005 um Stjórn­ar­tíð­indi og Lög­birt­inga­blaðið er það meg­in­reglan að birta skuli samn­inga við önnur ríki og aug­lýs­ingar varð­andi gildi þeirra í stjórn­ar­tíð­indum C.

Auglýsing
Einn helsti alþjóða­samn­ing­ur­inn sem kemur við sögu í bar­átt­unni gegn Covid-19 er Alþjóða­heil­brigð­is­reglu­gerð Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­un­ar­innar (e. International Health Reg­ul­ations) frá árinu 2005, sem Ísland er aðili að. Núgild­andi sótt­varn­ar­lög byggja mjög á reglu­gerð­inni og vísa sótt­varn­ar­lögin nokkrum sinnum til henn­ar. Í álits­gerð um vald­heim­ildir sótt­varn­ar­læknis og heil­brigð­is­ráð­herra til opin­berra sótt­varn­ar­ráð­staf­ana, sem tekin var saman af Páli Hreins­syni, kemur fram að reglu­gerðin hafi ekki verið birt í C-deild Stjórn­ar­tíð­inda svo sem skylt er að gera. Páll bendir á að „[l]aga­legar afleið­ingar þess séu m.a. þær að við inn­leið­ingu almennra sótt­varna­ráð­staf­ana við komu og brott­för far­þega frá Íslandi er ekki hægt að vísa til C-deildar um efni regln­anna“ (sjá bls. 19-23 í álit­in­u). M.ö.o. vegna þess að van­rækt hefur verið að birta umræddan alþjóða­samn­ing þá er sótt­varn­ar­lög­gjöf­in, að ein­hverju leyti, tak­mark­aðri en ella. Sú staða krefst nán­ari útskýr­inga frá þar til bærum aðil­u­m. 

Eitt dæmi af fjöl­mörgum

Hér er ekki um að ræða ein­stakt til­felli. Alþjóða­heil­brigð­is­reglu­gerðin er ein­ungis einn þeirra 300 alþjóða­samn­inga sem utan­rík­is­ráðu­neytið hefur van­rækt að birta í C-deild Stjórn­ar­tíð­inda. Fjöld­inn allur af lögum og reglu­gerðum beitir sömu tækni og sótt­varn­ar­lög­in, þ.e. að vísa til alþjóð­legra skuld­bind­inga. Vegna þessa má telja afar lík­legt að fjöl­mörg sam­bæri­leg til­vik séu til staðar í íslensku rétt­ar­kerfi. Það er grafal­var­legt mál sem opnar á margs­konar gluf­ur. Jafn­vel er hægt að ræða um hlað­borð fyrir slynga lög­menn. 

Í rit­inu Stjórn­skip­un­ar­rétt­ur: Und­ir­stöður og hand­hafar rík­is­valds eftir Björgu Thoraren­sen er bent á að farist birt­ing fyrir á lögum vegna ásetn­ings ráð­herra eða stór­kost­legs hirðu­leysis hans eða ef óhæfi­legur dráttur verður á birt­ingu laga af sömu orsök­um, geti það varðað við­kom­andi ráð­herra ábyrgð sam­kvæmt ákvæðum laga um ráð­herra­á­byrgð. Spyrja verður hvort það sama eigi ekki við um birt­ingu reglu­gerða og alþjóða­samn­inga. Ofan­greind orð und­ir­strika hversu alvar­lega litið er á slíka van­rækslu. 

Úrbóta þörf

Telja má full­víst að umrædd van­ræksla tak­marki virkni íslenskrar lög­gjaf­ar, þó óljóst sé í hversu miklu mæli. Auk þess gerir hún það að verkum að marg­vís­legar til­vís­anir til alþjóða­samn­inga í íslenskum lögum hafa minni þýð­ingu en vilji lög­gjafans stendur til. Að mati und­ir­rit­aðs er þetta mál­efni sem for­seta þings­ins ætti að vera umhugað um að laga. Sem betur fer hefur rík­is­stjórnin ákveðið að ráð­ast í átak til að ráð bót á ástand­inu. Það átak mun þó standa yfir í nokkur ár og er satt besta að segja ekki nægj­an­legt því nauð­syn­legt er að settur verði mun skýr­ari lag­ara­mmi um inn­leið­ingu alþjóð­legra skuld­bind­inga hér­lendis í takt við það sem hefur verið gert vegna EES-­sam­starfs­ins til að fyr­ir­byggja svona upp­á­kom­ur. Annað er vart boð­legt fyrir full­valda lýð­ræð­is­rík­i. 

Höf­undur er pró­fessor við laga­deild HR.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Langflest hagsmunagæslusamtök landsins, sem reyna að hafa áhrif á hvernig löggjöf og aðrar ákvarðanir innan stjórnmála og stjórnsýslu þróast, eru til heimilis í Hús atvinnulífsins við Borgartún 35.
Búið að skrá 27 hagsmunaverði og birta vefsvæði með upplýsingum um þá
Tilkynningum á hagsmunaverði sem reyna að hafa áhrif á stjórnmál og stjórnsýslu í starfi sínu, og áttu samkvæmt lögum að berast um áramót, hefur rignt inn síðustu daga eftir að forsætisráðuneytið sendi ítrekun.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Ásthildur Lóa Þórsdóttir, formaður Hagsmunasamtaka heimilanna, er ein þeirra sem skráð voru sem hagsmunaverðir á vegum samtakanna.
Hagsmunasamtök heimilanna þau einu sem hafa tilkynnt hagsmunaverði
Ekkert stóru hagsmunasamtakanna í landinu hefur tilkynnt starfsmenn sína sem vinna við að hafa áhrif á ákvarðanir stjórnvalda sem hagsmunaverði, þrátt fyrir að lög sem krefjist þess hafi tekið gildi fyrir tveimur mánuðum.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Þorsteinn Vilhjálmsson
Sprautur, siður og réttur
Kjarninn 26. febrúar 2021
Símon Sigvaldason
Dómsmálaráðherra gerir tillögu um að skipa Símon Sigvaldason í Landsrétt
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir vill að Símon Sigvaldason verði skipaður í eina lausa stöðu við Landsrétt. Það þýðir að Jón Finnbjörnsson, sem er í leyfi og sótti um endurskipun, fær hana ekki.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum.
Býst við að Viaplay hækki verðið þegar íþróttapakkinn stækkar
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum býst við því að Viaplay hækki verðið á áskriftum sínum þegar íþróttapakkinn þeirra stækkar. „Annað væri bara skaðleg undirverðlagning,“ sagði Magnús í nýjum þætti af Tæknivarpinu.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Sambærilegum smáhýsum hefur þegar verið komið upp í Gufunesi.
Smáhýsi fyrir heimilislausa í Laugardalnum þokast nær
Áform um smáhýsi fyrir heimilislausa á borgarlandi milli Suðurlandsbrautar og Fjölskyldu- og húsdýragarðsins hafa verið samþykkt í skipulags- og samgönguráði. Íþróttafélög, fasteignafélagið Reitir og fleiri lögðust gegn þessari staðsetningu smáhýsanna.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Einkaneysla Íslendinga dróst lítið saman, þrátt fyrir samkomutakmarkanir
Minni samdráttur í fyrra en áður var áætlað
Landsframleiðsla dróst saman um 6,6 prósent í fyrra samkvæmt nýútgefnum þjóðhagsreikningum Hagstofu. Þetta er nokkuð minni samdráttur en Seðlabankinn og Íslandsbankinn höfðu áætlað.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Einn hefur skráð sig sem hagsmunavörð
Þrátt fyrir að lög sem kveða á um skráningu hagsmunavarða hafi tekið gildi í byrjun árs hefur einungis einn skráð sig hjá hinu opinbera. Vinna við sérstakt vefsvæði, þar sem upplýsingar um skráða hagsmunaverði verða aðgengilegar, er á lokastigi.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar