Aukið fæðuöryggi og efling landbúnaðarins

Egill Gautason og Hrannar Smári Hilmarsson fjalla um plöntukynbætur á Íslandi.

eghsh.jpg
Auglýsing

Staða plöntu­kyn­bóta á Íslandi er grafal­var­leg. Nú eru nærri engar kyn­bætur plantna stund­aðar á Íslandi og sú starf­semi mun­að­ar­laus. Plöntu­kyn­bætur eru lyk­il­þáttur fyrir öfl­ugan land­búnað og fæðu­ör­yggi þjóð­ar­inn­ar.

Plöntu­kyn­bætur byggja á að víxla plöntum og meta afkvæmi til sam­an­burðar við for­eldra. Mark­miðið er að finna erfða­fræði­lega bestu ein­stak­ling­ana fyrir rækt­un­ar­um­hverfið og velja þá til fram­rækt­un­ar. Þessi starf­semi er tíma­frek og kostn­að­ar­söm, en getur skilað afar miklum hag­rænum ávinn­ingi til sam­fé­lags­ins. Í hverri kyn­slóð úrvals verða erfða­fram­farir í eig­in­leik­anum sem valið er fyr­ir, t.d. tonn á hekt­ara, gæði eða öryggi upp­sker­unn­ar. Erfða­fram­far­irnar eru sam­leggj­andi, þannig að erfða­fram­för hvers árs bætir við þær fyrri. Kyn­bóta­starfi þarf því að sinna stöðugt, og ekk­ert getur bætt fyrir glat­aðan tíma.

Afrakstur plöntu­kyn­bóta getur verið tví­þætt­ur. Ann­ars vegar eru teg­undir kyn­bættar til að inn­leiða ræktun þeirra á nýjum svæð­um, til dæmis kyn­bætur á hveiti fyrir íslenskar aðstæð­ur. Hins vegar auka kyn­bætur fram­leiðni teg­unda sem þegar eru í ræktun á ákveðnu svæði, t.d. bygg eða ýmis tún­grös í íslensku sam­hengi.

Allur land­bún­aður inni­felur kyn­bæt­ur, enda hafa þær skilað mann­kyn­inu ótrú­legum árangri. Á kom­andi ára­tugum verða kyn­bætur ennþá mik­il­væg­ari, þegar fram­leiða þarf nær­ing­ar­ríkan mat fyrir vax­andi fjölda fólks, í umhverfi sem mun markast af lofts­lags­breyt­ing­um. Ísland ætti að leggja sitt lóð á vog­ar­skál­arnar í þess­ari áskorun með því að reka öfl­ugan land­bún­að, og ekki síst með því að efla korn­rækt. Það krefst þess að hið opin­bera leggi til fjár­magn í rann­sóknir og þró­un.

Eins og staðan er þá flytja Íslend­ingar inn nær alla korn­vöru til mann­eld­is, og stærstan part af fóð­ur­korni. Það er í sjálfu sér ekki óeðli­legt að flytja inn ódýr­ari vöru, sem örð­ugt er að fram­leiða hér á landi, en á meðan kyn­bótum er ekki sinnt geta íslenskir bændur ekki mætt eft­ir­spurn eftir inn­lendu korni, nema að mjög tak­mörk­uðu leyti. Hvort sem að mark­aðs­legar for­sendur eru fyrir hendi fyrir stór­felldri korn­rækt hér á landi eða ekki, þá er það glapræði að greiða ekki fyrir jöfnum tæki­færum og bættri sam­keppn­is­stöðu íslenskra bænda. 

Lofts­lags­breyt­ingar munu þrengja að mögu­leikum til mat­væla­fram­leiðslu víða um heim á næstu ára­tug­um. Það ætti að vera keppi­kefli stjórn­valda að tryggja sjálf­bæra mat­væla­fram­leiðslu til fram­tíð­ar. Íslensk stjórn­völd ættu því að setja stefnu sem miðar að útvíkkun rækt­un­ar­mögu­leika. Land­bætur eru ein mik­il­væg aðferð til þess, en jafn­hliða þeim ættu stjórn­völd að setja stefnu um kyn­bóta­starf. Í opin­berri kyn­bóta­stefnu ætti að tryggja kyn­bóta­starf­semi fyrir mik­il­væg­ustu teg­und­ir. Fyrir sumar teg­undir geta Íslend­ingar sætt sig við erlent kyn­bóta­starf, en til þess að skapa heil­brigðan sam­keppn­is­grund­völl í land­bún­aði þarf inn­lent kyn­bóta­starf. 

Auglýsing
Aðstæður til land­bún­aðar eru mun betri á Íslandi en þjóðin vill kann­ast við. Þó að hér sé sum­ar­hiti lág­ur, þá er vaxt­ar­tíma­bilið langt, og yfir hásum­arið er afar mikil fram­leiðni vegna langrar ljóslotu. Þá er íslenskur jarð­vegur afar frjó­sam­ur, þó rof­gjarn sé. Í gegnum tíð­ina hafa Íslend­ingar van­metið land­ið. Til dæmis hafa fram­farir í skóg­rækt verið meiri en bjart­sýn­ustu menn þorðu að vona fyrir nokkrum ára­tug­um. Sömu­leiðis eru aðstæður til korn­rækt­ar, einkum bygg­rækt­ar, víða með ágætum á Íslandi, en bygg­rækt er enn sem komið er lítið stund­uð, og nán­ast ein­göngu til fóðr­unar búfjár. Eitt helsta vanda­mál íslenskrar korn­fram­leiðslu er að upp­skeran er víða sveiflu­kennd, og gæðin eru ónóg. Þessa eig­in­leika verður að bæta með inn­lendum kyn­bót­u­m. 

Íslenskir korn­bændur eru of fáir til að standa undir fjár­fest­ing­unni við kyn­bóta­starf. Auk þess er sér­þekk­ingu og aðstöðu til starf­sem­innar hér­lendis einkum að finna hjá Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands. Bændur hafa því ekki bol­magn til þess að kosta og reka þetta kyn­bóta­starf sjálfir enn sem komið er. Þennan mark­aðs­brest þarf að leysa með því að hið opin­bera leggi fjár­magn til þess aðila sem hefur þekk­ingu og aðstöðu til starf­sem­inn­ar. Kyn­bóta­starf ætti að vera til staðar í það minnsta í helstu korn- og gras­teg­und­um, ásamt olíu­jurt­um, og nytjatrjá­teg­und­um.

Ef hið opin­bera leggur fé til kyn­bóta á korni, ekki ein­göngu byggi heldur líka höfrum og hveiti, getur ræktun á korni til mann­eldis á Íslandi orðið raun­hæf innan fárra ára­tuga. Það yrði bylt­ing fyrir íslenskan land­bún­að, hinar dreifðu byggðir og fæðu­ör­yggi þjóð­ar­inn­ar. Neyt­endur munu vafa­laust fagna fram­boði af inn­lendri korn­vöru, sem og kjöti og mjólk­ur­vörum sem væri fram­leitt að mestu eða öllu leyti með alís­lenskum hrá­efn­um. 

Ráða­menn ættu að veita því athygli að þrátt fyrir mik­il­vægi þess­arar starf­semi er henni ekki tryggt fjár­magn. Það er erfitt eða jafn­vel ómögu­legt að tryggja verk­legum hluta plöntu­kyn­bóta fjár­magn í gegnum sam­keppn­is­sjóði. Slíkir sjóðir horfa mikið til nýbreytni verk­efna, en nýbreytnin í ein­földum víxl­unum og vali er í raun eng­in. Kyn­bætur nýrra teg­unda eru nýnæmi sem gæti hugn­ast sam­keppn­is­sjóð­um, sem hugs­an­lega má nýta til þess að hefja kyn­bætur nýrra teg­unda, en afrakst­ur­inn verður lít­ill því kyn­bóta­vinnan þarf að fara fram á hverju ári í ára­tugi til að skila árangri. Ástandið er með öllu óásætt­an­legt þar sem að kyn­bóta­starf er und­ir­staða þess að þróa íslenska korn­rækt og tryggja vöxt öfl­ugs land­bún­aðar á Íslandi á kom­andi ára­tug­um. 

EG er dokt­or­snemi í kyn­bóta­fræðum og HSH starfar sem til­rauna­stjóri í jarð­rækt við Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Undirbúa sókn fjárfesta í flesta innviði samfélagsins „til að létta undir með hinu opinbera“
Í nýlegri kynningu vegna fyrirhugaðrar stofnunar á 20 milljarða innviðasjóði er lagt upp með að fjölmörg tækifæri séu í fjárfestingu á innviðum á Íslandi. Það eru ekki einungis hagrænir innviðir heldur líka félagslegir.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bækur spila stórt hlutverk í lífi margra um jólahátíðina.
Rýnt í bækur og stjörnur
Bókahúsið er hlaðvarpsþáttur þar sem rætt er við rithöfunda og ýmsa sem koma að bókaútgáfu. Í sjötta þætti er spjallað um himingeiminn, ný skáldverk og ljóðabækur.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Teikning af mögulegri framtíðarsýn fyrir svæði Háskóla Íslands.
Fólk og mannlíf í forgangi í framtíðarsýn Háskóla Íslands
Háskóli Ísland og Reykjavíkurborg hafa í sameiningu dregið upp mynd af svæði HÍ til framtíðar með tilliti til legu Borgarlínu. Suðurgata breytist úr hraðbraut í borgargötu og gert er ráð fyrir að bílastæði færist í miðlæg bílastæðahús.
Kjarninn 26. nóvember 2021
Unnþór Jónsson
Upplýsingaóreiða er vandamál
Kjarninn 26. nóvember 2021
Nýtt COVID-afbrigði orsakar svartan föstudag í Kauphöllinni
Fjárfestar um allan heim brugðust illa við fréttum af nýju afbrigði kórónuveirunnar í morgun. Ekkert félag á aðalmarkaði hækkaði í virði við lokun markaða, en hlutabréfaverð í Icelandair og Play lækkaði um rúm 4 prósent yfir daginn.
Kjarninn 26. nóvember 2021
Vínbúðin stefnir nú út á Granda, þar sem fjöldi stórmarkaða er staðsettur.
Vínbúðin stefnir á Fiskislóð
ÁTVR segist ætla að ganga til samninga við eigendur húsnæðis að Fiskislóð 10 á Granda um leigu á plássi undir nýja Vínbúð. Ekki er búið að taka endanlega ákvörðun um lokun Vínbúðar í Austurstræti.
Kjarninn 26. nóvember 2021
Margrethe Vestager, yfirmaður stafrænnar vegferðar Evrópusambandsins
ESB vill fjárfesta beint í nýsköpunarfyrirtækjum
Nýkynntur nýsköpunarhraðall Evrópusambandsins felur í sér stefnubreytingu í opinberri fjármögnun til tæknifyrirtækja í álfunni, en með honum getur sambandið keypt beina eignarhluti í sprotafyrirtækjum fyrir allt að 2,2 milljarða króna.
Kjarninn 26. nóvember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar