Ísland getur auðveldlega staðið við sinn hlut

Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur segir að seinagangur, frestun og ábyrgðarleysi í loftslagsmálum verði ekki liðið lengur.

Mynd: Aðsend.
Mynd: Aðsend.
Auglýsing

Ég segi stundum þegar aðgerðir í lofts­lags­málum ber á góma, að við getum í það minnsta ekki borðað okkur út úr vand­an­um. Þó að þorri hinna með­vit­uðu Evr­ópu­búa hættu að borða dýra­af­urðir og gerð­ust Vegan myndi það ekki valda þeim straum­hvörfum sem að ýmsir halda eða í það minnsta óska sér. Sama dag og skýrsla IPCC kom út tví­taði hinn þekkti lofts­lags­vís­inda­maður Mich­ael E. Mann að kjöt­neysla bæri ábyrgð á ekki nema 3% af kolefn­islos­un­inni, en jarð­efna­elds­neyti 67%. Hann átti við held ég nauta­kjöt (beef), en tók fram að vissu­lega skiptu litlu sneið­arnar í kolefn­islos­un­ar­-kök­unni líka miklu máli þegar kemur að nauð­syn­legum sam­drætti.

Með þessu er ég ekki að gera lítið úr teng­ingu fæðu­vals í bar­átt­unni við hlýnun jarð­ar, en það þarf bara svo miklu meira til. Rauður þráður í nýlegri bók Mich­ael E. Mann; The New Climate War er sá að stóru alþjóða fyr­ir­tækin í vinnslu olíu, gass og kola vilja gjarnan stýra umræð­unni á þann veg að fólk ásaki sig sjálft og fyrir lifn­að­ar­hætti sína. Og sökin er þá líka stjórn­valda sem af veikum mætti reyna upp­fylla áætl­anir sínar um sam­drátt í los­un. Á meðan athyglin er ekki á stór­fyr­ir­tækj­unum geta þau bara haldið áfram að moka og dæla úr jörðu og mótað almenn­ings­á­litið sér í vil. 

Stór­tæk orku­skipti þurfa að eiga sér stað á næstu 10-20 árum eigi það að takast að fletja út koltví­sýr­ings­aukn­ing­una í loft­hjúpi jarð­ar. Svo ekki sé talað um að ná að beina línu­rit­inu niður á við. Raf­orku­fram­leiðslan stendur undir ekki minna en þriðj­ungi los­unar gróð­ur­húsa­loft­teg­unda á heims­vísu. Og sam­göngur hátt í 20%. Breytt land­notk­un, land­bún­aður (þar með sjáv­ar­út­veg­ur) er með um 25%. Skiptir gríð­ar­miklu máli, en jarð­efna­elds­neyti kemur þar minna við sög­u.  

Auglýsing
Í Evr­ópu­ríkj­um, í Banda­ríkj­unum og víðar hefur mönnum síð­asta ára­tug­inn eða svo orðið þó nokkuð ágengt við að skipta út jarð­efna­elds­neyti fyrir vind- og sól­ar­orku. Enn er þó starf­rækt urm­ull af stórum kola­orku­verum, rétt eins og var um miðja síð­ustu öld. En mikli áform eru í píp­unum og þessir grænu orku­gjafar eru orðnir vel sam­keppn­is­hæfir um verð. Skítugu orku­ver­unum verður lokað á end­an­um.

En hingað heim. Það veldur óhjá­kvæmi­lega sam­visku­biti hjá okkur flestum að heyra stöðugt þá stað­reynd end­ur­tekna að Ísland mengi mest í Evr­ópu þegar horft er á losun koltví­sýr­ings á mann. Þá verður að hafa í huga að álverin þrjú og Járn­blendið á Grund­ar­tanga sem standa undir 35-40% af heild­inni koma okkur efst á þennan vafa­sama lista. Stór­iðjan fellur hins vegar undir við­skipti ESB með los­un­ar­heim­ildir (ETS-­kerf­ið) og telst því ekki á beinni ábyrgð stjórn­valda.

Stóra áskor­unin hér á næstu árum felst í orku­skiptum í sam­göngum á landi og á sjó og í fiski­skip­um. En þó útgerðin hafi dregið umtals­vert úr kaupum á olíu síð­ustu 20-30 árin standa fisk­veiðar samt enn undir rúm­lega 10% allrar árlegrar los­un­ar. Áætlað hefur verið að raf­væð­ing alls bíla­flot­ans þyrfti raf­orku sem sam­svarar rúm­lega Hraun­eyja­foss­virkj­un, en orku­geta hennar er 1.300 GWh (210 MW). Ef fiski­skipa­flot­inn yrði “fræði­lega” raf­væddur í einni hend­ingu þyrfti aðra eins virkj­un.

Raf­elds­neyti á fleygi­ferð

Á síð­ustu vikum og mán­uðum hef ég fregnað af ekki færri en fjórum áformum sem öll snúa að því að þróa raf­elds­neyti með fram­leiðslu þess í huga á skip eða far­ar­tæki. Með raf­elds­neyti er átt við orku­bera eins og vetni, met­anól eða amm­on­íak. 

  • Alþjóð­legt fyr­ir­tæki, H2V, hefur samið við HS Orku um aðstöðu undir met­an­ólfram­leiðslu við Reykja­nes­virkjun og 30MW afl úr jarð­hita­virkj­un.
  • Íslenska nýsköp­un­ar­fyr­ir­tækið Car­bon Recycl­ing hefur hafið sam­starf við Kís­il­ver Elkem á Grund­ar­tanga um þróun á fram­leiðslu á met­anóli. CO2 frá verk­smiðj­unni verður hrá­efni í vinnsl­una. Ávinn­ing­ur­inn er því tvö­faldur í raun. 
  • Lands­virkjun og hafn­ar­yf­ir­völd í Rott­er­dam hafa und­ir­ritað sam­starfs­samn­ing um þróun á vetn­is­fram­leiðslu og flutn­ings­fyr­ir­komu­lagi þess til Hollands á markað á meg­in­land­inu. Áætlað er að afl­þörf til þessa geti numið 200-500 MW.
  • Þá var í sumar und­ir­rituð vilja­yf­ir­lýs­ing um grænan orku­garð á Reyð­ar­firði þar sem þróa á leiðir til fram­leiðslu á raf­elds­neyti með vetni. Fjarð­ar­byggð á beina aðild, en danskt nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki (CIP) kemur að verk­efn­inu ásamt Lands­virkj­un. Áhersla er m.a. á orku­skipti í skipa­flutn­ing­um.

Kröfur auknar á Ísland?

Í sjálfu sér þarf ekki hlut­falls­lega mikla aukn­ingu í raf­orku­fram­leiðslu með vatns­afli, jarð­hita eða jafn­vel vindi til að ná fram orku­skiptum hér inn­an­lands. Ég ætla hér að leyfa mér að spá því að innan fárra ára verði í lofts­lags­sam­vinnu á vett­vangi S.þ. þrýst á ríki sem búa ríku­lega yfir end­ur­nýj­an­legum orku­gjöfum að þau leggi fram drjúgan skerf til orku­skipt­anna á heims­vísu. Ísland og fleiri ríki við N-Atl­ants­hafið verða þar á með­al, ekki síst vegna mik­illa mögu­leika á beislun vinds­ins. Þar verði ekki síst horft til land­grunns­ins, en tækni við fljót­andi vind­garða fleygir fram. En ekki síður til jarð­hit­ans og frek­ari nýt­ingu vatns­afls þar sem tæknin er þekkt og vel við­ráð­an­leg.  

En auð­vitað koma upp hags­muna­á­rekstrar og ólík sjón­ar­mið í umræð­unni. Hvort vega þyngra rök umhverf­is- og nátt­úru­verndar sem beitt er gegn virkj­unum og ekki síður vind­myllum eða þá aðgerðir í lofts­lags­mál­um? Í Nor­egi hafa þegar orðið átök í nokkrum umhverf­is­vernd­ar­sam­tökum vegna þessa, einkum út af vind­orkunni. Norð­menn flytja mikla orku úr landi sem kemur á margan hátt í stað jarð­efna­elds­neyt­is. Þeir eru líka stórir í olí­unni eða það er önnur saga.

Og hvar standa stjórn­málin í þessum mik­il­vægu málum hér á landi? Þögnin er í raun alls­ráð­andi, fæstir þora fyrir sig litla líf að minn­ast á orku­málin og alls ekki að setja þau í sam­hengi við aðgerðir í lofts­lags­mál­um, nema á mjög almennum nót­um. Stjórn­mála­flokk­arnir kom­ast ekki hjá því á næstu mán­uðum og árum að svara því hvar og hvernig eigi að afla orku til ávinn­ings fyrir lofts­lag­ið. Auð­veld­ast er eins og hingað til að benda bara á Ramma­á­ætlun sem er löngu strönduð uppi á skeri. Fáir leggja í að nefna vind­ork­una sem kost af ótta við fyr­ir­sjá­an­leg við­brögð. En stjórn­málin þurfa fram­tíð­ar­sýn og þor til að fylgja henni eft­ir. Alþjóð­legar skuld­bind­ingar reka á eftir okkur eins og oftast, en gæti líka fært okkur efna­hags­legan ávinn­ing, rétt eins og bind­ing koltví­sýr­ings í bergi í stórum stíl, sem mögu­lega er handan við horn­ið. 

Eða eins og Land­vernd segir í harð­orðri yfir­lýs­ingu eftir birt­ingu vís­inda­skýrsl­unn­ar, að þá verður ekki lið­inn lengur seina­gang­ur, frestun og ábyrgð­ar­leysi í lofts­lags­mál­un­um.

Höf­undur er veð­ur­fræð­ingur og rit­stjóri Bliku.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Milljónir barna búa við hrikalegar aðstæður á átakasvæðum.
Pyntuð. Nauðgað. Drepin.
Börn á átakasvæðum eru ekki óhult á leiðinni í skólann. Ekki heldur á leiðinni á heilsugæslustöðina. Eða inni á heimilum sínum. Ofbeldi er kerfisbundið beitt gegn þeim. Þau eru látin bera sprengjur, þvinguð í hjónabönd. Svipt öryggi og vernd.
Kjarninn 28. júní 2022
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir
Það er líf eftir greiningu
Kjarninn 28. júní 2022
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Meira úr sama flokkiÁlit