200 ár frá orrustunni við Waterloo

h_51948154-1.jpg
Auglýsing

Í dag, 18. júní, eru liðin 200 ár frá einni fræg­ustu orr­ustu mann­kyns­sög­unn­ar,  við Waterloo í Belg­íu, þar sem her­veldi Napól­e­ons Bonap­arte var end­an­lega brotið á bak aft­ur. Tug­þús­undir manna (og 15 þús­und hross) lágu í valnum þegar orr­ust­unni, sem stóð í nokkra klukku­tíma, lauk. Allir þekkja nafn for­ingj­ans sem beið lægri hlut í þessum blóð­uga bar­daga en færri vita nöfn sig­ur­vegar­anna. Belgar hafa látið gera sér­stakan minn­is­pen­ing í til­efni tíma­mót­anna. Frakkar reyndu að koma í veg fyrir útgáf­una, en líkt og Napól­eon forðum biðu þeir þar lægri hlut.

Íbúum borg­ar­innar Charler­oi, 46 kíló­metrum sunnan við Brus­sel, leist ekki á blik­una þegar Napól­eon Bonap­arte birt­ist þar um miðjan júní 1815 með 125 þús­und her­menn sína og 25 þús­und hesta. Um hádeg­is­bil 15. júní hélt hers­ingin af stað í átt að Brus­sel. Á þeirri leið er bær­inn Ligny og þangað var komið 84 þús­und manna her­lið Prússa undir stjórn Geb­hard Leber­echt von Blücher.

Napól­eon skipti liði sínu upp þannig að um það helm­ingur þess stefndi til Ligny en hinum hluta liðs­ins ætl­aði Napól­eon að tefla gegn tæp­lega 70 þús­und manna liði (Bret­ar, Hol­lend­ingar og Belgar) undir stjórn Well­ingtons hers­höfð­ingja sem hafði komið sér fyrir við Quatre Bras, skammt fyrir sunnan Waterloo. Blücher vissi að þrátt fyrir að lið sitt væri fjöl­menn­ara var her Napól­e­ons betur vopnum búinn en hann batt hins­vegar vonir við að Well­ington hers­höfð­ingi (Arthur Wellesley) kæmi sér til aðstoð­ar. Keppi­kefli Napól­e­ons var hins vegar að þessir tveir herir næðu ekki að sam­ein­ast gegn sér.

Auglýsing

Til bar­daga kom milli liðs­sveita Well­ingtons og Napól­e­ons við Quatre Bras, báðir drógu sveitir sínar til baka en Well­ington, sem var þraut­reyndur hers­höfð­ingi, fór með stærstan hluta liðsafla síns til Waterloo og kom sér þar fyr­ir.

Orr­ustan við Ligny



Þótt bar­dag­inn við Ligny 16. júní 1815 falli iðu­lega í skugg­ann af orr­ust­unni við Waterloo tveimur dögum síðar á hann ekki skilið að falla í gleymsk­unnar dá. Þarna vann Napól­eon Bonap­arte sinn síð­asta sigur í orr­ustu en það var þó vart nema hálfur sig­ur. Í þess­ari orr­ustu missti Napól­eon um það bil 12 þús­und manns og úr liði Blüchers féllu álíka marg­ir. Blücher sjálfur slas­að­ist tals­vert eftir að hestur hans varð fyrir skoti og hers­höfð­ing­inn lenti undir hon­um. Lið Blüchers hörf­aði undan sveitum Napól­e­ons sem taldi rang­lega að allur vindur væri þar með úr her Prússa. Blücher, sem var tæp­lega 73 ára, hafði hins vegar ekki sagt sitt síð­asta orð en stefndi fljót­lega liði sínu í átt­ina að Waterloo, til liðs við Well­ington og sveitir hans.

Stytta af hertoganum af Wellington í London. Önnur þekkt stytta er í Glasgow. Mynd: EPA Stytta af her­tog­anum af Well­ington í London. Önnur þekkt stytta er í Glas­gow. Mynd: EPA

17. júní 1815



Þegar sveitir Napól­e­ons ætl­uðu að sækja fram gegn her Well­ingtons við Quatre Bras þar sem barist var dag­inn áður (16. júní) gripu þær í tómt. Napól­eon ætl­aði þá að beina sveitum sínum í átt að Waterloo en þá gerði úrhellis­rign­ingu og tún og akrar sem her­sveit­irnar fóru um urðu á auga­bragði ein for­ar­vilpa sem varð nán­ast ófær og ferð her­sveit­anna með níð­þungar fall­byssur sótt­ist seint. Segja má að þarna hafi veðrið gengið í lið með Well­ington sem von­að­ist til að sveitir Blüchers næðu fram til Waterloo áður en her Napól­e­ons léti til skarar skríða.  Úrhellið gerði Blücher líka erfitt fyr­ir. Dag­ur­inn leið án þess að til átaka kæmi.

Orr­ustan við Waterloo



18. júní var Well­ington hers­höfð­ingi snemma á fót­um. Hann skrif­aði Blücher bréf þar sem hann útskýrði stöð­una og sagði að ef her­sveitir Blüchers næðu ekki fram í tíma myndi hann(Well­ington) hörfa í átt­ina til Brus­sel. Hrað­boði reið með skila­boðin og kom með það svar frá Blücher að her sinn, að minnsta kosti hluti hans, myndi ná til Waterloo í tæka tíð.

Napól­eon snæddi morg­un­verð með hers­höfð­ingum sín­um. Nokkrir þeirra höfðu efa­semdir um hern­að­ar­á­ætlun Napól­e­ons en hann sagði allar slíkar áhyggjur ástæðu­laus­ar, Bret­arnir væru ekki miklir her­menn og Well­ington ekki mik­ill her­stjórn­andi. Þegar svo bár­ust fréttir af því að her Blüchers væri á leið­inni sagði Napól­eon að sá gaml­ingi (Blücher) færi nú ekki hratt yfir og hann þyrfti að minnsta kosti tvo daga í þetta ferða­lag, ef hann kæm­ist þá alla leið. Napól­eon hafði ætlað her sínum að ráð­ast gegn sveitum Well­ingtons klukkan níu um morg­un­inn en úrhellis­rign­ing varð til þess að ekki var blásið til atlögu fyrr en skömmu fyrir hádegi. Kannski varð þessi töf völd að ósigri Napól­e­ons.

napoleon Napól­eon Bonap­ar­te. Mál­verkið er eftir franska lista­mann­inn Jacques-Louis Dav­id. Mynd: EPA

 

Erfitt er að sjá fyrir sér atburði þessa dags, enda segja sagn­fræð­ingar gjarna að engin orð geti lýst þeim hryll­ingi sem þarna átti sér stað. Her­menn úr liðum beggja féllu þús­undum saman og særðir og dauð­vona lágu í for­inni án þess að fá nokkra aðstoð, tróð­ust jafn­vel undir í atgang­in­um. Þús­undir hesta lágu um allan víg­völl­inn, margir þeirra hel­særð­ir, aðrir dauð­ir.

Þegar leið á dag­inn virt­ist her Napól­e­ons vera að ná yfir­hönd­inni og Well­ington und­ir­bjó und­an­hald sinna manna. En þá bár­ust þær fréttir að gamli prúss­neski hers­höfð­ing­inn Blücher væri að nálg­ast með sveitir sín­ar. Þetta olli því að Napól­eon gat ekki beitt öllum liðs­styrk sínum gegn her Well­ingtons því nú var að honum sótt úr tveimur átt­um. Þegar her­sveitir Blüchers náðu til Waterloo varð Napól­eon fljót­lega ljóst að bar­áttan væri töpuð og um átta leytið um um kvöldið kom skip­unin til manna hans að nú  skyldi hver og einn bjarga sér eins og best hann gæti. Orr­ustan var töp­uð.

For­ing­inn sjálfur komst við illan leik undan á flótta og til­kynnti form­lega afsögn sína í París fjórum dögum síð­ar. Napól­eon bár­ust jafn­framt fregnir af því að Prússar ætl­uðu sér að ná hon­um, lif­andi eða dauð­um, og ætl­aði þá að reyna að kom­ast á skip til Amer­íku. Bretar hand­tóku Napól­eon áður en af því varð og fluttu síðar til eyj­ar­innar Sankti Hel­enu þar sem hann lést 5. maí 1821 tæp­lega 52 ára, far­inn að heilsu. Margir sagn­fræð­ingar hafa sagt og skrifað að með ósigri Napól­e­ons við Waterloo hafi verið endi bund­inn á frönsku bylt­ing­una og stór­veld­is­drauma Frakka. Bretar hafi jafn­framt andað létt­ar.

Well­ington hers­höfð­ingi, sem hafði tekið þátt í 60 orr­ust­um, snéri sér að stjórn­málum og var um tíma for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands.  Hann lést 83 ára gam­all 1852. Blücher hers­höfð­ingi sett­ist að í Krobielowice í suð­vest­ur­hluta Pól­lands og lést þar tæp­lega árið 1819, tæp­lega 77 ára að aldri.

Waterloo í dag



Allir sem koma til Waterloo skynja anda sög­unn­ar.  Straumur fólks til að skoða þetta sögu­fræga svæði hófst í raun strax dag­inn eftir orr­ust­una. Þá streymdu Belgar á stað­inn til að sjá með eigin augum ummerkin eftir hild­ar­leik­inn. Dag­lega kemur fjöldi fólks til Waterloo til að sjá þessar sögu­frægu slóð­ir. Á staðnum er sögu­safn og minja­gripa­versl­un, og stutt kvik­mynd sem lýsir gangi orr­ust­unnar er sýnd margoft á hverjum degi í sér­stökum kvik­mynda­safni. Margir klöngr­ast líka þrepin 226 upp á Ljóna­hæð­ina svo­nefndu „Butte de Lion“ en þaðan er mjög gott útsýni yfir svæðið þar sem orr­ustan fór fram. Hæðin er 43 metra há, keilu­laga, og gerð úr jarð­vegi af svæð­inu. Stytt­an, ljón sem lætur aðra fram­lopp­una hvíla á hnetti, er steypt í brons.
  1. júní ár hvert er sett á svið sýn­ing þar sem líkt er eftir orr­ust­unni 1815. Þátt­tak­endur eru ár hvert um fimm þús­und og mik­ill fjöldi fólks streymir þennan dag til Waterloo til að fylgj­ast með. Að þessu sinni búast skipu­leggj­endur við um 200 þús­und áhorf­end­um.

Minnispeningurinn umdeildi sem Belgar létu gera. Mynd: EPA Minn­is­pen­ing­ur­inn umdeildi sem Belgar létu gera. Mynd: EPA

Minn­is­pen­ing­ur­inn umdeildi



Til að minn­ast þess að 200 ár eru nú liðin frá orr­ust­unni við Waterloo ákváðu belgísk stjórn­völd að láta gera sér­stakan minn­is­pen­ing, að verð­gildi tveggja evra. Þessi hug­mynd féll í grýttan jarð­veg meðal Frakka sem sögðu að slíkur pen­ingur myndi ein­ungis ýfa upp gömul sár og í dag hefði Evr­ópa þörf fyrir sam­stöðu en ekki ágrein­ing vegna gam­alla deilu­mála og átaka. Auk þess mættu aðild­ar­lönd evr­unnar ekki láta slá sér­staka mynt nema hún hefði annað verð­gildi en venju­leg evru­mynt. Þetta ákvæði, um annað verð­gildi, ákváðu Belgarnir að not­færa sér og létu slá sér­stakan minn­is­pen­ing, 70 þús­und stykki, verð­gildið er 2.5 evr­ur. Við þessu útspili Belga áttu Frakkar ekk­ert svar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Steinunn Olína vill verða útvarpsstjóri
Magnús Geir Þórðarson tók nýverið við hlutverki Þjóðleikhússtjóra og því bíður það stjórnar RÚV að ráða nýjan útvarpsstjóra.
Kjarninn 6. desember 2019
Nýtt fjölmiðlafrumvarp komið fram – Endurgreiðsluhlutfall lækkað í 18 prósent
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur birt nýtt frumvarp um stuðning við einkarekna fjölmiðla. Endurgreiðsluhlutfall verður lækkað en frekar. Það átti upphaflega að vera 25 prósent en verður 18 prósent.
Kjarninn 6. desember 2019
Sýknað og refsing milduð í Glitnismáli
Löng málsmeðferð leiddi til þess að refsing var skilorðsbundin. Tveir af fimm áfrýjuðu fyrri niðurstöðu til Landsréttar.
Kjarninn 6. desember 2019
Nú sé kominn tími til að bregðast við
Ný skýrsla Umhverfisstofnunar Evrópu er komin út.
Kjarninn 6. desember 2019
Bjarki Þór Grönfeldt
Rauði múrinn gliðnar
Kjarninn 6. desember 2019
Jón Atli Benediktsson
Jón Atli sækist eftir því að vera áfram rektor HÍ
Embætti rektors hefur verið auglýst laust til umsóknar fyrir tímabilið 1. júlí 2020 til 30. júní 2025.
Kjarninn 6. desember 2019
Þorsteinn Víglundsson, þingmaður Viðreisnar er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Jafnréttismiðuð fyrirtæki greiði lægra tryggingagjald
Þingmenn úr þremur flokkum hafa lagt til að fyrirtæki með jafnara kynjahlutfall í stjórnunarstöðum greiði lægra tryggingagjald. Markmiðið er að fjölga konum í stjórnunarstöðum og þar með draga úr óleiðréttum launamun kynjanna.
Kjarninn 6. desember 2019
Hafa aldrei lánað meira til húsnæðiskaupa en í október
Tvö met voru sett í útlánum lífeyrissjóða til sjóðsfélaga sinna í október 2019. Í fyrsta lagi lánuðu þeir 26 prósent meira en þeir höfðu gert í fyrri metmánuði og í öðru lági voru útlánin 45 prósent fleiri en nokkru sinni áður innan mánaðar.
Kjarninn 6. desember 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None