Tíu staðreyndir um starfsemi og rekstur ÁTVR

Alþingi ræðir nú frumvarp sem hefur það markmið að afnema einokun ríkisins á sölu áfengis. Í dag hefur ÁTVR einkarétt á slíkri sölu.

Vínbúð ÁTVR
Auglýsing

1 – Íslenska ríkið hefur rekið einka­sölu áfengis hér­lendis frá­ ár­inu 1922, en þá hét fyr­ir­tækið ÁVR. Tóbaks­einka­sala rík­is­ins tók til starfa 1932 og fyr­ir­tækin voru sam­einuð árið 1961 undir nafn­inu Áfeng­is- og ­tó­baks­verslun rík­is­ins (ÁTVR).

2 - ÁTVR er risa­stórt fyr­ir­tæki. Árs­verk hjá því voru 684 tals­ins á árinu 2014, en stór hluti þess starfs­fólks er í hluta­starfi. Þorri ­starfs­fólks ÁTVR vinnur í Vín­búðum fyr­ir­tæk­is­ins eða við umsýslu áfeng­is. Heild­ar­launa­kostn­að­ur­ ­fyr­ir­tæk­is­ins á ári (2014) er 1,7 millj­arðar króna. Mest mun­aði um laun ­for­stjór­ans Ívars J. Arndal, en árs­laun hans námu 16,5 millj­ónum króna.

3 – Árið 2011 voru sett ný lög um verslun með áfengi á Íslandi. Lög­in hafa þrjú mark­mið: að skil­greina umgjörð um smá­sölu og heild­sölu áfengis og ­tó­baks sem „bygg­ist á bætri lýð­heilsu og sam­fé­lags­legri ábyrgð“, að stýra að­gengi að áfengi og tóbaki og draga þannig úr skað­legum áhrifum af neyslu þeirra og að vernda ungt fólk gegn neyslu áfengis og tóbaks og „tak­marka fram­boð á óæski­legum vöru­m“.

Auglýsing

4 – ÁTVR er einn stærsti smá­sali á Íslandi. Fyr­ir­tækið rekur 50 versl­anir um land allt, þar af þrettán á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Árið 1986 rak ­fyr­ir­tækið 13 versl­an­ir. Fjöldi þeirra hefur því tæp­lega fjór­fald­ast á 30 árum. Til sam­an­burðar rekur Bón­us, sem er með 39 pró­sent mark­aðs­hlut­deild á dag­vöru­mark­að­i, 31 versl­anir um land allt.

5 – Á und­an­förnum árum hefur þjón­usta ÁTVR við neyt­endur aukist mjög umfram fjölgun versl­anna. Nafni versl­anna fyr­ir­tæk­is­ins var breytt í Vín­búðin og þær eru nú opnar mun lengur en áður var. Auk þess hefur vöru­fram­boð marg­fald­ast á und­an­förnum árum. Í lok árs 2014 voru í boði 2.617 vöru­teg­und­ir­. Margar Vín­búðir eru nú opnar til 20:00 á virkum dögum og til klukkan 18:00 á laug­ar­dög­um. Aðgengi almenn­ings að áfengi hefur því auk­ist gríð­ar­lega á und­an­förnum árum og ára­tugum og vöru­fram­boð stór­auk­ist sömu­leið­is.

6 – Áfeng­is­aug­lýs­ingar eru bann­aðar með­ lög­um. Vín­búðin má hins vegar aug­lýsa sig svo lengi sem að áhersla sé lögð á sam­fé­lags­lega ábyrgð í aug­lýs­ing­un­um. Á und­an­förnum árum hafa slík­ar aug­lýs­ing­ar, þar sem fólk er minnt á að muna eftir skil­ríkjum sín­um(­bannað er sam­kvæmt lögum að selja fólki undir 20 ára áfeng­i), birst ítrekað í völdum fjöl­miðl­um.Bannað er að auglýsa áfengi á Íslandi. Það má hins vegar auglýsa það á Facebook, þar sem rúmlega 90 prósent þjóðarinnar er með aðgang. Á meðal þeirra vara sem eru auglýstar þar er íslenskt Brennivín.

7 – Rekstr­ar­tekjur ÁTVR voru 28,6 millj­arðar króna á árinu 2014 og juk­ust um 1,2 millj­arða króna á milli ára. Af þeim runnu 23,7 millj­arðar króna til rík­is­sjóðs vegna tóbaks­gjalds (5,7 millj­arðar króna), áfeng­is­gjalds (9,2 millj­arðar króna), virð­is­auka­skatts (7,3 millj­arðar króna) og arð­greiðslu (1,4 millj­arðar króna). Það þýðir að um 83 pró­sent allra tekna ÁTVR­ renna í rík­is­sjóð. Allar þessar tekjur myndu skila sér þangað óháð því hver það væri sem seldi áfengi og tóbak, utan arð­greiðsl­unn­ar, enda eru álögur á áfeng­i á Íslandi þær hæstu í Evr­ópu að Nor­egi und­an­skild­um.

8 – Tveir þriðju hlutar allra ­rekstr­ar­tekna ÁTVR, alls 19,1 millj­arðar króna (2014), koma til vegna sölu á­feng­is. Tekjur vegna tóbaks­sölu voru 9,5 millj­arðar króna. Vöru­notkun tóbaks var átta millj­arðar króna árið 2014 og af henni var 5,7 millj­arðar króna tóbaks­gjald sem greið­ist til rík­is­ins. Þeg­ar vöru­gjöld hafa verið dregin frá tekjum ÁTVR af tóbaks­sölu stendur eftir 1,5 millj­arður króna. ­Tó­baks­salan fer fram í gegnum mjög hag­kvæma mið­læga ­tó­baks­sölu þar sem vörur eru að mestu pant­aðar raf­rænt og sóttar á sama stað. Engin tóbaks­smá­sölu­verslun er rekin heldur er ein­ungis um heilds­sölu að ræða. Því sýnir ein­faldur hug­ar­reikn­ingur að miklar líkur séu á því að arð­greiðslan ­sem greidd er til rík­is­ins árlega (1,4 millj­arðar króna árið 2014) sé greidd af hagn­aði vegna tóbaks­sölu. Sé það rétt er ljóst að áfeng­is­sala ÁTVR er ­nið­ur­greidd af tóbaks­söl­unni. Þetta var m.a. nið­ur­staða grein­ing­ar ­fyr­ir­tæk­is­ins Clever Data á rekstri ÁTVR sem birt var í maí 2015.

9 – ÁTVR hefur aldrei viljað upp­lýsa um hver aðskilin kostn­aður á tóbaks- og áfeng­is­sölu sé. Rekstr­ar­kostn­aður hvor­s ­fyrir sig er ein­fald­lega ekki skil­greindur sér­stak­lega í bók­haldi fyr­ir­tæk­is­ins og stjórn­endur ÁTVR hafa ekki viljað svara fyr­ir­spurnum Kjarn­ans um hver ­kostn­aður fyr­ir­tæk­is­ins vegna sölu á tóbaki væri.

10 – Engin stjórn er yfir ÁTVR, sem skil­greind er sem stofnun sam­kvæmt lög­um.

Slík hefur ekki ver­ið til staðar í nokkur ár heldur heyrir stofn­unin beint undir fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra. Yfir­stjórn fyr­ir­tæk­is­ins, sem sam­anstendur af Ívari J. Arndal ­for­stjóra og fram­kvæmda­stjórum, tekur þess í stað ákvarð­anir tengdar rekstri ÁTVR. Fyr­ir­tækið sker sig þannig frá öðrum stórum fyr­ir­tækjum í opin­berri eig­u, eins og til dæmis orku­fyr­ir­tækj­um, þar sem eig­and­inn kemur ekki að beinn­i ­stjórn þess.

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None