Tíu staðreyndir um starfsemi og rekstur ÁTVR

Alþingi ræðir nú frumvarp sem hefur það markmið að afnema einokun ríkisins á sölu áfengis. Í dag hefur ÁTVR einkarétt á slíkri sölu.

Vínbúð ÁTVR
Auglýsing

1 – Íslenska ríkið hefur rekið einka­sölu áfengis hér­lendis frá­ ár­inu 1922, en þá hét fyr­ir­tækið ÁVR. Tóbaks­einka­sala rík­is­ins tók til starfa 1932 og fyr­ir­tækin voru sam­einuð árið 1961 undir nafn­inu Áfeng­is- og ­tó­baks­verslun rík­is­ins (ÁTVR).

2 - ÁTVR er risa­stórt fyr­ir­tæki. Árs­verk hjá því voru 684 tals­ins á árinu 2014, en stór hluti þess starfs­fólks er í hluta­starfi. Þorri ­starfs­fólks ÁTVR vinnur í Vín­búðum fyr­ir­tæk­is­ins eða við umsýslu áfeng­is. Heild­ar­launa­kostn­að­ur­ ­fyr­ir­tæk­is­ins á ári (2014) er 1,7 millj­arðar króna. Mest mun­aði um laun ­for­stjór­ans Ívars J. Arndal, en árs­laun hans námu 16,5 millj­ónum króna.

3 – Árið 2011 voru sett ný lög um verslun með áfengi á Íslandi. Lög­in hafa þrjú mark­mið: að skil­greina umgjörð um smá­sölu og heild­sölu áfengis og ­tó­baks sem „bygg­ist á bætri lýð­heilsu og sam­fé­lags­legri ábyrgð“, að stýra að­gengi að áfengi og tóbaki og draga þannig úr skað­legum áhrifum af neyslu þeirra og að vernda ungt fólk gegn neyslu áfengis og tóbaks og „tak­marka fram­boð á óæski­legum vöru­m“.

Auglýsing

4 – ÁTVR er einn stærsti smá­sali á Íslandi. Fyr­ir­tækið rekur 50 versl­anir um land allt, þar af þrettán á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Árið 1986 rak ­fyr­ir­tækið 13 versl­an­ir. Fjöldi þeirra hefur því tæp­lega fjór­fald­ast á 30 árum. Til sam­an­burðar rekur Bón­us, sem er með 39 pró­sent mark­aðs­hlut­deild á dag­vöru­mark­að­i, 31 versl­anir um land allt.

5 – Á und­an­förnum árum hefur þjón­usta ÁTVR við neyt­endur aukist mjög umfram fjölgun versl­anna. Nafni versl­anna fyr­ir­tæk­is­ins var breytt í Vín­búðin og þær eru nú opnar mun lengur en áður var. Auk þess hefur vöru­fram­boð marg­fald­ast á und­an­förnum árum. Í lok árs 2014 voru í boði 2.617 vöru­teg­und­ir­. Margar Vín­búðir eru nú opnar til 20:00 á virkum dögum og til klukkan 18:00 á laug­ar­dög­um. Aðgengi almenn­ings að áfengi hefur því auk­ist gríð­ar­lega á und­an­förnum árum og ára­tugum og vöru­fram­boð stór­auk­ist sömu­leið­is.

6 – Áfeng­is­aug­lýs­ingar eru bann­aðar með­ lög­um. Vín­búðin má hins vegar aug­lýsa sig svo lengi sem að áhersla sé lögð á sam­fé­lags­lega ábyrgð í aug­lýs­ing­un­um. Á und­an­förnum árum hafa slík­ar aug­lýs­ing­ar, þar sem fólk er minnt á að muna eftir skil­ríkjum sín­um(­bannað er sam­kvæmt lögum að selja fólki undir 20 ára áfeng­i), birst ítrekað í völdum fjöl­miðl­um.Bannað er að auglýsa áfengi á Íslandi. Það má hins vegar auglýsa það á Facebook, þar sem rúmlega 90 prósent þjóðarinnar er með aðgang. Á meðal þeirra vara sem eru auglýstar þar er íslenskt Brennivín.

7 – Rekstr­ar­tekjur ÁTVR voru 28,6 millj­arðar króna á árinu 2014 og juk­ust um 1,2 millj­arða króna á milli ára. Af þeim runnu 23,7 millj­arðar króna til rík­is­sjóðs vegna tóbaks­gjalds (5,7 millj­arðar króna), áfeng­is­gjalds (9,2 millj­arðar króna), virð­is­auka­skatts (7,3 millj­arðar króna) og arð­greiðslu (1,4 millj­arðar króna). Það þýðir að um 83 pró­sent allra tekna ÁTVR­ renna í rík­is­sjóð. Allar þessar tekjur myndu skila sér þangað óháð því hver það væri sem seldi áfengi og tóbak, utan arð­greiðsl­unn­ar, enda eru álögur á áfeng­i á Íslandi þær hæstu í Evr­ópu að Nor­egi und­an­skild­um.

8 – Tveir þriðju hlutar allra ­rekstr­ar­tekna ÁTVR, alls 19,1 millj­arðar króna (2014), koma til vegna sölu á­feng­is. Tekjur vegna tóbaks­sölu voru 9,5 millj­arðar króna. Vöru­notkun tóbaks var átta millj­arðar króna árið 2014 og af henni var 5,7 millj­arðar króna tóbaks­gjald sem greið­ist til rík­is­ins. Þeg­ar vöru­gjöld hafa verið dregin frá tekjum ÁTVR af tóbaks­sölu stendur eftir 1,5 millj­arður króna. ­Tó­baks­salan fer fram í gegnum mjög hag­kvæma mið­læga ­tó­baks­sölu þar sem vörur eru að mestu pant­aðar raf­rænt og sóttar á sama stað. Engin tóbaks­smá­sölu­verslun er rekin heldur er ein­ungis um heilds­sölu að ræða. Því sýnir ein­faldur hug­ar­reikn­ingur að miklar líkur séu á því að arð­greiðslan ­sem greidd er til rík­is­ins árlega (1,4 millj­arðar króna árið 2014) sé greidd af hagn­aði vegna tóbaks­sölu. Sé það rétt er ljóst að áfeng­is­sala ÁTVR er ­nið­ur­greidd af tóbaks­söl­unni. Þetta var m.a. nið­ur­staða grein­ing­ar ­fyr­ir­tæk­is­ins Clever Data á rekstri ÁTVR sem birt var í maí 2015.

9 – ÁTVR hefur aldrei viljað upp­lýsa um hver aðskilin kostn­aður á tóbaks- og áfeng­is­sölu sé. Rekstr­ar­kostn­aður hvor­s ­fyrir sig er ein­fald­lega ekki skil­greindur sér­stak­lega í bók­haldi fyr­ir­tæk­is­ins og stjórn­endur ÁTVR hafa ekki viljað svara fyr­ir­spurnum Kjarn­ans um hver ­kostn­aður fyr­ir­tæk­is­ins vegna sölu á tóbaki væri.

10 – Engin stjórn er yfir ÁTVR, sem skil­greind er sem stofnun sam­kvæmt lög­um.

Slík hefur ekki ver­ið til staðar í nokkur ár heldur heyrir stofn­unin beint undir fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra. Yfir­stjórn fyr­ir­tæk­is­ins, sem sam­anstendur af Ívari J. Arndal ­for­stjóra og fram­kvæmda­stjórum, tekur þess í stað ákvarð­anir tengdar rekstri ÁTVR. Fyr­ir­tækið sker sig þannig frá öðrum stórum fyr­ir­tækjum í opin­berri eig­u, eins og til dæmis orku­fyr­ir­tækj­um, þar sem eig­and­inn kemur ekki að beinn­i ­stjórn þess.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Forstjórar í Kauphöll voru með 4,7 milljónir á mánuði að meðaltali
Í Kauphöll Íslands ráða 20 karlar 20 félögum. Meðallaun þeirra í fyrra voru rúmlega sjö sinnum hærri en miðgildi heildarlauna landsmanna á árinu 2018.
Kjarninn 10. apríl 2020
Berglind Rós Magnúsdóttir
Umhyggjuhagkerfið og arðrán ástarkraftsins
Kjarninn 9. apríl 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Engin ákvörðun verið tekin um að halda Íslandi lokuðu þar til að bóluefni finnst
Ummæli Lilju D. Alfreðsdóttur, um að bóluefni við kórónuveirunni sé forsenda þess að hægt sé að opna Ísland að nýju fyrir ferðamönnum, hafa vakið athygli. Nú hefur ráðherra ferðamála stigið fram og sagt enga ákvörðun hafa verið tekna um málið.
Kjarninn 9. apríl 2020
Kristín Ólafsdóttir og Vilborg Oddsdóttir
Ekki gleyma þeim!
Kjarninn 9. apríl 2020
Landspítalinn fékk 17 öndunarvélar frá 14 íslenskum fyrirtækjum
Nokkur íslensk fyrirtæki, sem vilja ekki láta nafns síns getið, hafa gefið Landspítalanum fullkomnar öndunarvélar og ýmsan annan búnað. Með því vilja þau leggja sitt að mörkum við að styðja við íslenskt heilbrigðiskerfi á erfiðum tímum.
Kjarninn 9. apríl 2020
180⁰ Reglan
180⁰ Reglan
180° Reglan – Kvikmyndagerð í skugga COVID-19
Kjarninn 9. apríl 2020
Fleiri náðu bata í gær en greindust með virk COVID-smit
Þeim sem eru með virk COVID-smit á Íslandi fækkaði um 23 á milli daga. Það fækkaði einnig um tvo á gjörgæslu.
Kjarninn 9. apríl 2020
Hjálmar Gíslason
Eftir COVID: Leiðarljós við uppbyggingu
Kjarninn 9. apríl 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None