Birgir Þór Harðarson

Ný ríkisstjórn að fæðast

Sjálfstæðisflokkur, Viðreisn og Björt framtíð hafa náð saman um meginatriði í myndun nýrrar ríkisstjórnar. Þegar hefur náðst málamiðlun í sjávarútvegsmálum. Vinstri græn vilja ekki vera fjórða hjólið þótt það standi til boða.

Ný rík­is­stjórn virð­ist vera að mynd­ast. Hún mun sam­an­standa af Sjálf­stæð­is­flokki, Við­reisn og Bjartri fram­tíð og for­sæt­is­ráð­herra verður Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Ólík­legt virð­ist sem stendur að til tak­ist að bæta fjórða hjól­inu undir þennan rík­is­stjórn­ar­vagn. Ef af verður mun hin nýja rík­is­stjórn því vera með minnsta mögu­lega þing­meiri­hluta. Og miklir umróta­tímar eru fram undan þar sem veru­lega mun reyna á sam­stöðu innan rík­is­stjórn­ar.

Flokk­arnir þrír fóru í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræður fyrr í þessum mán­uði eftir að Bjarna hafði verið fært stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð af for­seta Íslands. Hann stöðv­aði þær við­ræður 15. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn vegna þess að flokkur hans gat ekki sætt sig við að hluti afla­heim­ilda, 3-4 pró­sent, yrði boð­inn upp á mark­aði til tekju­öfl­unar fyrir rík­is­sjóðs. Auk þess var and­staða við mála­miðlun í Evr­ópu­sam­bands­málum innan flokks­ins, en Við­reisn og Björt fram­tíð vilja láta kjósa um áfram­hald­andi við­ræður við sam­band­ið.

Við­mæl­endur Kjarn­ans segja að við­ræður milli flokk­anna þriggja hafi farið á fullt aftur um helg­ina og fyrir liggja mála­miðl­un­ar­til­lögur í sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­málum sem allir virð­ast geta sætt sig við. Lítið fæst upp­gefið um útfærslur þeirra mála­miðl­ana utan þess að í þeim muni fel­ast að minnsta kosti tákn­rænar aðgerðir í átt að meira frelsi í verslun með land­bún­að­ar­vörur og að sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki muni þurfa að greiða hærri gjöld fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni.

Skatt­kerf­is­breyt­ingar í far­vatn­inu

Auk þess er vilji til að hrinda í fram­kvæmd ein­földun á skatta­kerf­inu. Þær til­lögur byggja á vinnu Sam­ráðs­vett­vangs um aukna hag­sæld, sem birti skýrslu í byrjun sept­em­ber síð­ast­lið­inn með 27 til­lögum um breyt­ingar á skatt­kerf­inu. Því til við­bótar má búast við að ýmis frjáls­lynd mál á borð við frjáls­ari sala á áfengi í versl­unum muni fá braut­ar­gengi hjá þess­ari rík­is­stjórn.

Verk­efna­stjórnin sem vann skatta­til­lög­urnar var skipuð sex sér­fræð­ingum í skatta­mál­um. Á meðal þess sem hún lagði til var að sam­sköttun verði hætt, að tveimur skatt­þrepum – 25 og 43 pró­sent – verði komið á, að per­sónu­af­sláttur byrji í 0 og hækki krónu fyrir krónu upp í 970 þús­und krón­ur, vaxta­bóta­kerfið verði fellt niður og sparn­aði þess í stað beint til lág­tekju­hópa með útborg­an­legum per­sónu­af­slætti, barna­bætur verði réttur barns og verði hækk­aðar umtals­vert. Þessar breyt­ingar eiga að flytja ábata frá efstu lög­un­um, þeim sem þéna mest, yfir til lág- og milli­tekju­hópa. Því felur kerfið í sér jöfn­un.

Þá var lagt til að tekið yrði upp eitt virð­is­auka­skatts­þrep, fjár­magnstekjur verði mið­aðar við raun­á­vöxtun í stað nafn­á­vöxt­unar og fjöld­inn allur af auð­linda­gjöldum fyrir nýt­ingu á nátt­úru­auð­lind­um. Meðal þess sem var lagt til var að bíla­stæða­gjald yrði tekið upp fyrir að leggja við helstu ferða­manna­staði, að gistin­átta­gjald yrði hækk­að, að sam­ræmd yrði auð­lind­arenta fyrir nýt­ingu í sjáv­ar­út­vegi og orku­fram­leiðslu til að Ísland fái hærri skatt­greiðslur fyrir nýt­ingu á auð­lindum þjóð­ar­inn­ar.

Hægri­s­inn­að­asta rík­is­stjórn lýð­veld­is­sög­unn­ar?

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn gafst loks upp á því að reyna að mynda rík­is­stjórn sem inni­heldur Fram­sókn­ar­flokk­inn undir lok síð­ustu viku. Ljóst var að hvor­ugur þeirra mögu­leika sem flokk­ur­inn átti í myndun rík­is­stjórn­ar, Vinstri græn eða miðju­banda­lag Við­reisnar og Bjartrar fram­tíð­ar, tók slíkt sam­starf í mál. 

Innan Sjálf­stæð­is­flokks­ins var einnig búið að úti­loka að mynda rík­is­stjórn með Fram­sókn og Sam­fylk­ingu, bæði vegna þess að mikil andúð ríkir gagn­vart Sam­fylk­ing­unni hjá ákveðnum kreðsum innan flokks­ins og slík rík­is­stjórn væri bara með 32 þing­menn. Einn þeirra yrði Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, sem hefur verið ein­angr­aður af for­ystu Fram­sókn­ar­flokks­ins í við­leitni hennar til að kom­ast í rík­is­stjórn.

Óttarr Proppé, Benedikt Jóhannesson og Bjarni Benediktsson hafa reynt einu sinni áður að mynda ríkisstjórn. Þeim viðræðum var slitið 15. nóvember síðastliðinn.

Eftir að óform­legar við­ræður um myndun þess sem kallað hefur verið hægri­s­inn­að­asta rík­is­stjórn lýð­veld­is­sög­unnar hófust aftur um liðna helgi hafa sum þeirra ágrein­ings­mála sem gerðu það að verkum að upp úr slitn­aði milli Sjálf­stæð­is­flokks og Við­reisn­ar/­Bjartrar fram­tíðar um miðjan nóv­em­ber verið afgreidd. For­menn flokk­anna þriggja, Bjarni Bene­dikts­son, Bene­dikt Jóhann­es­son og Ótt­arr Proppé, hitt­ust á laug­ar­dag og sam­töl milli lyk­il­fólks í flokk­unum héldu svo áfram um helg­ina. 

Á sunnu­dags­kvöld stóð til að for­menn­irnir hitt­ust aftur en því var frestað, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, vegna þess að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn vildi gera loka­til­raun til að fá Vinstri græn um borð í rík­is­stjórn­ina. Bjarni Bene­dikts­son til­tók það enda sér­stak­lega, í yfir­lýs­ingu sem hann sendi frá sér þegar við­ræðum flokk­anna þriggja var slitið síð­ast, að aðstæður á Íslandi „kalli á rík­is­stjórn með breið­ari skírskotun og sterk­ari meiri­hluta en þann sem þessir þrír flokkar geta boð­ið.“

Vinstri græn föst á afstöðu sinni

Það mun hins veg­ar, að öllum lík­ind­um, ekki ganga eft­ir. Vinstri græn eru mjög stað­föst í þeirri afstöðu sinni að taka ein­ungis þátt í rík­is­stjórn sem eykur sjálf­bærar tekjur rík­is­sjóðs veru­lega til að hægt verði að ráð­ast stór­tæka sókn í heil­brigð­is-, vel­ferð­ar- og mennta­mál­um. Það ger­ist ekki nema með hærri skött­um. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn, Við­reisn og Björt fram­tíð séu ekki að fara að fall­ast á slíkar breyt­ing­ar.

Bent er á að um 20 millj­arða króna gatsé á rekstri rík­is­sjóðs án ein­skipt­isliða og stöð­ug­leika­fram­laga á þessu ári og að halla­leysi síð­ustu ára hafi ætið verið brúað með tíma­bundnum sér­tekjum á borð við sér­tæka banka­skatta, bók­halds­æf­ingum á borð við þær að breyta skuld við Seðla­bankaog bók­færa hana sem arð eða ein­skipt­isliðum á borð við arð­greiðslur úr fjár­mála­fyr­ir­tækj­um.

Katrín Jakobsdóttir og flokksfólk hennar virðist ekki vilja verða fjórða hjólið undir þeirri ríkisstjórn sem er í mótun.
Mynd: RÚV/Skjáskot

Til að ráð­ast í þá sókn sem Vinstri græn setja sem for­sendu þess að taka þátt í rík­is­stjórn þurfi að hækka fram­lög til mála­flokk­anna veru­lega og það sé ekki hægt að nota stöð­ug­leika­fram­lög til þess, enda séu það pen­ingar sem ein­ungis sé hægt að nota einu sinni. Auk þess liggur fyrir skuld­bind­ing um að nota stöð­ug­leika­eign­irnar til að greiða niður skuldir hins opin­bera.

Þá er sú skoðun ríkj­andi innan Vinstri grænna að flokk­arnir þrír: Sjálf­stæð­is­flokk­ur, Við­reisn og Björt fram­tíð, séu allir með ríkar hægri áhersl­ur. Í ljósi þess að þeir þrír eru með meiri­hluta þing­manna á Alþingi þá hræð­ast Vinstri græn að hægri hlið rík­is­stjórn­ar­innar myndi keyra yfir vinstri hlið­ina ef á reyndi.

Ekki slæmt hlut­skipti að sitja í stjórn­ar­and­stöðu

Auk þess eru mörg átaka­mál fram undan í íslensku sam­fé­lagi. Í ljósi þess að vinstri flokkum gekk ekki sér­stak­lega vel heilt yfir í síð­ustu kosn­ingum þá telja þeir ekki svo slæman kost að vera í sterkri stjórn­ar­and­stöðu gegn mjög veikri rík­is­stjórn miðju- og hægri­flokk­anna sem hefur ein­ungis eins manns meiri­hluta.

Sér­stak­lega er horft til þeirra deilna sem fram undan eru á vinnu­mark­aði vegna fyr­ir­hug­aðra breyt­inga á líf­eyr­is­sjóða­kerf­inu og við­haldi SALEK-­sam­komu­lags­ins. Rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar verður alltaf álitin rík­is­stjórn atvinnu­lífs­ins, m.a. í ljósi þess að fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Sam­taka atvinnu­lífs­ins, Þor­steinn Víglunds­son, verður að öllum lík­indum ráð­herra í rík­is­stjórn­inni, verði hún að veru­leika.

Vinstri­vængur stjórn­mál­anna telur nær öruggt að vinnu­mark­aðs­deil­urnar sem fram undan eru, meðal ann­ars vegna þess að kenn­arar virð­ast ekki ætla að beygja sig undir SALEK-­sam­komu­lagið og stefna í verk­fall, muni reyna mjög á rík­is­stjórn­ina og hversu sam­heldin hún verði. Á móti verði mjög sterk stjórn­ar­and­staða Vinstri grænna, Sam­fylk­ing­ar, Fram­sókn­ar­flokks og Pírata.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar