Skóflustunga í helguvík

Helguvíkurmartröðin heldur áfram

Arion banki á 16 prósent í United Silicon og er helsti lánardrottinn félagsins. Lífeyrissjóðir eiga einnig hlut, Landsvirkjun selur verksmiðjunni rafmagn, ÍAV á inni hjá henni milljarð og Reykjanesbær reiknaði með miklum tekjum vegna hennar. Allt þetta er nú í uppnámi.

Félagið sem á verksmiðju United Silicon, einnig þekkt sem Sameinað Silicon, í Helguvík hefur fengið greiðslustöðvun og ætlar í nauðasamningsgerð við stærstu kröfuhafa sína. Verksmiðjan hóf starfsemi í nóvember í fyrra og hefur því einungis verið starfandi í rúma sjö mánuði. Ljóst er að áhrif greiðslustöðvunarinnar hérlendis – og nauðasamninganna ef þeir nást – verða víðtæk. Arion banki fjármagnaði byggingu verksmiðjunnar, Landsvirkjun selur henni rafmagn og bæði Arion, íslenskir lífeyrissjóðir eru á meðal eigenda, Reykjanesbær hefur umtalsverðar tekjur af rekstri hennar og Íslenskir Aðalverktakar (ÍAV) eiga kröfu upp á milljarð króna á United Silicon.

Eignarhaldið á félaginu er reyndar að stóru leyti á huldu. Á heimasíðu United Silicon segir að félagið sé í meirihlutaeigu Íslendinga. En þegar Kjarninn hafði samband við Kristleif Andrésson, talsmann félagsins, til að fá hluthafalista United Silicon sagði hann að ekkert yrði gefið upp um eignarhaldið að svo stöddu. Hjá Arion banka fengust þær upplýsingar að bankinn eigi nú um 16 prósent hlut auk þess sem hann er helsti lánardrottinn félagsins. Í maí greindi RÚV frá því að Frjálsi lífeyrissjóðurinn ætti 5,6 prósent hlut, Festa lífeyrissjóður 3,7 prósent og eftirlaunasjóður atvinnuflugmanna rúmlega hálft prósent, að lokinni hlutafjáraukningu sem framkvæmd var i apríl 2017.

Allir ofangreindir íslensku aðilar verða fyrir beinum og neikvæðum fjárhagslegum áhrifum vegna stöðu United Silicon. Hversu miklum á eftir að koma í ljós.

Draumur stjórnmálamanna verður að matröð

Reykjanesbær varð fyrir miklum búsifjum þegar Bandaríkjaher hvarf frá landinu árið 2006. Herinn var enda gríðarlega stór atvinnuveitandi og sveitarfélögin á Suðurnesjum höfðu af honum margháttaðar tekjur. Til að bregðast við þeirri stöðu hófu stjórnmálamenn að beita sér fyrir uppbyggingu iðnaðarsvæðis í Helguvík. Sam­hliða gekkst Reykja­nes­bær í ábyrg fyrir millj­arða króna ­upp­bygg­ingu hafnar á svæðinu. Hugmyndin var sú að höfnin myndi síðar skila sveitarfélaginu miklum tekjum þegar stóriðjufyrirtæki hæfu starfsemi sína þar.

Sú áætlun fór ekki alveg eins og upp var lagt. Þess í stað endaði Reykjanesbær sem eitt skuld­settasta sveit­ar­fé­lag lands­ins og rekstur þess und­an­farin ár hefur ver­ið af­leit­ur. Á tíma­bil­inu 2003 til 2014 var A-hluti Reykja­nes­bæjar rek­inn í tapi öll árin utan eins, það var árið 2010.

Auglýsing

Í októ­ber ­2015 sendi sveit­ar­fé­lagið til­kynn­ingu til Kaup­hallar Íslands þar sem sagði að nauð­syn­legt væri að það næði sam­komu­lagi við „helstu kröfu­hafa um veru­lega nið­ur­fell­ingu skulda[...]­Ná­ist ekki samn­ingar við kröfu­hafa um fjár­hags­lega end­ur­skipu­lagn­ingu bæj­ar­fé­lags­ins og stofn­ana þess verður sam­kvæmt sveita­stjórn­ar­lögum óskað eftir því að bæj­ar­fé­lag­inu verði skip­uð fjár­hags­stjórn“.

Af því varð ekki en sveitarfélagið hefur m.a. þurft að leggja auknar skattbyrðar á íbúa sína til að laga hina afleitu fjárhagsstöðu. Og stór hluti þeirra skulda sem þurfti að semja um voru vegna lána sem tekin voru vegna uppbyggingu hafnarinnar í Helguvík.

Í dag er afraksturinn sá að Norðurál hefur reist álver að hluta í Helguvík en er ekki með orku til að standsetja það, og mun ekki fá hana. Sá draumur var endanlega úti þegar orkusölusamningur Norðuráls við HS Orku var felldur úr gildi í lok síðasta árs. 

Hitt stóriðjufyrirtækið á svæðinu er síðan United Silicon, sem opnaði kísilmálmverksmiðjuna sína í nóvember. Síðan þá hafa íbúar kvartað stanslaust undan mengun, enda verksmiðjan staðsett mjög nálægt byggð, kviknað hefur í verksmiðjunni og Umhverfisstofnun hefur lokað henni tímabundið. Í gær var svo tilkynnt um að félagið sem á verksmiðjuna sé komið í greiðslustöðvun.

Höfnin, sem Reykjanesbær gekkst í ábyrgð upp á marga milljarða króna fyrir,  hefur aldrei skilað þeim tekjum sem hún­ átti að gera og hvorki Reykja­nes­höfn né Reykja­nes­bær hafa ráðið við afborg­anir af lánum vegna hennar.

Draumurinn um iðnaðarsvæðið í Helguvík sem bjargvætt Reykjanesbæjar hefur því snúist upp í algjöra martröð.

Dregið verulega úr ánægjunni

Í júlí 2014 var send fréttatilkynning um að Landsvirkjun og United Silicon hefðu náð saman um að Landsvirkjun myndi útvega kísilmálmverksmiðjunni 35 MW af orku fyrir starfsemi sína. Í tilkynningunni sagði að fjármögnun verkefnisins væri tryggð og yrði í höndum Arion banka í formi hefðbundinnar verkefna- og lánsfjármögnunar annars vegar og útgáfu skuldabréfa á innlendum markaði hins vegar. Rekstur átti að hefjast 1.apríl 2016. Kostnaðurinn við fyrsta áfanga framkvæmdarinnar var metin á um 12 milljarða króna og var fjármagnaður með eigin fé og lántöku frá Arion banka. Heildarfjárfestingin, sem miðaði við fjóra ofna í rekstri, var um 35 milljarðar króna.

Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, og Magnús Garðarsson, þáverandi framkvæmdastjóri United Silicon hf., þegar fyrirvörum í raforkusölusamningnum var aflétt í júlí 2014.
Mynd: Landsvirkjun

Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, sagði af þessu tilefni að fyrirtækið væri þess fullvisst að kísilmálmframleiðsla ætti góða framtíðarmöguleika á Íslandi þar sem aðstæður hentuðu iðnaðinum einkar vel. „Verkefnið mun styrkja iðnþróun á Íslandi og einnig er jákvætt að hér er komið á uppbyggingu í Helguvík þar sem aðstæður eru góðar fyrir slíka starfsemi“.

Höskuldur H. Ólafsson, bankastjóri Arion banka, sagði að það væri „virkilega ánægjulegt fyrir Arion banka að koma koma með svo afgerandi hætti að jafn stóru og mikilvægu uppbyggingarverkefni sem bygging kísilmálmverksmiðju United Silicon í Helguvík er“.

Í lok ágúst sama ár var skóflustunga tekin að verksmiðjunni. Á meðal þeirra sem framkvæmdu hana voru Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þáverandi forsætisráðherra, og Ragnheiður Elín Árnadóttir, þáverandi iðnaðarráðherra.

Íslenskir Aðalverktakar (ÍAV) var ráðinn sem aðalverktaki verkefnisins en endaði með því að leggja niður störf um mitt ár 2016 vegna vanefnda. Vandræðin voru  byrjuð áður en verksmiðjan var gangsett.

Nú, þremur árum síðar verður því að teljast mjög ólíklegt að þeir sem að verkefninu koma telji það enn „virkilega ánægjulegt“.

Greiðslustöðvun samþykkt

Í lok júlí komst gerðardómur að þeirri niðurstöðu að United Silicon ætti að greiða ÍAV ógreidda reikninga upp á rúmlega einn milljarð króna. Sú niðurstaða skiptir, samkvæmt viðmælendum Kjarnans, miklu máli í þeirri ákvörðun sem tilkynnt var um í gær. Þá greindi félagið frá því að Hér­aðs­dómur Reykja­ness hefði veitt stjórn þess heim­ild til greiðslu­stöðv­unar sem miðar að því að ná bind­andi nauða­samn­ingum við lánardrottna.

Í tilkynningu vegna þessa sagði að ástæðurnar væru „erf­ið­leikar í rekstri kís­il­málm­verk­smiðju fyr­ir­tæk­is­ins í Helgu­vík sem rekja má til síend­ur­tek­inna bil­ana í bún­aði sem valdið hafa félag­inu miklu tjón­i.“ Vegna þess­ara rekstr­ar­erf­ið­leika hafi verið fyr­ir­sjá­an­legt að félagið myndi að óbreyttu eiga erfitt með að standa í skilum við lán­ar­drottna og að yfir­vof­andi séu aðgerðir ein­stakra kröfu­hafa ef ekki verður brugð­ist við án taf­ar. „Ný­fall­inn gerð­ar­dómur í deilu félags­ins við ÍAV eykur enn á þessa óvissu en samn­ingar um upp­gjör þeirra skulda sem þar var tek­ist á um hafa ekki borið árang­ur.“

Í til­kynn­ing­unni sagði að hlut­hafar hafi frá því að verk­smiðjan tók til starfa lagt félag­inu til við­bót­ar­hlutafé til að fjár­magna rekst­ur­inn og end­ur­bætur á bún­aði og almennri aðstöðu fyrir starfs­fólk. „Ljóst er að enn frek­ari end­ur­bætur á bún­aði og aðstöðu eru nauð­syn­legar til að verk­smiðjan geti fram­leitt afurðir í því magni og af þeim gæðum sem áætlað var í upp­hafi og án þeirrar lyktamengunar sem íbúar í nágrenn­inu hafa kvartað und­an.“


Úr kísilmálmverksmiðju United Silicon.
Mynd: United Silicon

Stjórn félags­ins taki alvar­lega þá ábyrgð sem fylgir því að reka stórt fyr­ir­tæki með mik­inn fjölda starfs­manna sem skapi tekjur fyrir nær­sam­fé­lag­ið. „Nauða­samn­ingar eru besta leiðin til að verja þau störf og tryggja að hægt sé að halda upp­bygg­ingu starf­sem­innar áfram á þann veg að fyr­ir­tækið geti starfað í sam­ræmi við starfs­leyfi og í góðri sátt við umhverf­ið.“

Leynd ríkir um eignarhaldið

Kjarninn leitaði upplýsinga hjá United Silicon, einnig þekkt sem Sameinað Silicon, um hvernig eigendahópurinn, sem óhjákvæmilega verður fyrir miklum áhrifum vegna stöðunnar sem er uppi, væri samsettur. Fyrir liggur að reksturinn er að mestu í eigu félags sem er skráð í Hollandi en engar upplýsingar um hluthafaskrá er að finna í íslenskri fyrirtækjaskrá. Kristleifur Andrésson, talsmaður United Silicon, sagði að upplýsingar um eignarhaldið verði ekki gefnar upp að svo stöddu.

Arion banki er, líkt og áður sagði, helsti lánardrottinn United Silicon. Haraldur Guðni Eiðsson, upplýsingafulltrúi bankans, segir í samtali við Kjarnann að bankinn sé líka minnihlutaeigandi í félaginu með um 16 prósent eignarhlut. „Nú hefur Sameinað silicon svigrúm til að vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu og vonandi mun sú vinna ganga vel. Eðli málsins samkvæmt fylgist bankinn náið með þróun mála og leggur sitt af mörkum við að leita lausna á þeim vanda sem félagið glímir við.“

Arion banki mun birta hálfsársuppgjör sitt í næstu viku. Við því má búast að þar verði fjallað um áhrif stöðu United Silicon á bankann og hvort framkvæmd verði varúðarniðurfærsla í bókum bankans vegna hennar. Haraldur Guðni segist hins vegar ekkert geta tjáð sig um það fyrr en að árshlutareikningur bankans verði birtur.

Kjarninn óskaði eftir viðbrögðum frá Landsvirkjun vegna greiðslustöðvunar United Silicon. Í skriflegu svari fyrirtækisins segir að í gildi sé orkusölusamningur milli Landsvirkjunar og United Silicon. Samstarfið hafi verið gott og United Silicon hafi staðið við samninga og samkomulag sem hefur verið gert við Landvirkjun. „Kísilverið er að taka rafmagn og hefur Landsvirkjun tryggar ábyrgðir fyrir greiðslum frá United Silicon samkvæmt samningum.“

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar