Tíu staðreyndir um íslenskan vinnumarkað

Hræringar á vinnumarkaði undanfarin misseri hafa vart farið framhjá neinum. Íslenskur vinnumarkaður er smár í alþjóðlegu samhengi en hér er hátt hlutfall starfandi og sterk verkalýðssamstaða. Kjarninn tók saman tíu staðreyndir um íslenskan vinnumarkað.

Kröfuganga 1. maí 2018
Auglýsing

1. Tæp­lega 200 þús­und starf­andi

Alls voru 192.656 starf­andi á íslenskum vinnu­mark­aði í lok síð­asta árs, á aldr­inum 15 til 74 ára, af báðum kynjum og með lög­heim­ili á Íslandi. Á sama tíma var heild­ar­mann­fjöldi á Íslandi 348.580.

2. Um 18 þús­und launa­greið­endur

Tæp­lega 18 þús­und launa­greið­endur eru á Íslandi sam­kvæmt tölum Hag­stof­unnar frá því í mars. Alls voru þeir að jafn­aði 17.804 á 12 mán­aða tíma­bili frá apríl 2017 til mars 2018 og hafði þeim fjölgað um 640 eða 3,7 pró­sent frá síð­ustu 12 mán­uðum þar á und­an. Á sama tíma­bili greiddu launa­greið­endur að meðal tali 190.400 ein­stak­lingum laun sem er aukn­ing um 8.300 eða 4,5 pró­sent sam­an­borið við 12 mán­aða tíma­bil ári fyrr.

3. Flestir í fræða­störfum eða opin­berri stjórn­sýslu

Flestir laun­þegar störf­uðu í mars 2018 við það sem Hag­stofan flokkar sem fræði­starf­semi og opin­ber stjórn­sýsla, eða 41.500. Þar á eftir starfa 25.300 í ferða­þjón­ustu og 16.300 í heil­brigð­is- og umönn­un­ar­þjón­ustu. 16.700 starfa í fram­leiðslu, 15.200 í smá­sölu­verslun og 8.700 í heild­versl­un. Alls eru um 12.900 laun­þegar í tækni- og hug­verka­iðn­aði, 12.800 í bygg­ing­ar­starf­semi og mann­virkja­gerð og 8.700 í skap­andi grein­um.

Auglýsing

4. Tveir þriðju launa­manna í ASÍ

Alþýðu­sam­band Íslands er stærsta fjölda­hreyf­ing launa­fólks á land­inu. Um tveir þriðju hlutar launa­manna í skipu­lögðum sam­tökum á Íslandi eru í ASÍ. Hlut­verk ASÍ er að berj­ast fyrir bættum kjörum félags­manna sinna og standa vörð um rétt­indi þeirra. Félags­menn í ASÍ eru um 123 þús­und í 5 lands­sam­böndum og 48 aðild­ar­fé­lögum um land allt. Þar af eru ríf­lega 110 þús­und virkir á vinnu­mark­aði. Félags­menn í aðild­ar­fé­lögum ASÍ eru starf­andi á flestum sviðum sam­fé­lags­ins, á almennum vinnu­mark­aði og hjá ríki og sveit­ar­fé­lög­um. For­seti ASÍ er Gylfi Arn­björns­son sem gegnt hefur því emb­ætti frá árinu 2008.

5. Aðild­ar­fé­lögin gera kjara­samn­inga og sinna hags­muna­gæslu

Aðild­ar­fé­lög ASÍ sinna margs konar þjón­ustu fyrir félags­menn sína. Þau gera kjara­samn­inga þar sem kveðið er á um laun og önnur starfs­kjör félags­manna. Þau leið­beina um túlkun kjara­samn­inga og aðstoða launa­fólk við að sækja rétt sinn gagn­vart atvinnu­rek­end­um, s.s. við inn­heimtu launa, við­ur­kenn­ingu á áunnum rétt­indum og varð­andi örygg­is- og aðbún­að­ar­mál. Þau leið­beina og aðstoða félags­menn sína í sam­skiptum við opin­berar stofn­anir á sviði vinnu­mark­aðs­mála, s.s. Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóð, Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóð og Ábyrgða­sjóð launa. Á vegum stétt­ar­fé­lag­anna eru reknir sjúkra­sjóðir sem veita marg­háttuð rétt­indi, m.a. með greiðslu dag­pen­inga þegar félags­menn veikj­ast eða lenda í slys­um.

6. And­staða við for­yst­una

Fjögur aðild­ar­fé­lög ASÍ hafa lýst yfir and­stöðu við for­ystu ASÍ. Það eru VR, Efl­ing, Verka­lýðs­fé­lag Akra­ness og Fram­sýn Verka­lýðs­fé­lag. Þessi félög hafa meiri­hluta félags­manna innan ASÍ að baki sér, rúm­lega 52 pró­sent. Þau gagn­rýna harð­lega bar­áttu­að­ferðir for­yst­unnar og hefur Ragnar Þór Ing­ólfs­son for­maður VR meðal ann­ars lýst yfir van­trausti á hendur Gylfa Arn­björns­syni.

7. Meira en 2 þús­und fyr­ir­tæki hjá SA

Sam­tök atvinnu­lífs­ins, SA, eru heild­ar­sam­tök íslensks atvinnu­lífs, það er að segja atvinnu­rek­enda. Undir SA eru sex aðild­ar­sam­tök sem byggja á ólíkum atvinnu­grein­um,  Sam­orka, Sam­tök ferða­þjón­ust­unn­ar, Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja, Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, Sam­tök iðn­að­ar­ins og Sam­tök versl­unar og þjón­ustu. Yfir 2.000 fyr­ir­tæki eiga aðild að SA og hjá þeim fyr­ir­tækjum starfa um 70 pró­sent launa­fólks á almennum vinnu­mark­aði. Með aðild­inni fela aðild­ar­fé­lögin og ein­stakir með­limir SA umboð til að gera alla kjara­samn­inga fyrir sína hönd.

8. Ríkið stærsti vinnu­veit­and­inn

Ríkið er stærsti vinnu­veit­andi lands­ins. Starfs­menn rík­is­ins eru sam­kvæmt upp­lýs­ingum á vef Stjórn­ar­ráðs­ins að jafn­aði um 21 þús­und tals­ins en stöðu­gildi eru tölu­vert færri þar sem margir eru í hluta­störf­um. Fjár­mála­ráð­herra fer með fyr­ir­svar rík­is­sjóðs við gerð kjara­samn­inga við starfs­menn rík­is­ins. Hann skipar samn­inga­nefnd til að ann­ast samn­inga­gerð fyrir sína hönd. Þá eru starfs­kjör hluta starfs­manna rík­is­ins ákvörðuð af Kjara­ráði. Kjara­ráð er sjálf­stætt ráð sem er falið það verk­efni að ákveða laun og starfs­kjör æðstu emb­ætt­is­manna rík­is­ins. Í þeim hópi eru alþing­is­menn, ráð­herr­ar, dóm­ar­ar, sak­sókn­ar­ar, sendi­herr­ar, ráðu­neyt­is­stjór­ar, skrif­stofu­stjórar sem fara með fyr­ir­svar fyrir hönd fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra við gerð kjara­samn­inga, for­seta­rit­ari, seðla­banka­stjóri, aðstoð­ar­seðla­banka­stjóri, rík­is­sátta­semj­ari og nefnd­ar­menn úrskurð­ar­nefnda í fullu starfi. Fyr­ir­komu­lag um launa­á­kvarðanir Kjara­ráðs er í end­ur­skoðun hjá rík­is­stjórn­inni.

9. SALEK frá 2013 - óvíst með fram­haldið

Heild­ar­sam­tök aðila á vinnu­mark­aði, það er að segja ASÍ, BSRB, BHM, KÍ, Sam­band sveit­ar­fé­laga, Reykja­vík­ur­borg, fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið og SA, hafa haft með sér form­legt sam­starf um launa­upp­lýs­ingar og efna­hags­for­sendur kjara­samn­inga, sem kall­ast SALEK, frá árinu 2013. Í októ­ber 2015 und­ir­rit­uðu þessi heild­ar­sam­tök, að und­an­skildum BHM og KÍ, ramma­sam­komu­lag um bætt vinnu­brögð við kjara­samn­inga­gerð­ina. Nokkur aðild­ar­fé­lög ASÍ hafa lýst mik­illi and­stöðu við SALEK og er óvíst hvernig fer með sam­komu­lagið þegar kjara­samn­ingar ASÍ og SA renna út nú um ára­mót­in.

10. Rík­is­stjórnin með yfir­lýs­ingar um sátt á vinnu­mark­aði

Í stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar segir að rík­is­stjórnin hygg­ist beita sér fyrir sam­stilltu átaki með aðilum vinnu­mark­að­ar­ins til að tryggja að kjara­samn­ingar skili launa­fólki og sam­fé­lag­inu raun­veru­legum ávinn­ingi. Sátt á vinnu­mark­aði er nauð­syn­leg for­senda þess að stuðla að stöð­ugu verð­lagi og jafn­vægi og skapa þannig efna­hags­leg skil­yrði til lægra vaxta­stigs og bættra lífs­kjara.

Vill ekki að það verði spekileki frá landinu
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, vill fá upplýsingar um hver menntun þeirra Íslendinga sem flytja frá landinu sé til að meta það hvort að þar sé um að ræða fólk sem samfélagið hefur fjárfest í menntun hjá.
Kjarninn 24. mars 2019
WOW vill selja lánadrottnum hluti í félaginu
WOW air hefur hafið samningaviðræður við skuldabréfaeigendur sína um að breyta skuldum í hlutafé.
Kjarninn 24. mars 2019
Icelandair slítur viðræðum við WOW air
Samningaviðræðum milli flugfélaganna er formlega slitið.
Kjarninn 24. mars 2019
Viðræðum lokið hjá WOW air og Icelandair - Fundað með stjórnvöldum
Tilkynningar er að vænta um niðurstöðu í viðræðum milli WOW air og Icelandair um mögulega sameiningu félaganna.
Kjarninn 24. mars 2019
Karolina Fund: Hlynur Ben gefur út II Úlfar
Tónlistarmaðurinn Hlynur Ben er nú í óða önn að klára sína þriðju breiðskífu og vonast hann til að geta gefið hana út á afmælisdaginn sinn, þann 30. ágúst næstkomandi.
Kjarninn 24. mars 2019
Fimm vopn sem fyrst litu dagsins ljós í fyrri heimsstyrjöld
Fyrri heimstyrjöldin færði okkur miklar hörmungar. Ný vopn litu dagsins ljós, sem höfðu mikil áhrif á stríðið.
Kjarninn 24. mars 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra
Telur mikla sátt ríkja innan Sjálfstæðisflokksins um Þriðja orkupakkann
Utanríkisráðherra kallar rannsóknarvinnu síðustu mánaða um hugsanlegar hættur orkupakkans sigur fyrir efasemdarmenn innan Sjálfstæðisflokksins, en telur nú góða sátt ríkja um innleiðingu hans.
Kjarninn 24. mars 2019
Silvio Berlusconi, fyrrum forsætisráðherra Ítalíu.
Farsinn sem breyttist í harmleik
Skrautlegar sögur af „bunga bunga“ kynlífsveislum Silvio Berlusconi fyrrum forsætisráðherra Ítalíu falla í skuggann af ásökunum um vændi við ólögráða stúlku og dómsmáli þar sem eitt lykilvitnið lést á grunsamlegan hátt.
Kjarninn 24. mars 2019
Meira eftir höfundinnFanney Birna Jónsdóttir
Meira úr sama flokkiInnlent