Mynd: Birgir Þór Harðarson

Þrjár af hverjum fjórum félagslegum íbúðum á höfuðborgarsvæðinu í Reykjavík

Alls eru 76 prósent félagslegra íbúða á höfuðborgarsvæðinu í Reykjavík. Nær öll fjölgun sem verður á þeim á svæðinu á sér stað þar. Í Garðabæ eru alls 29 félagslegar íbúðir og þeim fækkar milli ára samkvæmt talningu Varasjóðs húsnæðismála.

Félags­legum íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu fjölg­aði um 96 í fyrra. Þær eru nú 3.303. Þar af fjölg­aði þeim um 68 í Reykja­vík þar sem félags­legar íbúðir í eigu sveit­ar­fé­lags­ins sem voru til útleigu voru 2.513 í byrjun árs 2018. Það þýðir að 76 pró­sent allra félags­legra íbúða á svæð­inu eru í Reykja­vík þrátt fyrir að í borg­inni búi ein­ungis 56,4 pró­sent íbúa höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins. Íbúar Reykja­víkur axla því langstærstan hluta þeirrar fjár­hags­legu byrði sem fylgir því að sjá þeim sem þurfa á nið­ur­greiddu félags­legu hús­næði að halda með skatt­greiðslum sín­um.

Þetta kemur fram í nýjum tölum frá Vara­sjóði hús­næð­is­mála sem telur árlega það félags­lega hús­næði sem er í boði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu.

Til félags­legs hús­næðis telj­ast félags­lega leigu­í­búð­ir, leigu­í­búðir fyrir aldr­aða í eigu sveit­ar­fé­laga, leigu­í­búðir fyrir fatl­aða í eigu sveit­ar­fé­laga og aðrar íbúðir sem ætl­aðar eru til nýt­ingar í félags­legum til­gangi.

Líkt og áður sagði eru þrjár af hverjum fjórum félags­legum íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu í Reykja­vík. Þar eru tæp­lega 20 slíkar íbúðir á hverja þús­und íbúa. Í Kópa­vogi eru 470 félags­legar íbúðir og fjölg­aði þeim um 44 í fyrra. Þar er magn slíkra á hverja þús­und íbúa tæp­lega 13.

Í Hafn­ar­firði fækk­aði félags­legu hús­næði um eitt í fyrra. Þar eru nú 244 slík eða rúm­lega átta íbúðir á hverja þús­und íbúa.

Garða­bær sker sig úr

Þrjú sveit­ar­fé­lög á höf­uð­borg­ar­svæð­inu taka mun minni þátt í því að sjá þurf­andi fólki fyrir félags­legu hús­næði. Þar fer Garða­bær, sveit­ar­fé­lag með alls 16.190 íbúa, fremst í flokki. Í Garðabæ eru alls 29 félags­legar leigu­í­búðir og fækk­aði þeim um sex í fyrra. Það þýðir að það eru tæp­lega tvær félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa í sveit­ar­fé­lag­inu. Upp­lýs­inga­full­trúi Garða­bæjar segir fækk­un­ina vera vegna þess að almennum leigu­í­búðum hafi fækkað milli ára þar sem Garða­bær hafi keypt þrjú hús að Lækj­ar­fiti þar sem sjö almennar leigu­í­búðir voru. Þær íbúðir séu því ekki lengur með­tald­ar. Þegar þær séu teknar út fyrir sviga þá fjölg­aði félags­legum íbúðum í Garðabæ um eina, úr 28 í 29. Íbúð­irnar sjö hafa þó verið taldar með í sam­an­tekt Vara­sjóðs hús­næð­is­mála um magn félags­legs hús­næðis á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á síð­ustu árum.  

Í Mos­fellsbæ voru félags­legu íbúð­irnar 31 í byrjun árs 2018 eða einni fleiri en árið áður. Sam­kvæmt þeim tölum eru félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa Mos­fells­bæjar tæp­lega þrjár.

Sel­tjarn­ar­nes er með alls 16 slíkar íbúðir sem er sami fjöldi og sveit­ar­fé­lagið var með í byrjun árs 2017. Alls eru því 3,5 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa þess.

Fjöldi félagslegra íbúða í byrjun árs 2018:Heimild: Könnun Varasjóðs húsnæðismála
Reykjavík: 2.513
Kópavogur: 470
Hafnarfjörður: 244
Mosfellsbær: 31
Seltjarnarnes: 16
Garðabær: 29

Bæði Garða­bær og Sel­tjarn­ar­nes inn­heimta 13,7 pró­sent útsvar á meðan að Reykja­vík inn­heimtir 14,52 pró­sent útsvar – sem er hámarks­út­svar – og Kópa­vog­ur, Hafn­ar­fjörður og Mos­fells­bær inn­heimta 14,48 pró­sent. Íbúar Reykja­víkur borga því hærra skatta en íbúar allra hinna sveit­ar­fé­lag­anna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, meðal ann­ars vegna þess að höf­uð­borgin stendur undir þorra þess kostn­aðar sem fellur til vegna fram­boðs á félags­legu leigu­hús­næði.

Mjög margir á biðlista í brýnni þörf

Þegar staðan er skoðuð í sögu­legu sam­hengi kemur í ljós að félags­legu leigu­hús­næði sem er í boði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur ein­ungis fjölgað úr 2.990 í 3.303, eða um 313 íbúð­ir, frá byrjun árs 2015 og fram að síð­ustu ára­mót­um. Það er aukn­ing um 10,5 pró­sent. Á sama tíma hefur íbúum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins fjölgað um 7,2 pró­sent.

Slíkum íbúðum hefur fjölgað mest í Reykja­vík á tíma­bil­inu, eða um 271. Í Kópa­vogi fjölg­aði þeim um 49, í Hafn­ar­firði og Msofellsbæ fækk­aði þeim um þrjár, Á Sel­tjarn­ar­nesi um tvær en í Garðabæ fjölg­aði félags­legum leigu­í­búðum um eina á þessum þremur árum. 

Þörfin fyrir félags­legt leigu­hús­næði er brýn. Þrátt fyrir að Reykja­vík standi fyrir þorra þeirrar upp­bygg­ingar sem eigi sér stað á slíku, og skil­yrði að upp­bygg­ing á mörgum nýjum reitum við að ákveðið hlut­fall íbúða sem þar verða byggðar séu félags­leg­ar, þá voru samt sem áður 985 manns skráðir á biðlista eftir almennu félags­legu leigu­hús­næði í borg­inni um mitt þetta ár. Þar af voru 702, eða 71 pró­sent allra sem voru á biðlista, skil­greindir í brýnni þörf.

Dagur B. Egg­erts­son, borg­ar­stjóri Reykja­vík­ur, var gestur sjón­varps­þátt­ar­ins 21 á Hring­braut í síð­ustu viku. Þar ræddi hann meðal ann­ars ofan­greinda stöðu. Í við­tal­inu sagði Dagur að „við eigum að áskilja okkur rétt til þess að skylda sveit­­ar­­fé­lög til þess að hækka hlut­­fall sitt af félags­­­legum íbúðum í eigu sveit­­ar­­fé­laga. Bara með lög­­­um. Það verður að gera það með lögum ef það ger­ist ekki öðru­­vísi[...]„Reykja­vík býr um þriðj­ungur lands­­manna. En borgin er að standa fyrir 80-90 pró­­sent af þeirri félags­­­legu hús­næð­is­­upp­­­bygg­ingu sem er í gangi. Við erum að taka langstærsta skerf af þessum nauð­­syn­­legu verk­efn­um, og það eru allir sam­­mála um að þessar áherslur séu nauð­­syn­­leg­­ar.“

Hann sagði Reykja­vík einnig vera í algjörri for­ystu þegar kemur að sam­­starfi við óhagn­að­­ar­drifin leigu­fé­lög og úthlutun lóða til slíkra. „Ég velti því fyrir mér, í tengslum við kjara­­samn­inga, hvort það sé ekki hægt að ná ein­hverju stærra sam­komu­lagi um meiri aðkomu ann­­arra, og aðkomu okk­­ar, að því til fram­­tíðar þannig að þau plön séu þá kláruð.“

Bein nið­ur­greiðsla

Í skýrslu Íbúða­lána­sjóðs og félags- og jafn­rétt­is­mála­ráðu­neyt­is­ins sem kynnt var á Hús­næð­is­þingi í síð­ustu viku kom fram að nið­ur­greiðsla leigu­verðs í félags­legum íbúðum væri mis­mikil milli sveit­ar­fé­laga, en að víða væri leigu­verð hjá sveit­ar­fé­lögum um þriðj­ungi lægra en á almennum leigu­mark­aði. „Í gegnum tíð­ina hefur komið til umræðu að beinni nið­ur­greiðslu á leigu­verði félags­legra íbúða verði hætt og stuðn­ingur við leigj­endur verði alfarið í formi bóta­greiðslna. Í athuga­semdum við frum­varp til laga nr. 138/1997 um húsa­leigu­bætur kom þetta sjón­ar­mið fram og árið 2008 ákvað Reykja­vík­ur­borg að stíga þetta skref til fulls og hætta að nið­ur­greiða leigu­verð hjá Félags­bú­stöðum með beinum hætti. Í nokkur ár þar á eftir var leigu­verð hjá Félags­bú­stöðum svipað og leigu­verð á mark­aði en á und­an­förnum fimm árum hefur leiga hjá félag­inu hins vegar ekki hækkað í takt við verð á mark­aði og nú er svo komið að bein nið­ur­greiðsla leigu hjá Félags­bú­stöðum er um 30 pró­sent.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar