Mynd: Bára Huld Beck

Sex þingmenn ganga inn á bar ... og voru teknir upp af Báru

Klaustursmálið er stærsta pólitíska hneykslismál þess árs sem nú er senn að ljúka. Pólitískar afleiðingar þess, að minnsta kosti til skamms tíma, eru gífurlegar og fyrir liggur að dómsmál og umfjöllun nefnda um kvöldið afdrifaríka mun dragast vel inn á komandi ár. Hér er málið rakið frá byrjun og að þeim punkti sem það stendur nú.

Þriðjudaginn 20. nóvember fóru sex þingmenn – fjórir úr Miðflokki og tveir úr Flokki fólksins – á barinn Klaustur, í námunda við Alþingishúsið. Þar settust þeir niður, drukku áfengi og töluðu með niðrandi og meiðandi hætti um samstarfsfólk sitt í stjórnmálum.

Þeir stærðu sig einnig að pólitískum hrossakaupum með sendiherrastöður, þingmenn Miðflokksins reyndu að telja þingmenn Flokks fólksins um að ganga til liðs við sig auk þess sem niðurlægjandi orð eru látin falla um Freyju Haraldsdóttur, fyrrverandi varaþingmann og þekktan baráttumann fyrir auknum réttindum fatlaðra sem glímir við sjaldgæfan beinsjúkdóm, og þekktan samkynhneigðan tónlistarmann.

Það sem þingmennirnir sex, þeir Sig­­mundur Dav­íð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins , Gunnar Bragi Sveinsson, varaformaður hans, Anna Kol­brún Árna­dótt­ir, ritari flokksins, Bergþór Ólason, þingmaður Miðflokksins og Karl Gauti Hjalta­­son og Ólafur Ísleifs­­son úr Flokki fólksins, vissu ekki var að í nálægð við þá sat einstaklingur sem upphaflega kallaði sig bara „Marvin“.Sá tók upp það sem fram fór. Og sendi á vald fjölmiðla.

Fréttir af tali Klaustursmanna birtar

Þann 28. nóvember síðastliðinn hófu fjölmiðlarnir DV, Stundin og Kvennablaðið að birta fréttir upp úr upptöku af samtali þingmannanna. Þær stóðu yfir í nokkra daga. Samfélagið fór á hliðina.

Auglýsing

Fyrstur þeirra sem tóku þátt í samsætinu til að bregðast við var Sigmundur Davíð. Hann setti inn stöðuuppfærslu á Facebook sama kvöld. Þar sagði:

Í kvöld birtust ótrúlegar fréttir sem sagðar eru unnar upp úr leynilegri hljóðupptöku af samtölum þingmanna Miðflokksins...

Posted by Sigmundur Davíð Gunnlaugsson on Wednesday, November 28, 2018

Daginn eftir var þó komið annað hljóð í strokkinn. Miðflokksþingmennirnir sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu þar sem þeir báðu „þá sem farið var ónærgætnum orðum um í þeim einkasamtölum sem þar fóru fram einlæglegrar afsökunar.  Það var ekki ætlun okkar að meiða neinn og ljóst má vera að sá talsmáti sem þarna var á köflum viðhafður er óafsakanlegur.  Við einsetjum okkur að læra af þessu og munum leitast við að sýna kurteisi og virðingu fyrir samferðarfólki okkar. Jafnframt biðjum við flokksmenn Miðflokksins og fjölskyldur okkar afsökunar á að hafa gengið fram með þessum hætti.“

Sama dag, 29. nóvember, óskaði hópur þingmanna eftir því að forsætisnefnd tæki upp mál sexmenninganna.

Næstu daga gerðust hlutirnir hratt. Karl Gauti og Ólafur voru reknir úr Flokki fólksins vegna „alvarlegs trúnaðarbrests“. Gunnar Bragi og Bergþór, tilkynntu þann 30. nóvember að þeir myndu fara í leyfi frá þingstörfum.

Nánast allir landsmenn vilja afsögn

Á öðrum degi desembermánaðar birtist grein eftir Freyju Haraldsdóttur á Kjarnanum. Þar greindi hún frá símtali sem hún hafði fengið frá Sigmundi Davíð og sagði m.a.: „Ég frá­bið mér frek­ari sím­töl þar sem ófatl­aður karl­maður í valda­stöðu talar niður til mín og reynir að útskýra fyrir mér hvað eru fötlunarfordómar og hvað ekki. Eina eðli­lega sím­talið í stöð­unni væri að biðj­ast ein­læg­lega afsök­un­ar, án nokk­urra útskýr­inga eða mála­leng­inga, og segj­ast í ljósi gjörða sinna ætla að axla ábyrgð á ofbeld­inu sem við vorum beittar og segja af sér.“

Þann 3. desember var birt könnun frá Maskínu. Þar kom fram að á milli 74 og 91 pró­sent Íslend­inga eru hlynnt afsögn alþing­is­mann­anna sex. Flestum fannst að Gunnar Bragi ætti að segja af sér en næstum jafn háu hlut­falli fannst að Berg­þór ætti einnig að gera það. Þá töldu 86 prósent landsmanna að Sigmundur Davíð ætti að víkja.

Sama dag var greint frá því að forsætisnefnd Alþingis hefði ákveðið að hefja skoðun á Klausturmálinu sem mögulegu siðabrotamáli. Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, bað, fyrir hönd þingsins, þingmenn sem nefndir voru í upptökunum, aðra þingmenn en þá sem í hlut áttu að máli, fjölskyldur þeirra, og þjóðina alla afsökunar á málinu. „Ég vil biðja starfsfólk okkar, konur, fatlaða, hinsegin fólk og þjóðina alla, afsökunar,“ sagði hann.

Eiginkona Sigmundar Davíðs blandaði sér í umræðuna daginn eftir og sagði í ummælum á Facebook að hún teldi að íslenskt sam­fé­lag væri komið á villi­göt­ur. „Hat­rið og þörfin fyrir að smána aðra til upp­hefja sjálfan sig,“ skrifar hún­. „Ég ætla ekki að segja ykkur hvað hefur gengið á í partýum meðal stjórn­mála­manna síð­ustu árin en það kannski segir allt að við SDG höfum gengið út. Þakka ykkur enn og aft­ur. Ég stend stolt með Sig­mundi mínum enda veit ég hvaða mann hefur að geyma og veit hver líðan hans er nún­a.“

Afdrifaríkur 5. desember

Fyrir lá að Klaustursmálið var að valda sexmenningunum miklum pólitískum skaða. Í fyrstu könnun sem gerð var á fylgi flokka eftir að það kom upp, sem var birt í Fréttablaðinu að morgni 5. desember, kom fram að Miðflokkurinn myndi einungis fá 4,3 prósent fylgi ef kosið yrði þá og þar með falla með öllu út af þingi. Flokkur er í dag með sjö þingmenn eftir að hafa fengið 10,9 prósent atkvæða í kosningunum í fyrra. Í síðustu mælingu MMR áður en að Klaustursmálið kom upp hafði Miðflokkurinn mælst með 13 prósent fylgi, og hafði aldrei mælst með meira.

Auglýsing

Flokkur fólksins mældist einnig með fylgi undir kjörfylgi og á þeim slóðum að afar tæpt yrði að flokkurinn myndi ná inn manni.

Þegar leið á daginn tjáði Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra sig um fund sem Sigmundur Davíð hafði átt með honum og Bjarna Benediktssyni til að ræða áhuga Gunnars Braga á að vera skipaður sendiherra, en í frásögn Miðflokksmannanna af þessu máli á Klaustri mátti skilja að þeir teldi Bjarna skulda sér greiða vegna þess að Gunnar Bragi hefði skipað Geir H. Haarde sendiherra á sínum tíma.

Guðlaugur staðfesti fundinn í stöðuuppfærslu á Facebook. Þar sagði hann:

Fyrir fáeinum vikum áttum við Bjarni Benediktsson óformlegan fund með Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni...

Posted by Guðlaugur Þór Þórðarson on Wednesday, December 5, 2018

Einn þeirra stjórnmálamanna sem mikið var rætt um á Klaustursupptökunni, á kynferðislegan og niðrandi hátt, er Lilja D. Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknarflokksins og mennta- og menningarmálaráðherra. Á upptökunum heyrist Gunnar Bragi meðal annars segja: „Hjólum í helvítis tíkina“ þegar rætt er um Lilju.

Lilja fór í viðtal í Kastljósi 5. desember síðastliðinn sem hefur mælst afar vel fyrir þvert á pólitískar línur. Þar var hún mjög afgerandi í afstöðu sinni gagnvart framferði Klausturfólksins., sagði tal þeirra vera „algjört ofbeldi“ og að hún væri „ofboðslega“ ósátt við það.

Sigmundur Davíð sár

Sigmundur Davíð brást við viðtalinu við Lilju daginn eftir, 6. desember, með stöðuuppfærslu á Facebook. Þar sagðist hann meðal annars hafa verið kall­aður fleiri ljótum nöfnum en hann hafi tölu á. Hann minn­ist þess hins vegar ekki að hafa áður verið kall­aður ofbeld­is­mað­ur. „Ekk­ert sem um mig hefur verið sagt í póli­tík hefur sært mig eins mik­ið.“

Lilju Alfreðsdóttur tók ég eftir á menntaskólaárunum í MR og þótti þá strax mikið til hennar koma en kynntist henni ekki...

Posted by Sigmundur Davíð Gunnlaugsson on Thursday, December 6, 2018

Föstudagsmorguninn 7. desember hafði málið staðið yfir í viku og ýmsum kenningum verið fleytt um hvernig staðið hafði verið að upptökunum á Klausturbar þriðjudagskvöldið afdrifaríka.

Þennan morgun steig sá sem tók upp samtölin fram í viðtali við Stundina. Viðkomandi reyndist vera Bára Halldórsdóttir, 42 ára fötluð og hinsegin kona sem sagði að sér hefði einfaldlega blöskrað orðfæri fólksins og ákveðið að taka það upp. „ „Mér bara brá svo þegar ég heyrði hvernig þing­menn­irnir töl­uðu. Satt best að segja trúði ég ekki mínum eigin skiln­ing­ar­vit­um. Svo ég byrj­aði bara að taka upp, án þess að hugsa það neitt lengra. En því meira sem ég hlust­aði, því reið­ari varð ég, því þarna voru saman komnir valda­miklir menn að spúa hatri yfir minni­hluta­hópa á almanna­vett­vangi. Ég held að það hafi verið rétt að upp­lýsa almenn­ing um það sem þarna fór fram og eftir á að hyggja er ég stolt af því.“

Undirbúa málarekstur gegn Báru 

Þann 8. desember sendi fræðafólk við Rann­sókn­ar­setur Háskóla Íslands í fötlunarfræðum bréf til forseta Alþingis. Í því sagði að Klaust­urs­málið og ummæli þing­manna sem þar voru séu þeim „áfall og þung­bært að verða vitni að þeim nið­ur­lægj­andi og for­dóma­fullu ummælum sem þar voru við­höfð um fatlað fólk, einkum fatl­aðar konur sem við virðum mik­ils og eigum náið og gott sam­starf við í bar­áttu fyrir mann­rétt­indum og mann­virð­ingu fatl­aðs fólks.“

Þar sagði enn fremur að þeir „djúp­stæðu for­dóm­ar, mann­fyr­ir­litn­ing, hroki og van­virð­ing sem þar birt­ast í garð fatl­aðs fólks og ann­arra jað­ar­setra hópa gerir það að verkum að við munum ekki taka þátt í sam­starfi við vel­ferð­ar­nefnd Alþingis á meðan að Anna Kol­brún Árna­dóttir á sæti í nefnd­inn­i.“

Lilja D. Alfreðsdóttir fór í eitt áhrifamesta Kastljósviðtal síðari ára.
Mynd: Bára Huld Beck

Eftir nokkurra daga svikalogn greindi Bára Halldórsdóttir svo frá því að lögmaður þingmanna Miðflokksins hefði lagt fram beiðni um vitna­leiðslur og öflun sýni­legra sönn­un­ar­gagna fyrir dómi vegna upp­töku á sam­tölum sem áttu sér stað á Klaust­ur­bar 20. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn. Beiðnin byggir á ákvæði laga um með­ferð einka­mála sem fjallar um öflun sönn­un­ar­gagna án þess að mál hafi verið höfð­að. Til­gangur þess er að koma í veg fyrir að mögu­leg sönn­un­ar­gögn spillist.

Í bréf­inu sagði enn fremur að beiðnin verði „ekki skilin öðru­vísi en svo að dóms­mál kunni að verða höfðað á hendur þér í kjöl­far umbeð­innar gagna­öfl­un­ar.“

Ekki hægt að funda vegna og pistill Sigmundar Davíðs

Miðvikudaginn 12. desember stóð til að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd myndi funda um sendiherratal Miðflokksmannanna. Það reyndist hins vegar ekki hægt þar sem þeir Gunnar Bragi Sveins­son og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son svöruðu ekki ítrek­uðum boðum um að mæta til fund­ar­ins. Á fund­inn var einnig búið að boða Bjarna Bene­dikts­son og Guð­laug Þór Þórð­ar­son. Fundinum var því frestað fram í janúar.

Miðflokkurinn brást við þessari stöðu með yfirlýsingu á Facebook þar sem sagði m.a.: „Það er afar fátítt að þingnefndir séu notaðar í jafn augljósum pólitískum tilgangi og átti að gera. Slíkt á ekki að viðgangast.“

Vegna umræðu í fjölmiðlum er rétt að taka eftirfarandi fram. Skýrslutaka yfir manneskju sem gerðist sek um eða tók á sig...

Posted by Miðflokkurinn on Wednesday, December 12, 2018

Þann 16. desember birti Sigmundur Davíð svo pistil á heimasíðu sinni þar sem hann gaf í skyn að fjöl­miðlar og stjórn­mála­menn hefðu farið öðru­vísi með Klaust­ur­upp­tök­urnar svoköll­uðu ef þeir sem teknir væru upp væru úr vinstri­flokk­um.

Í pistl­in­um, sem ber nafnið „Er sama hver er?“, lagði Sig­mundur Davíð út frá því að þing­menn­irnir sex sem sátu að sum­bli á Klaust­ur­bar hefðu verið úr Vinstri grænum og Sam­fylk­ingu og að sá sem tekið hafi upp sam­tal þing­mann­anna hafi verið „ungir Heim­dell­ingur og harð­lín­u-frjáls­hyggju­mað­ur“ sem hefði „gert ráð­staf­anir til að njósna um einka­sam­tal þeirra klukku­tímunum sam­an.“

Sigmundur Davíð gaf þing­mönnum og flestum fjöl­miðlum gervi­nöfn í pistl­inum og gekk einnig út frá því að upp­tökur á sam­tölum eins og þeim sem áttu sér stað á Klaust­ur­bar 20. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn, væru ólög­leg­ar. Í skrif­unum var Stundin t.d. köllum hin ákafa hægri­vef­síða Tíð­ar­and­inn og Kjarn­inn fékk við­ur­nefnið hægri­vef­ur­inn Kvörnin sem „hafi lengi helgað sig bar­átt­unni gegn ógnum komm­ún­isma og krat­isma.“

Hægt er að lesa umfjöllun Kjarnans/Kvarnarinnar um pistilinn hér.

Bára dregin fyrir dóm

Mánudaginn 17. desember kom Bára Halldórsdóttir fyrir dóm vegna krafna Miðflokksmannanna um gagnaöflun og vitnaleiðslur sem var liður í fyrirhugaðri málsókn þeirra gagnvart uppljóstraranum. Fjölmenni mætti til að sýna Báru stuðning. Enginn þingmannanna sem stóðu að málatilbúnaðinum var viðstaddur. Þar fór lög­maður þeirra fram á að myndefni úr eft­ir­lits­mynda­vélum Alþingis og Dóm­kirkju yrði varð­veitt og lagt fyrir dóm. Á meðal þess sem fram kom í máli lögmannsins fyrir dómi var: „ „Um­bjóð­endur mínir telja að frek­lega hafi verið brotið á rétti þeirra til einka­lífs. Þetta hafi gerst þegar einka­sam­tal á Klaustri var hljóð­ritað að þeim óaf­vit­andi og gert opin­bert. Í því hafi falist brot gegn 229. grein almennra hegn­ing­ar­laga,“ sagði hann og benti á að þessi hátt­semi gæti varðað skaða- og miskabótaskyldu.“

Auglýsing

Kröfu Miðflokksmanna var hafnað 19. desember. Tveimur dögum síðar var greint frá því í Stundinni að Miðflokksþingmennirnir hefðu kært úrskurð Hér­aðs­dóms Reykja­vík­ur, þar sem hafnað var beiðni sókn­ar­að­ila um að fram færu vitna­leiðslur og öflun sýni­legra sönn­un­ar­gagna um atburð­ina á Klaustri, til Lands­rétt­ar.

Í kærunni vakti lögmaður Miðflokksmanna, Reimar Pétursson, athygli á því að Bára hafi greint frá því í fjöl­miðlum hvernig hún „sperrti eyr­un“ og „þótt­ist“ vera að lesa ferða­manna­bæk­linga sem hún hafði með­ferðis þegar hún hljóð­rit­aði sam­skipti þing­mann­anna. Þá vísi Reimar sér­stak­lega til myndar sem birt­ist í Stund­inni og var tekin fyrir utan Klaustur „áður en varn­ar­að­ili hóf aðgerðir sínar nema, ef vera skyldi, að ein­hver annar hafi tekið hana“.

Af þessu dragi hann ályktun um ein­beittan ásetn­ing Báru: „Allt þetta gefur til kynna að þegar varn­ar­að­ili kom á Klaustur hafi hún komið þangað með það fyr­ir­fram­gefna mark­mið að njósna um og taka upp sam­töl sókn­ar­að­ila. Hún hafi gengið fum­laust til verka. Hún hafi haft með­ferðis bæk­linga sem hún not­aði sem yfir­varp og búnað sem hent­aði til verks­ins. Þá hafi hún dvalið á staðnum svo lengi sem í fjórar klukku­stund­ir. Hafi hún þó sagst hafa verið á leið­inni á æfingu á leik­sýn­ingu sem ætl­unin var að frum­sýna tveimur dögum síð­ar, án þess að þetta hafi neitt tálmað þaul­setu hennar yfir upp­tök­un­um.“

Í frétt Stund­ar­innar segir enn fremur að þing­menn­irnir telji þetta gefa „ríka ástæðu til að kanna hvort ein­hver annar hafi komið að fram­kvæmd þess­arar aðgerðar með varn­ar­að­ila eða hafi fylgt henni til henn­ar“. Finn­ist þeim frá­sögn Báru vera „öll út og suð­ur“. Til að mynda segi hún eina stund­ina að sam­talið hafi verið opin­bert en aðra stund­ina lýsi hún erf­ið­leikum við að greina orða­skipti. „Trú­verð­ug­leiki frá­sagnar varn­ar­að­ila er því eng­inn.“

Meira úr sama flokkiFréttaskýringar