Safna á upplýsingum um menntun Íslendinga sem flytja til annarra landa

Á níu af síðustu tíu árum hafa fleiri Íslendingar flutt frá landinu en til þess óháð því hvort að það sé kreppa eða góðæri. Getgátur hafa verið uppi um að þarna fari vel menntað fólk og því sé spekileki frá landinu. Nú á að komast að því hvort svo sé.

Ungt fólk
Auglýsing

Þjóð­skrá mun í nán­ustu fram­tíð fara fram á það að þeir sem flytja af landi brott verði látnir veita upp­lýs­ingar um hver menntun þeirra er. Lilja D. Alfreðs­dótt­ir, mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra, hefur fundað með for­svars­mönnum Hag­stofu Íslands um að halda utan um og vinna úr þeim upp­lýs­ing­um.

Fleiri Íslend­ingar fluttu frá Íslandi á síð­­­asta ári en komu aftur heim. Brott­­­fluttir íslenskir rík­­­is­­­borg­­­arar voru 65 fleiri en þeir sem fluttu til lands­ins, sam­­­kvæmt tölum frá Hag­­­stofu Íslands. Það gerð­ist þrátt fyrir gott árferði, nær ekk­ert atvinn­u­­­leysi, stór­auk­inn kaup­mátt og for­­­dæma­­­lausa efna­hags­­­lega stöðu þjóð­­­ar­­­bús­ins. Alls fluttu 2.738 Íslend­ingar til lands­ins á árinu 2018 en 2.803 frá því.

Frá árinu 2008, þegar banka­hrunið varð, hefur það ein­ungis gerst einu sinni að fleiri Íslend­ingar flytji heim en burt innan alm­an­aks­árs. Það gerð­ist 2017 þegar 352 fleiri flutti til lands­ins en frá því. Í fyrra sner­ist sú þróun aftur við.

Auglýsing
Hvorki Hag­­stofa Íslands né Þjóð­­skrá Íslands hafa safnað saman upp­­lýs­ingum um mennt­un­­ar­­stig þeirra Íslend­inga sem kjósa að flytja af landi brott. Því liggur ekki fyrir svart á hvítu hvort um sé að ræða lang­­skóla­­gengið fólk eða ekki. Á þessu verður nú breyt­ing.

Get­gátur um hverjir fari

Í nóv­em­ber 2015 birt­ist við­tal við Ásgeir Jóns­son, dós­ent í hag­fræði við Háskóla Íslands, í Morg­un­blað­inu, í kjöl­far þess að blaðið hafði fjallað um nei­kvæðan flutn­ings­jöfnuð á meðal íslenskra rík­is­borg­ara á fyrstu níu mán­uðum þess árs.

Hann sagði að það virt­ist eitt­hvað djúp­­stæð­­ara á ferð­inni en vana­lega og að vís­bend­ingar væru um að margt háskóla­­fólk flytti úr landi. Bat­inn á vinn­u­­mark­aði, sem átt hefði sér stað  á und­an­­förnum árum, hefði ekki skilað sér til mennt­aðs fólks nema að tak­­mörk­uðu leyti. Karl Sig­­urðs­­son, sér­­fræð­ingur hjá Vinn­u­­mála­­stofn­un, sagði svip­aða sögu við Morg­un­­blað­ið. Vís­bend­ingar væru um að margir finni ekki atvinnu sem henti námi þeirra og bak­grunni.

Þess vegna væru vís­bend­ingar uppi um svo­kall­aðan speki­leka. Þ.e. að vel menntað fólk frá Íslandi, sem íslenska ríkið hefði fjár­fest veru­lega í með fjár­fram­lögum til mennt­un­ar, væri að fara frá land­inu þrátt fyrir að efna­hags­lífið væri á fleygi­ferð upp á við. Ísland væri ein­fald­lega ekki að búa til réttu störfin sem unga fólkið okkar væri að mennta sig fyr­ir.

Fólks sem sættir sig ekki við góðar fréttir

Þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, og aðstoð­ar­menn hans héldu því fram í opin­berri umræðu að það væri rangt að fjöldi brott­fluttra væri óeðli­lega mik­ill. 

For­sæt­is­ráð­herr­ann fyrr­ver­andi gerði málið m.a. að umtals­efni í ára­móta­grein sinni í Morg­un­blað­inu og sagði hlut­fall brott­fluttra undir 40 ára á árinu 2015 lágt í sam­an­burði við liðin ár og ára­tugi. Það væri afmark­aður en hávær hópur fólks, sem ætti erfitt að sætta sig við góðar frétt­ir, sem héldi hinu gagn­stæða fram. Jákvæð þróun veki hjá hópnum gremju, hún sé litin horn­auga og tor­­tryggð á allan mög­u­­legan hátt. Þetta sé sá hópur fólks sem getur ekki sætt sig við að jákvæðir hlutir ger­ist ef þeir ger­­ast ekki í krafti hinnar einu „réttu“ hug­­mynda­fræði.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem þá var forsætisráðherra, lagði ekki trúnað á að fleiri Íslendingar væru að flytja frá landinu en til þess á meðan að stjórn hans sat. MYND: Birgir Þór Harðarson.Í byrjun jan­úar 2016 birti Alþýðu­sam­band Íslands (ASÍ) grein­ingu á brott- og aðflutn­ingi til Íslands síð­ustu 50 árin. Þar kom fram að þrátt fyrir bætt efna­hags­­leg skil­yrði hefur brott­flutn­ingur ­ís­­lenskra rík­­is­­borg­­ara frá Íslandi auk­ist árin á und­an. Fleiri Íslend­ing­ar flyttu frá land­inu en til þess.

Frá árinu 1961 hafa verið átta tíma­bil þar sem brott­­flutn­ingur á hverju ári hefur verið yfir með­­al­tali áranna 1961 til­ 2015. Sjö þeirra tíma­bila hafa verið í tengslum við öfgar í efna­hags­líf­i ­þjóð­­ar­innar á borð við brott­hvarf síld­­ar­inn­­ar, mikla verð­­bólgu eða hátt atvinn­u­­leysi.

Auglýsing
Eina tíma­bilið af þessum átta sem sker sig úr er 2014 til 2015 þar sem eng­ar hefð­bundnar efna­hags­­legar for­­sendur eru fyrir auknum brott­­flutn­ingi. Fólk flutti frá Íslandi þrátt fyrir efna­hags­­legan upp­­­gang.

Ráð­herra kallar eftir gögnum til að byggja umræð­una á

Þrátt fyrir að tek­ist hafi verið á um það hvort að speki­leki væri að eiga sér stað, og að þau átök byggðu fyrst og síð­ast á get­gát­um, þá hefur ekki verið ráð­ist í að safna upp­lýs­ingum um mennt­un­ar­stig þeirra sem flytja burt. Það er fyrr en nú.

Lilja D. Alfreðs­dóttir var gestur í sjón­varps­þætt­inum 21 á Hring­braut í mars þar sem hún ræddi meðal ann­ars áform um nýtt stuðn­ings­kerfi fyrir náms­menn.

Þar sagði Lilja að leið­ar­ljósið í því kerfi yrði í fyrsta lagi að fólk geti sótt sér nám óháð efna­hag og búsetu og í öðru lagi að Ísland sé með þannig stuðn­­ings­­kerfi að það sé sam­an­­burð­­ar­hæft við hin Norð­­ur­lönd­in.

Hún bætti við að verið væri að vinna í því að meta hver staðan væri á aðfluttum og brott­­fluttum frá land­inu út frá mennt­un­­ar­­stigi. „Ég hef kallað eftir þessu meðal ann­­ars til þess að byggja grunn­inn að þessu nýja kerfi sem við erum að fara að kynna.“

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar