Áhætta á fasteignamarkaði

Nýjasta spá Hagstofu Íslands um þróun mála í efnahagslífinu bendir til þess að fasteignamarkaðurinn gæti átt erfitt uppdráttar á næstu misserum.

Fasteignir hús
Auglýsing

Hag­stofa Íslands spáir því að sam­dráttur verði í lands­fram­leiðslu um 0,2 pró­sent á þessu ári, en sam­kvæmt bráða­birgða­tölum mæld­ist hag­vöxtur í fyrra 4,6 pró­sent. 

Hag­vaxt­ar­spá Seðla­banka Íslands, sem birt­ist í Pen­inga­málum í febr­ú­ar, gerði ráð yfir 1,8 pró­sent hag­vexti á þessu ári.

En allt er nú breytt eftir dramat­íska atburði í ferð­þjón­ustu, með falli WOW air og kyrr­setn­ingu á 737 Max vélum Boeing eftir flug­slys þar sem 346 létust, í seinni hluta mars mán­að­ar. Íslenska flug­brúin hefur laskast við þetta og ekki aug­ljóst hvernig mun ganga að byggja hana aftur upp, með aukn­ingu í flug­ferð­u­m. 

Auglýsing

Sam­drátt­ur­inn í brott­förum frá Kefla­vík­ur­flug­velli í apríl var 18 pró­sent miðað við sama mánuð í fyrra, og allt bendir til að það muni taka nokkurn tíma að fylla upp í skarðið sem WOW air skildi eft­ir. 

Ferða­þjón­usta er orðin að hryggjar­stykki í hag­kerf­inu en hún stóð undir um 43 pró­sent gjald­eyr­is­tekna þjóð­ar­búss­ins und­an­farin tvö ár. Það munar því mikið um það, þegar svo snögg­lega dregur úr umsvifum í ferða­þjón­ustu.

Kemur færra fólk?

Kóln­unin í hag­kerf­inu hefur sést glögg­lega með ýmsum hætti, und­an­farin miss­eri. Meðal ann­ars hefur veru­lega dregið úr hækk­unum á fast­eigna­mark­aði. Vorið 2017 mæld­ist árs­hækkun á fast­eigna­mark­aði í höf­uð­borg­ar­svæð­inu 23,5 pró­sent, og var þá með allra hæsta móti í heim­in­um. 

Að und­an­förnu hefur fast­eigna­verð lítið sem ekk­ert hækk­að. Að teknu til­liti til verð­bólgu nemur hækk­unin á fast­eigna­mark­aði 1 til 2 pró­sent. 

Það ætti ekki að koma á óvart, eftir þær miklu hækk­anir sem verið hafa á fast­eigna­mark­aði, allt frá árinu 2011, en mestu hækk­an­irnar voru þó á árunum 2015 til og með 2017.

Tólf mánaða hækkun fasteignaverðs hefur lækkað mikið undanfarin misseri.Ferða­þjón­ustan hafði mikil áhrif á fast­eigna­mark­að­inn, end­aði fjölg­aði ferða­mönnum sem heim­sóttu landið úr 450 þús­und árið 2010 í 2,3 millj­ónir í fyrra. Áhrifin á fast­eigna­mark­að­inn komu ekki síst fram í fjölda íbúða sem fóru af hefð­bundnum mark­aði í skamm­tíma­leigu fyrir ferða­menn, einkum mið­svæð­is. Þá hafði fjölgun starfa í hag­kerf­inu, sem flest urðu til í ferða­þjón­ust­unni, mikil áhrif á fast­eigna­mark­að­inn sömu­leið­is. 

Í fyrra flutt­ust 6.500 fleiri til lands­ins heldur en fluttu frá land­inu, en árið á undan var sú tala 8.000. Lík­legt verður að telj­ast að veru­lega muni draga úr því að fólk flytji til Íslands, einkum erlendir rík­is­borg­ar­ar, á þessu ári, þar sem farið er að hægja á hag­kerf­in­u. 

Í fyrra fjölg­aði störfum í hag­kerf­inu úr rúm­lega 201 þús­und í 207 þús­und og sex hund­ruð. 

Hag­vaxt­ar­skeiðið und­an­farin ár hefur ekki síst byggst á mik­illi fjölgun starfa í ferða­þjón­ustu, en um 75 pró­sent nýrra skatt­greið­enda í hag­kerf­inu á und­an­förnum árum hafa verið erlendis rík­is­borg­ar­ar. 

Fari svo að það hægji veru­lega á þess­ari sköpun starfa, þá gæti það dregið úr eft­ir­spurn eftir hús­næði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, á sama tíma og fram­boð er að aukast nokkuð hratt þessi miss­er­in, en talið er að um 5 þús­und nýjar íbúðir komi út á markað á næstu 18 til 24 mán­uð­u­m. 

Í mán­að­ar­skýrslu Íbúða­lána­sjóðs, um horfur á fast­eigna­mark­aði, segir að meira sé um það þessi miss­erin að nýjar íbúðir selj­ist undir ásettu verði. „Í jan­úar til mars í fyrra seld­ust að með­al­tali 33% nýrra íbúða undir ásettu verði en fyrstu þrjá mán­uði þessa árs var það hlut­fall 48%. Aðrar íbúðir en nýbygg­ingar hafa í gegnum tíð­ina verið tals­vert lík­legri til að selj­ast undir ásettu verði og það sem af er ári mælist það hlut­fall að með­al­tali 81%. Á sama tíma­bili í fyrra var það hins vegar um 79%,“ segir meðal ann­ars í skýrsl­unn­i. 

Launa­skriðið stöðvast

Það sem einnig hefur haft veru­leg áhrif á fast­eigna­mark­að­inn á und­an­förnum árum, er veru­legar launa­hækk­anir og kaup­mátt­ar­aukn­ing hjá flestum hóp­um. Í sögu­legu til­liti hefur verið fylgni á milli launa­hækk­ana og fast­eigna­verð­þró­un­ar.

Í nýaf­stöðnum kjara­samn­ingum var ein­blínt á tekju­lægstu hópana, þegar kom að krónu­tölu­hækk­un­um. Þeir sem hafa 400 þús­und á mán­uði og yfir það, munu hins vegar litar sem engar hækk­anir fá á þessu ári, sé tekið til­lit til verð­bólgu eins og hún er nú, en hún mælist 3,3 pró­sent á meðan verð­bólgu­mark­miðið er 2,5 pró­sent. 

Vaxta­lækkun getur hjálpað til 

Vænt­ingar eru um að meg­in­vextir Seðla­banka Íslands geti lækkað á næst­unni en þeir eru nú 4,5 pró­sent. Það gæti haft jákvæð áhrif á fast­eigna­mark­að­inn þar sem fjár­mögnun yrði auð­veld­ari, með lægri greiðslu­byrði.





Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
„Ljótur leikur hjá stjórnvöldum“
Formaður Viðreisnar gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir viðbrögð við beiðni um skaðabætur.
Kjarninn 20. september 2019
Margrét Tryggvadóttir
Á sporbaug sem aldrei snertir jörðu
Leslistinn 20. september 2019
Icelandair gerir bráðabirgðasamning við Boeing um bætur
Kyrrsetningin á 737 Max vélunum frá Boeing hefur verið þung í skauti fyrir Icelandair.
Kjarninn 20. september 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.
Telur lágbrú fýsilegri kost fyrir nýja Sundabraut
Tveir val­kost­ir eru einkum tald­ir koma til greina vegna lagn­ing­ar Sunda­braut­ar, ann­ars veg­ar jarðgöng í Gufu­nes og hins veg­ar lág­brú yfir Klepps­vík. Samgöngu- og sveitastjórnarráðherra seg­ir að sér hugn­ist frek­ar lág­brú yfir Klepps­vík.
Kjarninn 20. september 2019
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn ræða sameiningu
Tvö sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík vilja sameinast. Gangi áformin eftir mun hið sameinaða fyrirtæki vera með um 16 milljarða króna í veltu á ári.
Kjarninn 20. september 2019
Ferðamenn eyddu minna en áður var haldið fram í ágúst síðastliðnum.
Hagstofan leiðréttir tölur í þriðja sinn á nokkrum vikum
Eyðsla útlendinga á greiðslukortum í ágúst 2019 var minni en í ágúst 2018, ekki meiri líkt og Hagstofa Íslands hélt fram fyrir viku síðan. Þetta er í þriðja sinn á örfáum vikum sem Hagstofan reiknar vitlaust.
Kjarninn 20. september 2019
Guðrún Svava, nemandi í bifvélavirkjun.
Enn eykst kynjabilið í starfsnámi á framhaldsskólastigi
Aðeins þrír af hverjum tíu nemendum á framhaldsskólastigi er í starfsnámi hér á landi. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Samtaka iðnaðarins, segir að það þurfi samstillt þjóðarátak til að fjölga starfsnámsnemum.
Kjarninn 20. september 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar