Mynd: EPA

Hvað er „Belti og braut“?

Innviða- og fjárfestingaverkefni kínverskra stjórnvalda er opið öllum ríkjum og nær nú til norðurslóða.

Eitt verk­efni hefur ein­kennt utan­rík­is­stefnu Kína frá árinu 2013 undir stjórn for­set­ans Xi Jin­p­ing. Það er inn­viða- og fjár­fest­inga­verk­efnið „Belti og braut“ (kínv. 一带一路, e. Belt and Road Ini­ti­ati­ve). Með Belti og braut er vísað til hinnar fornu Silki­leiðar sem tengdi Kína við umheim­inn og Xi Jin­p­ing vill end­ur­vekja undir for­merkjum Beltis og braut­ar.

Belti og braut, eða „Silki­leið 21. ald­ar­inn­ar,“ skipt­ist í stuttu máli í svo­kall­aðan silki­veg eða „Belti“ á landi, t.d. í formi lestar­teina og hrað­brauta. Hinn hlut­inn er svo silki­leið á sjó eða „braut,“ t.d. í formi hafna sem auki tengi Kína við umheim­inn.

Verk­efnið er afar víð­feðmt, en það nær frá Kína til Evr­ópu, Aust­ur-Afr­íku auk þess sem það nær einnig til fjöl­margra Asíu­ríkja.

Yfir­lýst mark­mið verk­efn­is­ins eru að auka sam­skipti um stefnu­mótun milli ríkja, auð­velda við­skipti og versl­un, styrkja vega­sam­göng­ur, auka gjald­eyr­is­við­skipti, auk þess að styrkja sam­skipti milli þjóða. Því má segja að aukin hnatt­væð­ing og sam­þætt­ing sé horn­steinn verk­efn­is­ins.

Óskýrt hvað fellur undir Belti og braut.

Svo virð­ist sem allt sem kemur innviðum eða fjár­fest­ingum tengt Kína falli nú undir for­merki Beltis og braut­ar. Ekki eru það ein­ungis hafn­ir, járn­brautir og lest­ir, heldur einnig allt sem við­kem­ur net­kerfum. Því gæti verið erfitt að greina á milli þess sem áður hafi verið byggt upp eða komið á fót en sé nú sagt vera undir for­merkjum Beltis og brautar og svo þess sem var ákveðið frá upp­hafi að væri hluti af verk­efn­inu.

Myndin sýnir áætlun kínverskra stjórnvalda um Belti og braut.
Straits Times Graphics

Eist­land skrif­aði sem dæmi undir vilja­yf­ir­lýs­ingu um þátt­töku í Belti og braut og var þá sér­stak­lega skrifað undir „samn­ing um raf­rænan silki­veg“ og „samn­ing um net­við­skipti“ í sömu atrennu og skrifað var undir þátt­töku í Belti og braut. Því virð­ast net­við­skipti ríkj­anna tveggja nú falla undir for­merki Beltis og braut­ar.

Hvað græðir Kína á Belti og braut?

Kín­versk stjórn­völd eru undir for­merkjum Beltis og brautar að fjár­festa í innviðum ann­ara ríkja til þess að vinna að mark­mið­unum og auð­velda þar með allan út- og inn­flutn­ing. Með auk­inni inn­viða­bygg­ingu í bæði nær- og fjær­ríkjum Kína mun flutn­inga­geta aukast. Þar með geti við­skipti Kína við önnur ríki auk­ist.

Ýmsir fræði­menn hafa bent á að Kína vilji verða tækni­vædd­ara og auka þróun ýmissa hér­aða sinna. Einka­neyslu þurfi einnig að auka til að halda uppi hag­vexti rík­is­ins og muni þar að auki styrkja gjald­miðil rík­is­ins. Aðrir telja að verk­efnið sé að mestu stra­tegískt, til að mynda í Ind­l­ans­hafi.

Stærra net hafna í Ind­lands­hafi mun einnig tryggja Kína aðgengi að sjó­leiðum sem er bráð­nauð­syn­legt fyrir ríki eins og Kína sem byggir sinn efna­hag á útflutn­ingi.

Hvað græða þátt­töku­ríki á Belti og braut?

Þátt­taka í verk­efn­inu er sem stendur opin öllum ríkj­um. Mörg þátt­töku­ríki fagna verk­efn­inu vegna auk­inna kín­verskra fjár­fest­inga þar sem mörg hver þeirra hafi þörf á að byggja upp inn­viði sína, t.d. hafn­ir, lestar­teina, hrað­braut­ir, flug­velli og svo mætti lengi áfram telja.

Enn fremur gæti það aukið hraða við­skipta á milli þátt­töku­ríkj­anna við Kína og önnur lönd. Þar með gæti þátt­taka verið löndum til bóta.

Norð­ur­slóðir nú hluti af Belti og braut

Í jan­úar 2018 gaf Kína út sína fyrstu norð­ur­slóða­stefnu. Í henni segj­ast kín­versk stjórn­völd vilja gera norð­ur­slóðir hluta af Silki­veg­inum á ís (kínv. 冰上丝绸之路) eða Silki­vegi norð­ur­slóða. Enn fremur titla kín­versk stjórn­völd Kína sem „nær­ríki norð­ur­slóða“ (kínv. 近北极国家, e. near-­Arctic state).

Búist er við auk­inni skipa­um­ferð eftir því sem ís bráðnar á norð­ur­slóð­um. Það myndi stytta flutn­ings­tíma á vörum frá t.d. Kína til Evr­ópu til muna.

Evr­ópa og Belti og braut

Alls hafa 17 Evr­ópu­lönd skrifað undir vilja­yf­ir­lýs­ingu um þátt­töku í Belti og braut. Áður var talað um 16+1 lönd­in í því sam­hengi, þ.e. þau 16 Mið- og Aust­ur-­Evr­ópu­ríki sem taka þátt auk Kína (+1). Nú væri þó rétt­ara að tala um 17+1 þar sem nýlega bætt­ist Ítalía í hóp­inn.

Fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins hefur sett fram sína eig­in áætlun til þess að bæta sam­göngur og inn­viði í Asíu ásamt því að vera nú komin með erlenda fjár­fest­ing­ar­á­ætl­un í Afr­íku. Því virð­ist Evr­ópu­sam­bandið vera orðið að eins konar keppi­naut Kína í þessum mál­efn­um.

Umdeilt fram­tak

Banda­ríkin eru eflaust það ríki sem er opin­ber­lega hvað mest mót­fallið verk­efn­inu. Bæði vara­for­seti Banda­ríkj­anna, Mike Pence, og utan­rík­is­ráð­herra Banda­ríkj­anna, Mike Pompeo, hafa gagn­rýnt fram­takið og sagt það varpa ríkjum í skulda­gildru. Þar er lík­leg­ast verið að vísa til aðstæðna Srí Lanka.

Í suð­ur­hluta Srí Lanka hafa kín­versk fyr­ir­tæki einka­leigu­rétt til 99 ára á Hamban­tota höfn­inni. Það er vegna þess að stjórn­völd í Srí Lanka gátu ekki greitt skuld sína við fyr­ir­tæk­in.

Banda­ríkja­menn hafa einnig gagn­rýnt skil­mála sem ýmsar þjóðir hafi geng­ist við þar sem kín­versk rík­is­fyr­ir­tæki standi að bygg­ing­unni eða lán undir for­merkjum Beltis og brautar með það að skil­yrði að kaupa vörur frá kín­verskum fyr­ir­tækj­um.

Banda­ríkin virð­ast líkt og Evr­ópu­sam­bandið vera að huga að auk­inni sam­keppni við Belti og braut þar sem komið hefur verið á nýjum lögum um alþjóð­lega þró­un­ar­fjár­fest­ingar (e. the BUILD Act).

Ísland og Belti og braut

Í við­tali á Hring­braut sagði Jin Zhi­ji­an, sendi­herra Kína á Íslandi, að íslensk stjórn­völd væru opin fyrir þátt­töku í Belti og braut. Hann sagði einnig að verk­efnið væri afar árang­urs­ríkt. Í svari sínu varð­andi gagn­rýni Banda­ríkj­anna á verk­efn­inu svar­aði Jin því að Belti og braut hafi skapað tæki­færi til fram­þró­un­ar, grænnar þró­unar og að verk­efnið skapi ekki skulda­gildr­ur.

Í öllu falli munu kín­versk stjórn­völd halda ótrauð áfram að kynna og mark­aðs­setja Belti og braut. Að því mun koma að Ísland þurfi að taka ákvörðun um þátt­töku í verk­efn­inu.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnGuðbjörg Ríkey Th. Hauksdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar