Kíkja daglega á jafnaðarmannaáttavitann

„Við munum stýra eftir jafnaðarmannaáttavitanum,“ sagði Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur þegar hún kynnti nýja ríkisstjórn landsins. Tuttugu ráðherrar sitja í stjórninni, níu þeirra hafa áður verið ráðherrar.

Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Auglýsing

Þriggja vikna stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum í Dan­mörku lauk síð­ast­liðið mið­viku­dags­kvöld og stjórn­ar­skipti fóru fram dag­inn eft­ir, 27. júní. Jafn­að­ar­menn fengu 48 þing­sæti í kosn­ing­unum 5. júní en sam­an­lagt fengu mið- og vinstri­flokk­arn­ir, rauða blokkin svo­nefnda, 91 þing­sæti en 179 þing­menn eiga sæti á danska þing­inu, Fol­ket­inget. Löng hefð er fyrir minni­hluta­stjórnum í Dan­mörku en tæpir fjórir ára­tugir eru síðan Jafn­að­ar­menn sátu einir í stjórn.

Mette Frederik­sen leið­togi jafn­að­ar­manna lýsti því yfir þegar úrslit kosn­ing­anna lágu fyrir að hún myndi vilja reyna myndun minni­hluta­stjórn­ar, með stuðn­ingi flokka í rauðu blokk­inni, Sós­íal­íska þjóð­ar­flokks­ins, Radikale Ven­stre og Ein­ing­ar­list­ans. Við­ræður þess­ara flokka hófust strax að loknum kosn­ingum og hafa staðið linnu­laust síð­an. Frá upp­hafi var ljóst að þótt flokk­arnir væru sam­mála um margt voru ágrein­ings­efnin líka mörg. Að lokum tókst þó flokk­unum fjórum að ná saman og ljóst að stjórn undir for­ystu Mette Frederik­sen yrði að veru­leika.

Þegar Mette Frederiksen, Morten Østergaard for­maður Radikale Ven­stre, Pia Olsen Dyhr for­maður Sós­íal­íska þjóð­ar­flokks­ins og Pern­ille Skipper tals­maður Ein­ing­ar­list­ans (sem hefur ekki for­mann) kynntu sam­komu­lagið lögðu þau fram 18 síðna plagg, eins­konar stefnu­yf­ir­lýs­ingu „Ret­fær­dig retn­ing for Dan­mark“. Þar er gerð grein fyrir þeim mark­miðum sem flokk­arnir vilja leggja áherslu á, en hvernig þessum mark­miðum skuli náð er ekki nákvæm­lega útfært.

Auglýsing

Eft­ir­launa­rétt­ur, mál­efni inn­flytj­enda og útlend­inga, umhverf­is­mál

Í upp­hafi kosn­inga­bar­átt­unnar lögðu jafn­að­ar­menn mikla áherslu á breyt­ingar á eft­ir­launa­aldri. Rétt vinnu­lú­inna, þeirra sem vinna erfið lík­am­leg störf til að fara fyrr en aðrir á eft­ir­laun. Um þetta var mik­ill ágrein­ingur meðal full­trúa flokk­anna og á end­anum var nán­ast ekk­ert um þetta fjallað í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni. Mette Frederik­sen sagði í við­tali við danska sjón­varp­ið, DR, að þetta væri for­gangs­mál hjá sér og hún teldi full­víst að fyrir þessum breyt­ingum væri meiri­hluti á þing­inu.

Annað sem hart var tek­ist á um voru mál­efni flótta­fólks og hæl­is­leit­enda. Jafn­að­ar­menn höfðu tekið upp harða og óvægna stefnu, líkt og Danski þjóða­flokk­ur­inn hefur fylgt um ára­bil, sem sé að flótta­fólki og hæl­is­leit­endum skyldi, und­an­tekn­inga­lít­ið, vísað úr landi. Þetta gengur þvert á stefnu Radikale Ven­stre og Ein­ing­ar­list­ans og á end­anum urðu jafn­að­ar­menn að gefa veru­lega eftir og sem dæmi má nefna að nú getur flótta­fólk sem verið hefur í vinnu í Dan­mörku í tvö ár verið þar áfram, meðan við­kom­andi sinnir sama starfi hjá sama fyr­ir­tæki eða í hlið­stæðu starfi hjá öðru fyr­ir­tæki. Þetta er kúvend­ing. Í umræðu­þætt­inum „Debatten“ í danska sjón­varp­inu sagði tals­maður jafn­að­ar­manna að þetta ákvæði hefði áður verið til staðar þannig að þetta væri ekki kúvend­ing, fremur áherslu­breyt­ing. Tals­menn Ein­ing­ar­list­ans og Radikale Ven­stre sögðu aftur á móti að þeim hefði tek­ist að fá jafn­að­ar­menn til að breyta um kúrs.

Hætt hefur verið við ákvarð­anir fyrri rík­is­stjórnar um að gera smá­eyj­una Lind­holm (7 hekt­ar­ar) við suð­ur­odda Sjá­lands að eins­konar bið­stöð þar sem ein­stak­lingum sem hefði verið vísað úr landi yrði gert að dvelj­ast uns þeir yfir­gæfu Dan­mörku. Þessar fyr­ir­ætl­anir mættu mik­illi and­stöðu og eru nú fyrir bí.

Lindholm Mynd: Google maps

Í flótta­manna­búð­unum Sjæls­mark á Norð­ur­-­Sjá­landi búa útlend­ingar sem hefur verið synjað um land­vist­ar­leyfi í Dan­mörku og bíða þess að verða sendir úr landi, en það getur tekið tíma. Í þessum búðum búa 90 börn og nýlega kom það fram í dönskum fjöl­miðlum að íbú­arnir fá ekki sjálfir að elda mat, heldur borða í mötu­neyti á staðn­um. Þetta hefur verið harð­lega gagn­rýnt en Inger Støjberg ráð­herra inn­flytj­enda­mála í stjórn Lars Løkke Rasmus­sen blés á slíka gagn­rýni, svona væru regl­urn­ar. Í stefnu­yf­ir­lýs­ingu stjórnar jafn­að­ar­manna segir að finna skuli við­un­andi lausn þannig að engin börn, eða barna­fjöl­skyldur búi á Sjæls­mark.

Þriðja atriðið sem sér­stök áhersla er lögð á í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni, er umhverf­is- og lofts­lags­mál. Þar er að finna mun háleit­ari mark­mið en jafn­að­ar­menn höfðu áður sett sér, til dæmis er ætl­unin að minnka losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda um 70 pró­sent fram til árs­ins 2030, miðað við árið 1990. Þetta var bar­áttu­mál flokk­anna þriggja sem styðja minni­hluta­stjórn Mette Frederik­sen og stjórn­ar­flokk­ur­inn hefur nú beygt sig undir en jafn­að­ar­menn vildu miða við 60% minnk­un. Í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni er lítið sem ekk­ert fjallað um hvernig skuli fjár­magna ýmsar fyr­ir­ætl­anir stjórn­ar­innar og stuðn­ings­flokk­anna og það hafa stjórn­ar­and­staðan gagn­rýnt. Lars Løkke Rasmus­sen fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra kallar stefnu­yf­ir­lýs­ing­una óska­lista.

20 ráð­herr­ar, með­al­ald­ur­inn 42 ár

Mette Frederiksen, sem er 41 árs og tveggja barna móð­ir, er yngsti for­sæt­is­ráð­herra í sögu Dan­merkur og ein­ungis ein kona hefur áður gegnt emb­ætt­inu, Helle Thorn­ing-Schmidt á árunum 2011 til 2015. For­sæt­is­ráð­herr­ann er ekki nýgræð­ingur í póli­tík, 15 ára varð hún félagi í lands­sam­tökum ungra jafn­að­ar­manna, hún hefur setið á þingi frá árinu 2001 og verið for­maður flokks jafn­að­ar­manna frá árinu 2015. Hún er fædd og upp­alin í Ála­borg, með háskóla­próf í stjórnun og sam­fé­lags­fræði og meist­ara­próf í mál­efnum Afr­íku. Hún gegndi emb­ætti atvinnu­mála­ráð­herra 2011 til 2014 og dóms­mála­ráð­herra 2014 til 2015. Per Frederiksen, eldri bróðir Mette, sagði í við­tali við danska sjón­varpið að hún væri þrjósk og fylgin sér en jafn­framt rétt­sýn. Hún ætti auð­velt með að umgang­ast fólk og hann hefði alltaf vitað að hún ætti eftir að standa sig vel „þótt það sé kannski óraun­veru­legt að hún skuli vera orðin forsæt­is­ráð­herra.“

Mette Frederiksen Mynd: EPA

Í rík­is­stjórn Mette Frederik­sen sitja 20 ráð­herr­ar, 7 konur og 13 karl­ar, með­al­ald­ur­inn er 42 ár. 9 úr þessum hópi hafa áður gegnt ráð­herra­emb­ætti. Nán­ustu sam­starfs­menn for­sæt­is­ráð­herr­ans eru Nico­lai Wammen fjár­mála­ráð­herra, Jeppe Kofod utan­rík­is­ráð­herra og Nick Hækk­erup dóms­mála­ráð­herra. Þessir þrír mynda, auk for­sæt­is­ráð­herr­ans, eins­konar ráð­herra­nefnd (koor­dinationsu­dval­g), sem hitt­ist að jafn­aði einu sinni í viku og fjallar um frum­vörp og ýmis stærri mál, áður en þau koma til kasta rík­is­stjórn­ar­innar allr­ar. Þess má geta að einn úr ráð­herra­hópn­um, Mog­ens Jen­sen ráð­herra sjáv­ar­út­vegs, mat­væla- og jafn­rétt­is­mála (eins og það er orðað á heima­síðu flokks­ins) er for­maður Nor­ræna félags­ins í Dan­mörku og verður nú sam­starfs­ráð­herra Norð­ur­land­anna fyrir hönd Dan­merk­ur.

Í lokin má geta þess að Mette Frederik­sen hefur til­kynnt að Margrethe Vest­a­ger, fyrr­ver­andi ráð­herra og for­maður Radikale Ven­stre, sitji áfram í fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir hönd Dan­merkur en fimm ára tíma­bili hennar í fram­kvæmda­stjórn­inni hefði ann­ars lokið á þessu ári. Danskir stjórn­mála­skýrendur höfðu velt því fyrir sér hvort Mette Frederik­sen myndi velja ein­hvern úr sínum flokki, Jafn­að­ar­manna­flokknum til að taka við þessu mik­il­væga starfi innan ESB. Margrethe Vest­a­ger hefur verið nefnd sem hugs­an­legur næsti for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar­innar en í þeim efnum er allt óljóst.

Vincent Tan
Greiðir 6,7 milljarða fyrir hlutinn í Icelandair Hotels
Berjaya Land Berhad, sem stofnað var af milljarðamæringnum Vincent Tan, mun greiða 53,6 milljónir dala, jafnvirði um 6,7 milljarða króna, fyrir 75 prósent hlutafjár í Icelandair Hotels og þeim fasteignum sem tilheyra hótelrekstrinum.
Kjarninn 17. júlí 2019
Helgi Hrafn hellti sér yfir Birgittu á átakafundi Pírata
Myndband hefur verið birt af átakafundi Pírata þar sem Helgi Hrafn Gunnarsson, þingmaður flokksins, gagnrýndi Birgittu Jónsdóttur harðlega.
Kjarninn 16. júlí 2019
Katrín kynnti innleiðingu á heimsmarkmiðum
Forsætisráðherra talaði fyrir mikilvægi aukinnar alþjóðlegrar samvinnu við innleiðingu á heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Forstjóri Nova: Óþarfi að greiða tvo milljarða á ári fyrir leigu á myndlyklum
Forstjóri Nova segir að framtíð sjónvarpsins sé á netinu.
Kjarninn 16. júlí 2019
Jeppi prófaður á Íslandi fyrir ferð til Mars árið 2020
Prófun á Mars-Jeppa fer fram í nágrenni Langjökuls. Fjölmargir vísindamenn koma að verkefninu, þar á meðal nemendur frá Háskóla Reykjavíkur og starfsfólk Arctic Trucks.
Kjarninn 16. júlí 2019
Innleiðingarhalli EES-gerða innan við eitt prósent þriðja árið í röð
Innleiðingarhalli EES-gerða á Íslandi stendur í 0,7 prósentum. Hallinn náði hámarki árið 2013 þegar hann nam 3,2 prósentum.
Kjarninn 16. júlí 2019
Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar