Kíkja daglega á jafnaðarmannaáttavitann

„Við munum stýra eftir jafnaðarmannaáttavitanum,“ sagði Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur þegar hún kynnti nýja ríkisstjórn landsins. Tuttugu ráðherrar sitja í stjórninni, níu þeirra hafa áður verið ráðherrar.

Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Auglýsing

Þriggja vikna stjórnarmyndunarviðræðum í Danmörku lauk síðastliðið miðvikudagskvöld og stjórnarskipti fóru fram daginn eftir, 27. júní. Jafnaðarmenn fengu 48 þingsæti í kosningunum 5. júní en samanlagt fengu mið- og vinstriflokkarnir, rauða blokkin svonefnda, 91 þingsæti en 179 þingmenn eiga sæti á danska þinginu, Folketinget. Löng hefð er fyrir minnihlutastjórnum í Danmörku en tæpir fjórir áratugir eru síðan Jafnaðarmenn sátu einir í stjórn.

Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna lýsti því yfir þegar úrslit kosninganna lágu fyrir að hún myndi vilja reyna myndun minnihlutastjórnar, með stuðningi flokka í rauðu blokkinni, Sósíalíska þjóðarflokksins, Radikale Venstre og Einingarlistans. Viðræður þessara flokka hófust strax að loknum kosningum og hafa staðið linnulaust síðan. Frá upphafi var ljóst að þótt flokkarnir væru sammála um margt voru ágreiningsefnin líka mörg. Að lokum tókst þó flokkunum fjórum að ná saman og ljóst að stjórn undir forystu Mette Frederiksen yrði að veruleika.

Þegar Mette Frederiksen, Morten Østergaard formaður Radikale Venstre, Pia Olsen Dyhr formaður Sósíalíska þjóðarflokksins og Pernille Skipper talsmaður Einingarlistans (sem hefur ekki formann) kynntu samkomulagið lögðu þau fram 18 síðna plagg, einskonar stefnuyfirlýsingu „Retfærdig retning for Danmark“. Þar er gerð grein fyrir þeim markmiðum sem flokkarnir vilja leggja áherslu á, en hvernig þessum markmiðum skuli náð er ekki nákvæmlega útfært.

Auglýsing

Eftirlaunaréttur, málefni innflytjenda og útlendinga, umhverfismál

Í upphafi kosningabaráttunnar lögðu jafnaðarmenn mikla áherslu á breytingar á eftirlaunaaldri. Rétt vinnulúinna, þeirra sem vinna erfið líkamleg störf til að fara fyrr en aðrir á eftirlaun. Um þetta var mikill ágreiningur meðal fulltrúa flokkanna og á endanum var nánast ekkert um þetta fjallað í stefnuyfirlýsingunni. Mette Frederiksen sagði í viðtali við danska sjónvarpið, DR, að þetta væri forgangsmál hjá sér og hún teldi fullvíst að fyrir þessum breytingum væri meirihluti á þinginu.

Annað sem hart var tekist á um voru málefni flóttafólks og hælisleitenda. Jafnaðarmenn höfðu tekið upp harða og óvægna stefnu, líkt og Danski þjóðaflokkurinn hefur fylgt um árabil, sem sé að flóttafólki og hælisleitendum skyldi, undantekningalítið, vísað úr landi. Þetta gengur þvert á stefnu Radikale Venstre og Einingarlistans og á endanum urðu jafnaðarmenn að gefa verulega eftir og sem dæmi má nefna að nú getur flóttafólk sem verið hefur í vinnu í Danmörku í tvö ár verið þar áfram, meðan viðkomandi sinnir sama starfi hjá sama fyrirtæki eða í hliðstæðu starfi hjá öðru fyrirtæki. Þetta er kúvending. Í umræðuþættinum „Debatten“ í danska sjónvarpinu sagði talsmaður jafnaðarmanna að þetta ákvæði hefði áður verið til staðar þannig að þetta væri ekki kúvending, fremur áherslubreyting. Talsmenn Einingarlistans og Radikale Venstre sögðu aftur á móti að þeim hefði tekist að fá jafnaðarmenn til að breyta um kúrs.

Hætt hefur verið við ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar um að gera smáeyjuna Lindholm (7 hektarar) við suðurodda Sjálands að einskonar biðstöð þar sem einstaklingum sem hefði verið vísað úr landi yrði gert að dveljast uns þeir yfirgæfu Danmörku. Þessar fyrirætlanir mættu mikilli andstöðu og eru nú fyrir bí.

Lindholm Mynd: Google maps

Í flóttamannabúðunum Sjælsmark á Norður-Sjálandi búa útlendingar sem hefur verið synjað um landvistarleyfi í Danmörku og bíða þess að verða sendir úr landi, en það getur tekið tíma. Í þessum búðum búa 90 börn og nýlega kom það fram í dönskum fjölmiðlum að íbúarnir fá ekki sjálfir að elda mat, heldur borða í mötuneyti á staðnum. Þetta hefur verið harðlega gagnrýnt en Inger Støjberg ráðherra innflytjendamála í stjórn Lars Løkke Rasmussen blés á slíka gagnrýni, svona væru reglurnar. Í stefnuyfirlýsingu stjórnar jafnaðarmanna segir að finna skuli viðunandi lausn þannig að engin börn, eða barnafjölskyldur búi á Sjælsmark.

Þriðja atriðið sem sérstök áhersla er lögð á í stefnuyfirlýsingunni, er umhverfis- og loftslagsmál. Þar er að finna mun háleitari markmið en jafnaðarmenn höfðu áður sett sér, til dæmis er ætlunin að minnka losun gróðurhúsalofttegunda um 70 prósent fram til ársins 2030, miðað við árið 1990. Þetta var baráttumál flokkanna þriggja sem styðja minnihlutastjórn Mette Frederiksen og stjórnarflokkurinn hefur nú beygt sig undir en jafnaðarmenn vildu miða við 60% minnkun. Í stefnuyfirlýsingunni er lítið sem ekkert fjallað um hvernig skuli fjármagna ýmsar fyrirætlanir stjórnarinnar og stuðningsflokkanna og það hafa stjórnarandstaðan gagnrýnt. Lars Løkke Rasmussen fyrrverandi forsætisráðherra kallar stefnuyfirlýsinguna óskalista.

20 ráðherrar, meðalaldurinn 42 ár

Mette Frederiksen, sem er 41 árs og tveggja barna móðir, er yngsti forsætisráðherra í sögu Danmerkur og einungis ein kona hefur áður gegnt embættinu, Helle Thorning-Schmidt á árunum 2011 til 2015. Forsætisráðherrann er ekki nýgræðingur í pólitík, 15 ára varð hún félagi í landssamtökum ungra jafnaðarmanna, hún hefur setið á þingi frá árinu 2001 og verið formaður flokks jafnaðarmanna frá árinu 2015. Hún er fædd og uppalin í Álaborg, með háskólapróf í stjórnun og samfélagsfræði og meistarapróf í málefnum Afríku. Hún gegndi embætti atvinnumálaráðherra 2011 til 2014 og dómsmálaráðherra 2014 til 2015. Per Frederiksen, eldri bróðir Mette, sagði í viðtali við danska sjónvarpið að hún væri þrjósk og fylgin sér en jafnframt réttsýn. Hún ætti auðvelt með að umgangast fólk og hann hefði alltaf vitað að hún ætti eftir að standa sig vel „þótt það sé kannski óraunverulegt að hún skuli vera orðin forsætisráðherra.“

Mette Frederiksen Mynd: EPA

Í ríkisstjórn Mette Frederiksen sitja 20 ráðherrar, 7 konur og 13 karlar, meðalaldurinn er 42 ár. 9 úr þessum hópi hafa áður gegnt ráðherraembætti. Nánustu samstarfsmenn forsætisráðherrans eru Nicolai Wammen fjármálaráðherra, Jeppe Kofod utanríkisráðherra og Nick Hækkerup dómsmálaráðherra. Þessir þrír mynda, auk forsætisráðherrans, einskonar ráðherranefnd (koordinationsudvalg), sem hittist að jafnaði einu sinni í viku og fjallar um frumvörp og ýmis stærri mál, áður en þau koma til kasta ríkisstjórnarinnar allrar. Þess má geta að einn úr ráðherrahópnum, Mogens Jensen ráðherra sjávarútvegs, matvæla- og jafnréttismála (eins og það er orðað á heimasíðu flokksins) er formaður Norræna félagsins í Danmörku og verður nú samstarfsráðherra Norðurlandanna fyrir hönd Danmerkur.

Í lokin má geta þess að Mette Frederiksen hefur tilkynnt að Margrethe Vestager, fyrrverandi ráðherra og formaður Radikale Venstre, sitji áfram í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fyrir hönd Danmerkur en fimm ára tímabili hennar í framkvæmdastjórninni hefði annars lokið á þessu ári. Danskir stjórnmálaskýrendur höfðu velt því fyrir sér hvort Mette Frederiksen myndi velja einhvern úr sínum flokki, Jafnaðarmannaflokknum til að taka við þessu mikilvæga starfi innan ESB. Margrethe Vestager hefur verið nefnd sem hugsanlegur næsti forseti framkvæmdastjórnarinnar en í þeim efnum er allt óljóst.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar