Kíkja daglega á jafnaðarmannaáttavitann

„Við munum stýra eftir jafnaðarmannaáttavitanum,“ sagði Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur þegar hún kynnti nýja ríkisstjórn landsins. Tuttugu ráðherrar sitja í stjórninni, níu þeirra hafa áður verið ráðherrar.

Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Danska ríkisstjórnin með Mette Frederiksen í fararbroddi.
Auglýsing

Þriggja vikna stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum í Dan­mörku lauk síð­ast­liðið mið­viku­dags­kvöld og stjórn­ar­skipti fóru fram dag­inn eft­ir, 27. júní. Jafn­að­ar­menn fengu 48 þing­sæti í kosn­ing­unum 5. júní en sam­an­lagt fengu mið- og vinstri­flokk­arn­ir, rauða blokkin svo­nefnda, 91 þing­sæti en 179 þing­menn eiga sæti á danska þing­inu, Fol­ket­inget. Löng hefð er fyrir minni­hluta­stjórnum í Dan­mörku en tæpir fjórir ára­tugir eru síðan Jafn­að­ar­menn sátu einir í stjórn.

Mette Frederik­sen leið­togi jafn­að­ar­manna lýsti því yfir þegar úrslit kosn­ing­anna lágu fyrir að hún myndi vilja reyna myndun minni­hluta­stjórn­ar, með stuðn­ingi flokka í rauðu blokk­inni, Sós­íal­íska þjóð­ar­flokks­ins, Radikale Ven­stre og Ein­ing­ar­list­ans. Við­ræður þess­ara flokka hófust strax að loknum kosn­ingum og hafa staðið linnu­laust síð­an. Frá upp­hafi var ljóst að þótt flokk­arnir væru sam­mála um margt voru ágrein­ings­efnin líka mörg. Að lokum tókst þó flokk­unum fjórum að ná saman og ljóst að stjórn undir for­ystu Mette Frederik­sen yrði að veru­leika.

Þegar Mette Frederiksen, Morten Østergaard for­maður Radikale Ven­stre, Pia Olsen Dyhr for­maður Sós­íal­íska þjóð­ar­flokks­ins og Pern­ille Skipper tals­maður Ein­ing­ar­list­ans (sem hefur ekki for­mann) kynntu sam­komu­lagið lögðu þau fram 18 síðna plagg, eins­konar stefnu­yf­ir­lýs­ingu „Ret­fær­dig retn­ing for Dan­mark“. Þar er gerð grein fyrir þeim mark­miðum sem flokk­arnir vilja leggja áherslu á, en hvernig þessum mark­miðum skuli náð er ekki nákvæm­lega útfært.

Auglýsing

Eft­ir­launa­rétt­ur, mál­efni inn­flytj­enda og útlend­inga, umhverf­is­mál

Í upp­hafi kosn­inga­bar­átt­unnar lögðu jafn­að­ar­menn mikla áherslu á breyt­ingar á eft­ir­launa­aldri. Rétt vinnu­lú­inna, þeirra sem vinna erfið lík­am­leg störf til að fara fyrr en aðrir á eft­ir­laun. Um þetta var mik­ill ágrein­ingur meðal full­trúa flokk­anna og á end­anum var nán­ast ekk­ert um þetta fjallað í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni. Mette Frederik­sen sagði í við­tali við danska sjón­varp­ið, DR, að þetta væri for­gangs­mál hjá sér og hún teldi full­víst að fyrir þessum breyt­ingum væri meiri­hluti á þing­inu.

Annað sem hart var tek­ist á um voru mál­efni flótta­fólks og hæl­is­leit­enda. Jafn­að­ar­menn höfðu tekið upp harða og óvægna stefnu, líkt og Danski þjóða­flokk­ur­inn hefur fylgt um ára­bil, sem sé að flótta­fólki og hæl­is­leit­endum skyldi, und­an­tekn­inga­lít­ið, vísað úr landi. Þetta gengur þvert á stefnu Radikale Ven­stre og Ein­ing­ar­list­ans og á end­anum urðu jafn­að­ar­menn að gefa veru­lega eftir og sem dæmi má nefna að nú getur flótta­fólk sem verið hefur í vinnu í Dan­mörku í tvö ár verið þar áfram, meðan við­kom­andi sinnir sama starfi hjá sama fyr­ir­tæki eða í hlið­stæðu starfi hjá öðru fyr­ir­tæki. Þetta er kúvend­ing. Í umræðu­þætt­inum „Debatten“ í danska sjón­varp­inu sagði tals­maður jafn­að­ar­manna að þetta ákvæði hefði áður verið til staðar þannig að þetta væri ekki kúvend­ing, fremur áherslu­breyt­ing. Tals­menn Ein­ing­ar­list­ans og Radikale Ven­stre sögðu aftur á móti að þeim hefði tek­ist að fá jafn­að­ar­menn til að breyta um kúrs.

Hætt hefur verið við ákvarð­anir fyrri rík­is­stjórnar um að gera smá­eyj­una Lind­holm (7 hekt­ar­ar) við suð­ur­odda Sjá­lands að eins­konar bið­stöð þar sem ein­stak­lingum sem hefði verið vísað úr landi yrði gert að dvelj­ast uns þeir yfir­gæfu Dan­mörku. Þessar fyr­ir­ætl­anir mættu mik­illi and­stöðu og eru nú fyrir bí.

Lindholm Mynd: Google maps

Í flótta­manna­búð­unum Sjæls­mark á Norð­ur­-­Sjá­landi búa útlend­ingar sem hefur verið synjað um land­vist­ar­leyfi í Dan­mörku og bíða þess að verða sendir úr landi, en það getur tekið tíma. Í þessum búðum búa 90 börn og nýlega kom það fram í dönskum fjöl­miðlum að íbú­arnir fá ekki sjálfir að elda mat, heldur borða í mötu­neyti á staðn­um. Þetta hefur verið harð­lega gagn­rýnt en Inger Støjberg ráð­herra inn­flytj­enda­mála í stjórn Lars Løkke Rasmus­sen blés á slíka gagn­rýni, svona væru regl­urn­ar. Í stefnu­yf­ir­lýs­ingu stjórnar jafn­að­ar­manna segir að finna skuli við­un­andi lausn þannig að engin börn, eða barna­fjöl­skyldur búi á Sjæls­mark.

Þriðja atriðið sem sér­stök áhersla er lögð á í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni, er umhverf­is- og lofts­lags­mál. Þar er að finna mun háleit­ari mark­mið en jafn­að­ar­menn höfðu áður sett sér, til dæmis er ætl­unin að minnka losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda um 70 pró­sent fram til árs­ins 2030, miðað við árið 1990. Þetta var bar­áttu­mál flokk­anna þriggja sem styðja minni­hluta­stjórn Mette Frederik­sen og stjórn­ar­flokk­ur­inn hefur nú beygt sig undir en jafn­að­ar­menn vildu miða við 60% minnk­un. Í stefnu­yf­ir­lýs­ing­unni er lítið sem ekk­ert fjallað um hvernig skuli fjár­magna ýmsar fyr­ir­ætl­anir stjórn­ar­innar og stuðn­ings­flokk­anna og það hafa stjórn­ar­and­staðan gagn­rýnt. Lars Løkke Rasmus­sen fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra kallar stefnu­yf­ir­lýs­ing­una óska­lista.

20 ráð­herr­ar, með­al­ald­ur­inn 42 ár

Mette Frederiksen, sem er 41 árs og tveggja barna móð­ir, er yngsti for­sæt­is­ráð­herra í sögu Dan­merkur og ein­ungis ein kona hefur áður gegnt emb­ætt­inu, Helle Thorn­ing-Schmidt á árunum 2011 til 2015. For­sæt­is­ráð­herr­ann er ekki nýgræð­ingur í póli­tík, 15 ára varð hún félagi í lands­sam­tökum ungra jafn­að­ar­manna, hún hefur setið á þingi frá árinu 2001 og verið for­maður flokks jafn­að­ar­manna frá árinu 2015. Hún er fædd og upp­alin í Ála­borg, með háskóla­próf í stjórnun og sam­fé­lags­fræði og meist­ara­próf í mál­efnum Afr­íku. Hún gegndi emb­ætti atvinnu­mála­ráð­herra 2011 til 2014 og dóms­mála­ráð­herra 2014 til 2015. Per Frederiksen, eldri bróðir Mette, sagði í við­tali við danska sjón­varpið að hún væri þrjósk og fylgin sér en jafn­framt rétt­sýn. Hún ætti auð­velt með að umgang­ast fólk og hann hefði alltaf vitað að hún ætti eftir að standa sig vel „þótt það sé kannski óraun­veru­legt að hún skuli vera orðin forsæt­is­ráð­herra.“

Mette Frederiksen Mynd: EPA

Í rík­is­stjórn Mette Frederik­sen sitja 20 ráð­herr­ar, 7 konur og 13 karl­ar, með­al­ald­ur­inn er 42 ár. 9 úr þessum hópi hafa áður gegnt ráð­herra­emb­ætti. Nán­ustu sam­starfs­menn for­sæt­is­ráð­herr­ans eru Nico­lai Wammen fjár­mála­ráð­herra, Jeppe Kofod utan­rík­is­ráð­herra og Nick Hækk­erup dóms­mála­ráð­herra. Þessir þrír mynda, auk for­sæt­is­ráð­herr­ans, eins­konar ráð­herra­nefnd (koor­dinationsu­dval­g), sem hitt­ist að jafn­aði einu sinni í viku og fjallar um frum­vörp og ýmis stærri mál, áður en þau koma til kasta rík­is­stjórn­ar­innar allr­ar. Þess má geta að einn úr ráð­herra­hópn­um, Mog­ens Jen­sen ráð­herra sjáv­ar­út­vegs, mat­væla- og jafn­rétt­is­mála (eins og það er orðað á heima­síðu flokks­ins) er for­maður Nor­ræna félags­ins í Dan­mörku og verður nú sam­starfs­ráð­herra Norð­ur­land­anna fyrir hönd Dan­merk­ur.

Í lokin má geta þess að Mette Frederik­sen hefur til­kynnt að Margrethe Vest­a­ger, fyrr­ver­andi ráð­herra og for­maður Radikale Ven­stre, sitji áfram í fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir hönd Dan­merkur en fimm ára tíma­bili hennar í fram­kvæmda­stjórn­inni hefði ann­ars lokið á þessu ári. Danskir stjórn­mála­skýrendur höfðu velt því fyrir sér hvort Mette Frederik­sen myndi velja ein­hvern úr sínum flokki, Jafn­að­ar­manna­flokknum til að taka við þessu mik­il­væga starfi innan ESB. Margrethe Vest­a­ger hefur verið nefnd sem hugs­an­legur næsti for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar­innar en í þeim efnum er allt óljóst.

Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar