Pexels - Open source myndasöfn

Stóru sjávarútvegsrisarnir verða stærri

Óhætt er að segja að það hafi gengið á ýmsu hjá Brimi, áður HB Granda, undanfarin misseri. Lífeyrissjóðurinn Gildi seldi hlutabréf sín, meðal annars vegna óánægju með stjórnarhætti í félaginu. Þá kom FISK Seafood, útgerðararmur Kaupfélags Skagfirðinga, inn í hluthafahópinn en var svo farinn úr honum þremur vikum síðar. Guðmundur Kristjánsson forstjóri hefur ekki hikað við stór viðskipti við eigið fyrirtæki og notið stuðnings hluthafa til að gera það. Hinir stóru eru að verða stærri í íslenskum sjávarútvegi.

Markaðsvirði Brims, áður HB Granda, hefur hækkað umtalsvert undanfarin misseri. Á einu ári hefur það hækkað um tæplega 25 prósent en sé horft til þessa árs eingöngu nemur hækkunin rúmlega 17 prósent. Fyrirtækið er nú tæplega 70 milljarða króna virði.

Brim gerir upp í evrum og hefur veiking krónunnar gagnvart evru á undanförnu ári, sem nemur tæplega átta prósentum, því komið sér nokkuð vel fyrir fyrirtækið.

Fjárhagsstaða þess er sterk og má segja að það sé einskonar flaggskip sjávarútvegsins í Reykjavík. Heildareignir fyrirtækisins námu 650 milljónum evra, eða sem nemur 91 milljarði króna, í lok 2. ársfjórðungs. Hagnaður á fyrri helmingi ársins var 1,5 milljarður króna, en eigið fé fyrirtækisins um mitt ár var rúmlega 38 milljarðar. 

Hagnaðurinn í fyrra var rúmlega fjórir milljarðar en Guðmundur Kristjánsson, forstjóri og stærsti eigandi, var ekki ánægður með þá niðurstöðu. „Hagnaður fyrirtækisins hefur verið að minnka á síðustu árum vegna styrkingar íslenskrar krónu og hærri veiðigjalda. Á seinni hluta ársins 2018 veiktist íslenska krónan og það styrkir útflutningsfyrirtæki. Árið 1992 fjárfesti HB Grandi í sjávarútvegsfyrirtæki í Síle. Þetta fyrirtæki seldi laxeldisfyrirtæki sitt á síðasta ári og fékk HB Grandi töluverðan hagnað af þeirri sölu og skýrir það að hluta góða afkomu á síðasta ársfjórðungi 2018,“ sagði Guðmundur í tilkynningu vegna afkomunnar.
Auglýsing

Guðmundur er langsamlega stærsti hluthafinn í gegnum Útgerðarfélag Reykjavíkur, sem áður hét Brim. Eignarhlutur hans er nú kominn yfir 48 prósent og mun fara yfir 50 prósent eftir hlutafjáraukningu, í tengslum við kaup Brims á nokkrum sölufélögum í eigu Útgerðarfélags Reykjavíkur fyrir 4,4 milljarða króna. Greiðslan fer fram með hlutafé í Brimi, og því eykst eignarhlutur hans umtalsvert. Til framtíðar er þó vilji til þess að fara ekki yfir 50 prósent eignarhlut, segir í tilkynningu til Kauphallar.


Bændur í Skagafirði


Kaupfélag Skagfirðinga er risafyrirtæki á íslenskan mælikvarða og FISK Seafood, útgerðararmur þess, hefur látið verulega til sín taka í íslensku atvinnulífi að undanförnu. Fjárhagsstaða kaupfélagsins er með nokkrum ólíkindum, sé horft til þess að um hefðbundið kaupfélag er að ræða með dreifðri eignaraðild bænda í Skagafirði sem bakbein. Þórólfur Gíslason, kaupfélagsstjóri, hefur leitt félagið um árabil sem forstjóri og var afkoma félagsins á árinu 2018 sú besta í 130 ára sögu félagsins. Uppbygging kaupfélagsins hefur verið verulega umfangsmikil á undanförnum árum, en í lok árs í fyrra var eigið fé félagsins rúmlega 35 milljarðar og heildareignir námu 62,3 milljörðum króna. 

Hagnaður af rekstri sam­stæðunn­ar á ár­inu 2018, fyr­ir af­skrift­ir og fjár­magnsliði, var rúmlega fimm milljarðar króna sam­an­borið við 2,3 milljarða árið 2017.


Höfuðstöðvar Kaupfélags Skagfirðinga á Sauðarkróki.
Mynd: ks.is

Það sem helst skýr­ir þenn­an mun er sölu­hagnaður þar sem FISK Sea­food, eitt 14 dótt­ur­fé­laga Kaupfélagsins, seldi 50 prósent eign­ar­hlut sinn í Olís og eign­ar­hlut sinn í fé­lag­inu Solo Sea­food í fyrra. Hag­ar hf. keyptu hlutinn í Olís, en helm­ing­ur var greidd­ur með reiðufé og helm­ing­ur með hluta­bréf­um í Hög­um. Kaupfélaginu bar að selja þau bréf inn­an 30 mánaða frá því viðskipt­in tóku gildi.

Fléttur og kaup á eignum af stærsta eigandanum

Hinn 18. ágúst síðastliðinn var frá því greint að FISK Seafood hefði gert skipti á hlutabréfum við Gildi lífeyrissjóð. FISK eignaðist hlutabréf Gildis í Brimi og Gildi eignaðist meðal annars hlutabréf í Högum í staðinn. 

Þarna fóru saman annars vegar hagsmunir FISK, vegna fyrrgreindra kvaða um að félagið seldi hlutabréf sín í Högum, og síðan áhugi Gildis á því að fara út úr hluthafahópi Brims. 

Ástæðan fyrir því var sú að Gildi hafði haft áhyggjur af stjórnarháttum í Brimi um nokkurt skeið, eða allt frá því að Guðmundur Kristjánsson kom inn í hluthafahópinn, í gegnum Útgerðarfélag Reykjavíkur, og varð forstjóri. 

Það sem helst truflaði Gildi voru viðskipti við Útgerðarfélag Reykjavíkur, þar sem Brim var að kaupa eignir af félaginu þar sem Guðmundur, forstjóri Brims, var helsti eigandi. Fyrst voru það viðskipti með Ögurvík og síðan viðskipti þar sem Brim keypti sölufélög af Útgerðarfélagi Reykjavíkur, sem þjónustu Asíumarkað, fyrir 4,4 milljarða króna. Samanlagt hefur Brim keypt eignir af  Útgerðarfélagi Reykjavíkur fyrir 16,7 milljarða króna frá því að Guðmundur Kristjánsson varð forstjóri félagsins og stærsti eigandi. 

Grein­andi Capacent sagði um kaupin á Ögurvík á sínum tíma að honum hafi liðið „eins á laug­ar­dags­morgni eftir kvöld á Kaffi­barn­um“ þegar rýnt væri í for­sendur þess kaup­verðs sem var á Ögur­vík. „Svarið við alheim­inum og til­gangi lífs­ins er 42,“ sagði meðal ann­ars í greiningu hans, og vitnað til þess að hægt væri að fá út hin ýmsu verð á Ögur­vík. Töl­una 42 í sam­hengi við svarið við spurn­ing­unni um til­gang lífs­ins, má rekja til bók­ar­inn­ar The Hitchhi­ker's Guide to the Galaxy eftir Dou­glas Adams.

Fljótt út aftur með miklum hagnaði

Í tilkynningu Gildis, í aðdraganda hluthafafundar 13. ágúst, þar sem viðskiptin með sölufélögin voru til umfjöllunar, sagði að það væri mat Gildis að þessar fyrirætlanir væru ekki trúverðugar. „Viðskiptin virðast eiga sér afar skamman aðdraganda hjá stjórn félagsins. Að mati Gildis eru þessar fyrirætlanir ekki trúverðugar og ekki hefur verið sýnt fram á að aðrar leiðir séu ekki færar til þess að ná fram sömu markmiðum, mögulega með minni tilkostnaði. Viðskipti milli tengdra aðila verða að vera hafin yfir vafa og að mati sjóðsins hefur ekki tekist að sýna fram á að þessi viðskipti séu hagfelld og nauðsynleg fyrir HB Granda (Nú Brim),” sagði í yfirlýsingu Gildis. 

Kaupin á Ögurvík drógu dilk á eftir sér

Hinn 10. júlí 2019 gerðu Fjár­mála­eft­ir­litið og Brim hf. (áður HB Grandi hf.), með sér sam­komu­lag um að ljúka með sátt máli vegna brots á lögum um verð­bréfa­við­skipt­i.

Fólst í sátt­inni að Brim þurfti að greiða 8,2 millj­ónir króna í sekt, og við­ur­kenndi fyr­ir­tækið að hafa brotið gegn lögum verð­bréfa­við­skipti, með því að hafa ekki birt inn­herj­a­upp­lýs­ingar eins fljótt og auð­ið var.

Í til­kynn­ing­u vegna sáttarinnar eru máls­at­vik rak­in, en málið teng­ist því hvernig upp­lýst var um samn­ing um kaup Brims, þá HB Granda, á öllu hluta­fé Ögur­vík­ur. Guð­mundur Krist­jáns­son er for­stjóri Brims, og stærsti eig­andi Útgerð­ar­fé­lags Reykja­vík­ur, sem seldi Ögur­vík til Brims. Hinn 7. sept­em­ber 2018, klukkan 16:18:43, birti Brim opin­ber­lega til­kynn­ingu þess efnis að það hefði gert samn­ing um kaup á öllu hlutafé útgerð­ar­fé­lags­ins Ögur­vík ehf.

Nokkrum dögum áður, nánar tiltekið 29. ágúst 2018, hafði for­stjóra ­máls­að­ila, Guðmundi,verið falið af stjórn hans að hefja samn­inga­við­ræður um kaup­in. „Á þeim tíma­punkti, að tekn­u tilliti til heild­ar­mats á þeim upp­lýs­ingum sem lágu til grund­vallar á þeim tíma og þeirrar til­tekn­u ­stöðu sem upp var kom­in, upp­fylltu upp­lýs­ing­arnar hug­taks­skil­yrði[..]um inn­herj­a­upp­lýs­ing­ar. Máls­að­ili birti ekki inn­herj­a­upp­lýs­ing­arn­ar, né tók ákvörðun um frest­un birt­ingar þeirra, fyrr en 7. sept­em­ber 2018.“

Í niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins kemur fram að að Brim hefði óskað eftir því að ljúka málinu með sátt. Þar sagði að r tilgangur þeirra reglna, sem brotið var gegn, sé að stuðla að ­trausti til mark­að­ar­ins „með því að tryggja að fjár­festum sé ekki mis­munað og að þeim sé tryggð­ur­ ­jafn aðgangur að upp­lýs­ing­um.“ Sekt­ar­fjár­hæðin tók enn­fremur mið af tíma­lengd brots­ins en með greiðslu sekt­ar­fjár­hæðar er mál­inu lok­ið.

Það sem helst truflaði Gildi voru viðskipti við Útgerðarfélag Reykjavíkur, þar sem Brim var að kaupa eignir af félaginu þar sem Guðmundur, forstjóri Brims, var helsti eigandi. Fyrst voru það viðskipti með Ögurvík og síðan viðskipti þar sem Brim keypti sölufélög af Útgerðarfélagi Reykjavíkur, sem þjónustu Asíumarkað, fyrir 4,4 milljarða króna. Samanlagt hefur Brim keypt eignir af  Útgerðarfélagi Reykjavíkur fyrir 16,7 milljarða króna frá því að Guðmundur Kristjánsson varð forstjóri félagsins og stærsti eigandi. 

Grein­andi Capacent sagði um kaupin á Ögurvík á sínum tíma að honum hafi liðið „eins á laug­ar­dags­morgni eftir kvöld á Kaffi­barn­um“ þegar rýnt væri í for­sendur þess kaup­verðs sem var á Ögur­vík. „Svarið við alheim­inum og til­gangi lífs­ins er 42,“ sagði meðal ann­ars í greiningu hans, og vitnað til þess að hægt væri að fá út hin ýmsu verð á Ögur­vík. Töl­una 42 í sam­hengi við svarið við spurn­ing­unni um til­gang lífs­ins, má rekja til bók­ar­inn­ar The Hitchhi­ker's Guide to the Galaxy eftir Dou­glas Adams.

Auglýsing

Davíð Rúdólfsson, for­stöðu­maður eigna­stýr­ingar og stað­geng­ill for­stjóra Gildis líf­eyr­is­sjóðs, sagði við Kjarnann að jafn umfangsmikil og ítrekuð viðskipti stærsta hluthafa HB Granda/Brim við félagið sjálft væru ekki bara óheppileg heldur „fordæmalaus á innlendum hlutabréfamarkaði.“

Viðskiptin voru hins vegar samþykkt af fulltrúum tæplega 90 prósent hluthafa. Þar á meðal hinum stóru lífeyrissjóðunum sem eiga stóra hluti í félaginu, Lífeyrissjóði verzlunarmanna, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og Birtu lífeyrissjóði. 

 Gildi greip því til þess að losa um eignarhlut sinn í félaginu og skipta á bréfum við FISK í Högum. Þannig varð FISK að einum stærsta eiganda félagsins, sem breytti nafni sínu úr HB Granda í Brim á sama hluthafafundi.
FISK hefur stækkað sjávarútvegsveldi sitt mikið á undanförnum tveimur árum. Félagið keypti þriðjungseignarhlut Útgerðarfélags Reykjavíkur í Vinnslustöðinni fyrir 9,4 milljarða króna í september í fyrra, og árið 2017 keypti félagið Soffanías Cecilsson hf., rótgróið sjávarútvegsfyrirtæki í Grundarfirði, fyrir 9,5 milljarða króna. Félagið hefur því stækkað ört og víkkað út aflaheimildir sínar og vinnslumöguleika, á síðustu misserum.

FISK var hins vegar ekki lengi hluthafi í Brimi. Hinn 9. september var tilkynnt um kaup Útgerðarfélags Reykjavíkur á hlut FISK í Brimi, sem var um tíu prósent af heildarhlutafé. Kaupverðið var á genginu 40,4 og nam um átta milljörðum króna. FISK hafði eignast bréfin á genginu 36, um þremur vikum fyrr, og því var hagnaðurinn umtalsverður af þessum viðskiptum, eða tæplega milljarður. Ekki amalegt það, fyrir bændur í Skagafirði. 

Frekari hagræðing í kortunum

Þessar umtalsverðu breytingar á eignarhaldi hjá Brimi og fleiri sjávarútvegsfyrirtækjum, sýna að mikil hagræðing og samþjöppun er að eiga sér stað í greininni. Þar eru hinir stóru að verða stærri, og sífellt verið að leita leiða til þess að hagræða í allri virðiskeðjunni hjá félögunum, í veiðum, vinnslu og sölustarfsemi. Það sem hefur gerst hjá Brimi er ekki óvænt, þegar horft er til þessarar þróunar. Það er hins vegar eina skráð sjávarútvegsfyrirtækið í landinu og því eðlilegt að það valdi titringi hjá einhverjum í hlutahafahópnum, þegar félag forstjóra fyrirtækisins er að selja því eignir fyrir milljarða. 

Líklegt er að umræða um hámarks eign í kvóta verði háværari á næstunni, og þá hvort stærstu útgerðarfyrirtækin eru komin upp fyrir hámarkið eða í það minnsta nærri því. Samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða má heildaraflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra eða tengdra aðila ekki fara yfir 12 prósent af samanlögðu heildarverðmæti aflahlutdeilda allra tegunda. Þá má aflahlutdeild í þorski ekki fara yfir 12 prósent. Í ýsu, ufsa, grálúðu, steinbít, síld og loðnu má hún ekki fara yfir 20 prósent og í karfa ekki yfir 35 prósent. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar