Bára Huld Beck

Vinna að pólitískri sátt

Dregist hefur á langinn hjá Lilju Alfreðsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, að leggja fram fjölmiðlafrumvarpið svokallað. Frumvarpið er töluvert umdeilt en ráðherra stefnir á að leggja það fram á haustþingi. Segir hún að verið sé að fínpússa ýmis atriði og vinna að pólitískri sátt.

Frumvarp um stuðning við einkarekna fjölmiðla er enn í undirbúningi en stefnt er að því að leggja það fram á haustþingi.“ Þetta kemur fram í svari mennta- og menningarmálaráðuneytisins við fyrirspurn Kjarnans þegar innt var eftir svörum varðandi stöðu frumvarpsins. Ekki var unnt að fá nánari upplýsingar um tímasetningu. 

Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, sagðist í febrúar síðastliðnum vera sannfærð um að ná frum­varpi sínu um end­ur­greiðslur til fjöl­miðla í gegnum rík­is­stjórn en það var tekið fyrir á rík­is­stjórn­ar­fundi í byrjun maí. Breyt­ingar voru gerðar á því frum­varpi sem kynnt var í sam­ráðs­gátt stjórn­valda í jan­úar síð­ast­liðnum.

Frum­varp­inu var dreift á Alþingi þann 20. maí en það komst þó ekki til umræðu á Alþingi áður en þingið fór í sum­ar­leyf­i. 

Mark­miðið með frum­varp­inu er að efla hlut­verk rík­­is­ins, þegar kemur að fjöl­miðlaum­hverf­inu, og styrkja rekstr­­ar­um­hverf­ið, en í frum­varp­inu felst meðal ann­­ars að stíga fyrstu skrefin í átt að því sem þekkst hefur á Norð­­ur­lönd­unum um ára­bil. 

Auglýsing

Þátttaka RÚV á aug­lýs­inga­­mark­aði umdeild

Í frum­varp­inu er lagt til að stuðn­­ingur rík­­is­ins við einka­rekna fjöl­miðla verði tví­­þætt­­ur. Ann­­ars vegar verður stuðn­­ingur í formi end­­ur­greiðslu á allt að 25 pró­­sent af til­­­teknum hluta kostn­aðar af rit­­stjórn­­­ar­­störf­um, en að hámarki er hann 50 millj­­ónir króna á fjöl­mið­il. Hins vegar er talað um stuðn­­ing sem myndi nemi allt að 5,15 pró­­sent af launum starfs­­fólks á rit­­stjórn sem fellur undir lægra skatt­­þrep tekju­skatts­­stofna. 

Árlegur kostn­aður er met­inn 520 millj­­ón­ir, en fyrri hug­­myndir gerðu ráð fyrir 350 millj­­ón­­um. Breyt­ingar á hlut­verki eða tekju­­stofnum RÚV voru ekki hluti af frum­varp­inu en í grein­ar­gerð­inni segir að stefnt sé að því að skoða tekju­upp­bygg­ingu RÚV fyrir árs­lok 2019. Eins og kunn­ugt er hefur þátt­­taka RÚV á aug­lýs­inga­­mark­aði, sam­hliða tekjum af útvarps­­gjaldi, verið umdeild.

Lilja Alfreðsdóttir kynnti fyrst frumvarpið í lok janúar á þessu ári.
Bára Huld Beck

Verið að fínpússa ýmis atriði

Í sérstöku svari frá ráðherra til Kjarnans kemur fram að umfang stærstu frumvarpa ráðuneytisins á þessu haustþingi – nýtt lánasjóðsfrumvarp, sviðslistafrumvarpið og fjölmiðlafrumvarpið – hafi vaxið og frumvarpsvinnan tekið lengri tíma en ráð hafi verið fyrir gert. „Sviðslistafrumvarpið og frumvarp um nýjan Menntasjóð námsmanna eru tilbúin en vinnu við fjölmiðlafrumvarpið er ekki lokið,“ segir í svari Lilju.

Þar sé verið að fínpússa ýmis atriði og vinna að pólitískri sátt um það lýðræðislega mikilvæga mál, að fjölmiðlar starfi í rekstrarumhverfi sem geri þeim kleift að blómstra og sinna sínu mikilvæga samfélagshlutverki. „Eins og fram hefur komið horfum við til fordæma hjá nágrönnum okkar á Norðurlöndunum, þar sem stuðningur við fjölmiðla hefur skilað góðum árangri.“

Auglýsing

Þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar töluvert á eftir áætlun

Fram kom í frétt Kjarnans í gær að ein­ungis helm­ingur þeirra frum­varpa rík­is­stjórn­ar­innar sem voru á þing­mála­skrá í sept­em­ber, sem voru alls 26, hefðu verið lögð fram í lok þarsíð­ustu viku, eða 13 tals­ins. Þá hafði ein af þremur þings­á­lykt­un­ar­til­lögum sem voru á þing­mála­skrá í sept­em­ber verið lagðar fyrir Alþingi á sama tíma.

Í októ­ber átti, sam­kvæmt þing­mála­skrá, að leggja fram 36 frum­vörp. Þann 18. októ­ber höfðu tvö þeirra verið lög fyrir Alþingi. Þá höfðu fimm af 14 þings­á­lykt­un­ar­til­lögum sem eru á þing­mála­skrá í októ­ber verið lagðar fyrir Alþingi. Síðan 18. októ­ber hafa þrjú frum­vörp rík­is­stjórnar verið lögð fram. Ríkisstjórnin hefur auk þess lagt tvö frum­vörp fram á Alþingi sem ekki eru á þing­mála­skrá á yfir­stand­andi þing­i.

Bára Huld Beck

Andstaða við frumvarpið

Tölu­verða andstöðu mátti greina við fjölmiðlafrum­varpið þegar það kom fyrst fram en hún birtist hjá sumum þing­mönnum Sjálf­stæð­is­flokks, meðal ann­ars hjá Óla Birni Kára­syni og Ásmundi Frið­riks­syni. Óli Björn skrif­aði grein í Morg­un­blaðið í upp­hafi febrúarmán­aðar þar sem hann sagði meðal annars: „Skil­­virk­asta leiðin til að styrkja rekstr­­ar­um­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla er lækk­­un skatta. Styrkt­­ar- og milli­­­færslu­­kerfi er versta leið­in.“

Ásmundur skrif­aði grein á vef­inn Eyj­ar.­net þar sem hann líkti vænt­an­legum end­ur­greiðslum til fjöl­miðla við búvöru­samn­ing­um, sem kosta að með­al­tali 13,2 millj­arða króna á tíu ára gild­is­tíma sín­um. Ásmundur sagði í grein­inni að frum­varpið gerði meðal ann­ars „ráð fyrir að skoð­un­ar­bræður sem skapa sér vett­vang í fjöl­miðlun og oft eru nefndir mykju­dreifarar verði vel tryggðir og gætu fengið hlut­falls­lega hæstu fram­lög­in.“

23 umsagnir bárust

Frum­varpið var lagt fram í sam­ráðs­gátt stjórn­valda og lauk sam­ráð­inu þann 16. febrúar síðastliðinn. Alls bár­ust 23 umsagn­ir, flestar frá einka­reknum fjöl­miðl­um, með marg­hátt­uðum og ólíkum athuga­semd­um. Stærstu einka­reknu miðlar lands­ins gerðu miklar athuga­semdir við veru RÚV á aug­lýs­inga­mark­aði í sínum umsögn­um. 

Þá vildi Torg ehf., útgef­andi Frétta­blaðs­ins, að íviln­unum yrði breytt þannig að skil­yrð­i til end­­ur­greiðslu kostn­aðar verð­i breytt þannig að ­­rit­­stjórn­­­ar­efn­i verð­i að lág­­marki ver­a 30 pró­­sent í stað 40 pró­­sent hjá mið­l­in­­um. „Ástæða þess er sú að við ­­laus­­lega taln­ing­u á þessu hlut­­fall­i í Frétta­­blað­in­u er ­­ljóst að ­­blað­ið er á ­­mörk­um þess að ­­upp­­­fylla skil­yrð­ið. Ef slík­­ lög væru ­­sett og ­­stærsti ­­prent­mið­ill lands­ins ­­gæt­i ekki ­­feng­ið ­­styrk ­­vegna þess að hann ­­upp­­­fyllt­i ekki skil­yrð­in er ­­ljóst að lög­in væru að eng­u ­­leyt­i að ­­ná til­­gang­i sín­­um.“ Torg lagði einnig til að end­ur­greiðslu myndu ná helst til rit­stjórna sem væru með fleiri en 20 starfs­menn sem myndi þýða að þrír einka­reknir aðil­ar, Torg, Árvakur og Sýn, myndu fá þorra end­ur­greiðslna.

Þetta er í fyrsta sinn sem lagt er fram frum­varp sem við­ur­kenndir vanda einka­rek­inna fjöl­miðla og er staða þeirra því í fyrsta sinn komin á dag­skrá stjórn­mál­anna.

Lilja sagði í Silfr­inu daginn eftir að samráði lauk að þetta væri fyrsta skrefið af nokkrum til að rétta við stöðu einka­rek­inna fjöl­miðla á Íslandi og að það væri í anda þeirra end­ur­greiðslu­kerfa sem þegar hefur verið komið á fót varð­andi kvik­mynda­gerð, bóka­út­gáfu og nýsköpun hér­lend­is. Þetta væri í fyrsta sinn sem lagt væri fram frum­varp sem við­ur­kenndi vanda einka­rek­inna fjöl­miðla og staða þeirra væri því í fyrsta sinn komin á dag­skrá stjórn­mál­anna.

Segir frjálsu fjölmiðlana eiga við ofurefli að etja gagnvart Ríkisútvarpinu

Sigríður Á. Andersen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi dómsmálaráðherra, er ein þeirra sem gagnrýnir frumvarpið en hún fjallaði um málið á bloggi sínu í september síðastliðnum. „Árið 2006 rættist loks sá draumur Egils Skalla-Grímssonar að silfri yrði sáldrað yfir þingheim til að valda uppnámi og áflogum. Þá voru samþykkt lög sem gerðu stjórnmálaflokkana nær algerlega háða reiptogi um það skotsilfur skattgreiðenda sem er til skiptanna á Alþingi. Nokkru síðar tók við áður óþekkt langvarandi upplausn í íslenskum stjórnmálum og stefnir nú hraðbyri í að hver maður verði með sinn flokk því þannig hámarka menn sinn hlut í silfrinu. Jafnvel flokkar sem ná ekki kjöri eiga von um hlut að uppfylltum vægum skilyrðum,“ skrifar hún.

Sigríður Á. Andersen Mynd: Bára Huld BeckHún heldur áfram: „Nú eru uppi hugmyndir um að íslenskir fjölmiðlar fari sömu leið og flokkarnir og verði upp á framlög úr ríkissjóði komnir. Hugmyndin kemur svo sem ekki upp úr þurru. Frjálsu fjölmiðlarnir eiga við ofurefli að etja gagnvart Ríkisútvarpinu. RÚV fær nokkur þúsund milljónir á ári frá almenningi óháð því hvort menn nýta sér þjónustu þess. Ríkisfyrirtækið nýtir þessa forgjöf einnig til að draga til sín auglýsingatekjur.“

Auglýsing

Sigríður segir að í stað þess að laga þetta „óréttlæti gagnvart almenningi og einkareknu miðlunum með því að draga úr þvinguðum framlögum almennings til Ríkisútvarpsins“ vilji sumir stjórnmálamenn nú bæta í óréttlætið gagnvart skattgreiðendum. Það eigi að gera með því að skattgreiðendur verði einnig þvingaðir til að gerast styrktarmenn hjá alls kyns einkareknum miðlum, dagblöðum, útvarpsstöðvum og bloggsíðum.

„Því fylgja sérstök ónot að hið svokallaða fjórða vald verði háð ríkinu á þennan hátt. Fjölmiðlar munu árlega þurfa að blanda sér í baráttuna um úthlutunarreglurnar og sækja að því búnu sameiginlega að fjárveitingavaldinu um að auka framlögin frá skattgreiðendum. Eru fjölmiðlar líklegir til að veita stjórnvöldum aðhald á sama tíma og þeir eru á slíkum fóðrum?“ spyr hún að lokum.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar