Varaseðlabankastjóri hefur áhyggjur af skuldsetningu heimila á breytilegum vöxtum

Íslensk heimili hafa flykkst í tökur á óverðtryggðum húsnæðislánum á breytilegum vöxtum síðustu mánuði, eftir skarpar vaxtalækkanir. Seðlabankinn hefur áhyggjur af því hvað gerist þegar vextir hækka að nýju.

Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Auglýsing

„Það sem maður hefur áhyggjur af, bæði út frá pen­inga­stefn­unni og fjár­mála­stöð­ug­leika, er að heim­ilin séu að skuld­setja sig of mikið á breyti­legum vöxt­um. Von­andi verðum við ekki með svona lága vexti til fram­tíð­ar. Það er kannski það sem maður hefur mestar áhyggjur af í dag varð­andi miðl­un­ina til heim­ila.“

Þetta sagði Rann­veig Sig­urð­ar­dótt­ir, vara­seðla­banka­stjóri pen­inga­mála í Seðla­banka Íslands, á blaða­manna­fundi sem hald­inn var á mið­viku­dag í til­efni af nýlegri stýri­vaxta­á­kvörð­un.

Þar vís­aði Rann­veig til þess að gríð­ar­leg aukn­ing hefur orðið á töku óverð­tryggðra hús­næð­is­lána á breyti­legum vöxtum síð­ustu mán­uði, eftir að Seðla­bank­inn lækk­aði stýri­vexti sína í eitt pró­sent. 

Stýri­vextir aldrei verið lægri

Stýri­vext­ir, sem stýra því hver vaxta­kjör eru á hús­næð­is­lán­um, hafa lækkað hratt á Íslandi und­an­farið rúmt ár til að bregð­ast fyrst við ætl­aðri mjúkri lend­ingu efna­hags­kerf­is­ins en síðan miklum sam­drætti vegna áhrifa af heims­far­aldri COVID-19. Alls hafa stýri­vextir lækkað um 3,75 pró­sent frá því í maí 2019 og eru í dag eitt pró­sent. Þeir hafa aldrei verið jafn lágir á Ísland­i. 

Vaxta­lækk­anir Seðla­bank­ans eru til þess fallnar að örva eft­ir­spurn í hag­kerf­inu við þær erf­iðu aðstæður sem eru þar uppi nú. Lægri vextir gera það ódýr­ara að fá pen­inga lán­aða og það hjálpar til við að halda hjólum atvinnu­lífs­ins gang­andi á meðan að far­ald­ur­inn stendur yfir. 

Ásgeir Jóns­son seðla­banka­stjóri sagði á fund­inum á mið­viku­dag að það hefði gengið mjög vel að miðla vaxta­lækk­unum bank­ans til heim­ila. Við­brögð þeirra við hvata til frek­ari lán­töku á skap­legri kjörum hefði verið meiri en bank­inn átti von á. Það ýti undir einka­neyslu. „Það hefur verið framar von­um.“ 

Auglýsing
Verr hafi hins vegar gengið að miðla vaxta­lækk­unum til fyr­ir­tækja af ýmsum ástæðum og Seðla­bank­inn er að skoða leiðir til að bæta úr því. 

Eðl­is­breyt­ing á lána­mark­aði

Skýrasta birt­ing­ar­mynd þess að þessi miðlun vaxta­lækk­ana til heim­ila hefur gengið vel er sú að óverð­tryggðir hús­næð­is­vextir sem við­skipta­bank­arnir bjóða upp á urðu skyndi­lega mun hag­stæð­ari en þorri þeirra lána­kjara sem líf­eyr­is­sjóðir bjóða sjóðs­fé­lögum sínum upp á. 

Sá við­snún­ingur hófst í maí og felur í sér eðl­is­breyt­ingu á hús­næð­is­mark­aði, en líf­eyr­is­sjóð­irnir höfðu sam­fellt boðið upp á mun betri kjör frá haustinu 2015 og lán­tak­endur sam­hliða flykkst til þeirra. 

Breyti­legir óverð­­tryggðir vextir á hús­næð­is­lánum Lands­­bank­ans og Íslands­banka eru nú til að mynda 3,5 pró­­sent.  Á sam­­­bæri­­­legum lánum hjá Arion banka verða vext­irnir 3,54 pró­­­sent. Einu lánin í þessum flokki sem bera lægri vexti eru, eins og áður seg­ir, hjá Birtu líf­eyr­is­­­sjóði. Lán með breyt­i­­­legum óverð­­­tryggðum vöxtum hjá Birtu eru 2,10 pró­­­sent. 

Umsvifa­minnsti mán­uður sjóða frá 2008

Þessi staða hefur skilað áfram­hald­andi hækk­unum á hús­næð­is­verði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þrátt fyrir að heims­far­aldur geisi. Í júní­mán­uði juk­ust hrein ný hús­næð­is­lán til heim­ila um 23 pró­sent að raun­virði. Þar af voru ný óverð­tryggð hús­næð­is­lán á breyti­legum vöxtum 31 millj­arður króna, að frá­dregnum upp­greiðsl­u­m. 

Þessi aukn­ing átti sér stað milli maí og júní þrátt fyrir að maí­mán­uður hafi verið næst stærsti útlána­mán­uður bank­anna hingað til. Ef júní 2020 er borið saman við sama mánuð í fyrra juk­ust útlán um 207 pró­sent milli ára, sam­kvæmt því sem fram kemur í nýj­ustu mán­að­ar­skýrslu Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­unar (HMS). 

Júní­mán­uður var á sama tíma sá umsvifa­minnsti hjá líf­eyr­is­sjóðum í útlánum til sjóðs­fé­laga frá árinu 2008.

Hærri vext­ir=hærri afborg­anir

Eitt helsta mark­mið Seðla­banka Íslands er stöðugt verð­lag. Frá 2001 hefur verð­bólgu­mark­mið hans verið 2,5 pró­sent og víki verð­bólga í 1,5 pró­sent í hvora átt frá því ber Seðla­bank­anum að gera rík­is­stjórn Íslands opin­ber­lega grein fyrir ástæðum þess og leita úrbóta. 

Helsta tækið sem Seðla­bank­inn hefur til að takast á við vax­andi verð­bólgu eru hækkun á stýri­vöxt­um. Ef aðstæður skap­ast þar sem bank­inn telur sig þurfa að hækka vexti þá mun það fljótt hafa áhrif á breyti­lega vexti hús­næð­is­lána til hækk­un­ar. 

Þá kemur í ljós hvort að sá stóri hópur lán­tak­enda sem hefur fært sig í slíkt lána­form á síð­ustu vikum og mán­uðum muni ráða við þær sveiflur sem fylgja því ef afborg­anir af lán­inu hækka hratt.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Magnús Hrafn Magnússon
Hver á lag?
Kjarninn 25. september 2021
Bækur Enid Blyton hafa hafa selst í rúmlega 600 milljónum eintaka og verið þýddar á meira en 90 tungumál.
762 bækur
Útlendingar, svertingjar, framandi, sígaunar. Stela, hóta, svíkja, lemja. Vesalingar og ómerkilegir aumingjar. Þetta orðfæri þykir ekki góð latína í dag, en konan sem notaði þessi orð er einn mest lesni höfundur sögunnar. Enid Blyton.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Líkur frambjóðenda á að komast inn á Alþingi
Kjarninn birtir síðustu þingmannaspá sína í aðdraganda kosninga. Ljóst er að margir frambjóðendur eiga fyrir höndum langar nætur til að sjá hvort þeir nái inn eða ekki og töluverðar sviptingar hafa orðið á líkum ýmissa frá byrjun viku.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Meiri líkur en minni á að ríkisstjórnin haldi velli
Samkvæmt síðustu kosningaspánni mun Framsóknarflokkurinn verða í lykilstöðu í fyrramálið þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, og endurheimtir þar með það hlutverk sem flokkurinn hefur sögulega haft í íslenskum stjórnmálum.
Kjarninn 25. september 2021
Álfheiður Eymarsdóttir og Gunnar Ingiberg Guðmundsson
Er ekki bara best að kjósa Samherja?
Kjarninn 24. september 2021
Formenn flokkanna sögðu nú sem betur fer að uppistöðu aðallega satt í viðtölunum sem Staðreyndavakt Kjarnans tók fyrir.
Fjögur fóru með fleipur, jafnmörg sögðu hálfsannleik og tvær á réttri leið
Staðreyndavakt Kjarnans rýndi í tíu viðtöl við leiðtoga stjórnmálaflokka sem fram fóru á sama vettvangi. Hér má sjá niðurstöðurnar.
Kjarninn 24. september 2021
Steinar Frímannsson
Stutt og laggott – Umhverfisstefna Samfylkingar
Kjarninn 24. september 2021
Hjördís Björg Kristinsdóttir
Vanda til verka þegar aðstoð er veitt
Kjarninn 24. september 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar