Varaseðlabankastjóri hefur áhyggjur af skuldsetningu heimila á breytilegum vöxtum

Íslensk heimili hafa flykkst í tökur á óverðtryggðum húsnæðislánum á breytilegum vöxtum síðustu mánuði, eftir skarpar vaxtalækkanir. Seðlabankinn hefur áhyggjur af því hvað gerist þegar vextir hækka að nýju.

Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Auglýsing

„Það sem maður hefur áhyggjur af, bæði út frá pen­inga­stefn­unni og fjár­mála­stöð­ug­leika, er að heim­ilin séu að skuld­setja sig of mikið á breyti­legum vöxt­um. Von­andi verðum við ekki með svona lága vexti til fram­tíð­ar. Það er kannski það sem maður hefur mestar áhyggjur af í dag varð­andi miðl­un­ina til heim­ila.“

Þetta sagði Rann­veig Sig­urð­ar­dótt­ir, vara­seðla­banka­stjóri pen­inga­mála í Seðla­banka Íslands, á blaða­manna­fundi sem hald­inn var á mið­viku­dag í til­efni af nýlegri stýri­vaxta­á­kvörð­un.

Þar vís­aði Rann­veig til þess að gríð­ar­leg aukn­ing hefur orðið á töku óverð­tryggðra hús­næð­is­lána á breyti­legum vöxtum síð­ustu mán­uði, eftir að Seðla­bank­inn lækk­aði stýri­vexti sína í eitt pró­sent. 

Stýri­vextir aldrei verið lægri

Stýri­vext­ir, sem stýra því hver vaxta­kjör eru á hús­næð­is­lán­um, hafa lækkað hratt á Íslandi und­an­farið rúmt ár til að bregð­ast fyrst við ætl­aðri mjúkri lend­ingu efna­hags­kerf­is­ins en síðan miklum sam­drætti vegna áhrifa af heims­far­aldri COVID-19. Alls hafa stýri­vextir lækkað um 3,75 pró­sent frá því í maí 2019 og eru í dag eitt pró­sent. Þeir hafa aldrei verið jafn lágir á Ísland­i. 

Vaxta­lækk­anir Seðla­bank­ans eru til þess fallnar að örva eft­ir­spurn í hag­kerf­inu við þær erf­iðu aðstæður sem eru þar uppi nú. Lægri vextir gera það ódýr­ara að fá pen­inga lán­aða og það hjálpar til við að halda hjólum atvinnu­lífs­ins gang­andi á meðan að far­ald­ur­inn stendur yfir. 

Ásgeir Jóns­son seðla­banka­stjóri sagði á fund­inum á mið­viku­dag að það hefði gengið mjög vel að miðla vaxta­lækk­unum bank­ans til heim­ila. Við­brögð þeirra við hvata til frek­ari lán­töku á skap­legri kjörum hefði verið meiri en bank­inn átti von á. Það ýti undir einka­neyslu. „Það hefur verið framar von­um.“ 

Auglýsing
Verr hafi hins vegar gengið að miðla vaxta­lækk­unum til fyr­ir­tækja af ýmsum ástæðum og Seðla­bank­inn er að skoða leiðir til að bæta úr því. 

Eðl­is­breyt­ing á lána­mark­aði

Skýrasta birt­ing­ar­mynd þess að þessi miðlun vaxta­lækk­ana til heim­ila hefur gengið vel er sú að óverð­tryggðir hús­næð­is­vextir sem við­skipta­bank­arnir bjóða upp á urðu skyndi­lega mun hag­stæð­ari en þorri þeirra lána­kjara sem líf­eyr­is­sjóðir bjóða sjóðs­fé­lögum sínum upp á. 

Sá við­snún­ingur hófst í maí og felur í sér eðl­is­breyt­ingu á hús­næð­is­mark­aði, en líf­eyr­is­sjóð­irnir höfðu sam­fellt boðið upp á mun betri kjör frá haustinu 2015 og lán­tak­endur sam­hliða flykkst til þeirra. 

Breyti­legir óverð­­tryggðir vextir á hús­næð­is­lánum Lands­­bank­ans og Íslands­banka eru nú til að mynda 3,5 pró­­sent.  Á sam­­­bæri­­­legum lánum hjá Arion banka verða vext­irnir 3,54 pró­­­sent. Einu lánin í þessum flokki sem bera lægri vexti eru, eins og áður seg­ir, hjá Birtu líf­eyr­is­­­sjóði. Lán með breyt­i­­­legum óverð­­­tryggðum vöxtum hjá Birtu eru 2,10 pró­­­sent. 

Umsvifa­minnsti mán­uður sjóða frá 2008

Þessi staða hefur skilað áfram­hald­andi hækk­unum á hús­næð­is­verði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þrátt fyrir að heims­far­aldur geisi. Í júní­mán­uði juk­ust hrein ný hús­næð­is­lán til heim­ila um 23 pró­sent að raun­virði. Þar af voru ný óverð­tryggð hús­næð­is­lán á breyti­legum vöxtum 31 millj­arður króna, að frá­dregnum upp­greiðsl­u­m. 

Þessi aukn­ing átti sér stað milli maí og júní þrátt fyrir að maí­mán­uður hafi verið næst stærsti útlána­mán­uður bank­anna hingað til. Ef júní 2020 er borið saman við sama mánuð í fyrra juk­ust útlán um 207 pró­sent milli ára, sam­kvæmt því sem fram kemur í nýj­ustu mán­að­ar­skýrslu Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­unar (HMS). 

Júní­mán­uður var á sama tíma sá umsvifa­minnsti hjá líf­eyr­is­sjóðum í útlánum til sjóðs­fé­laga frá árinu 2008.

Hærri vext­ir=hærri afborg­anir

Eitt helsta mark­mið Seðla­banka Íslands er stöðugt verð­lag. Frá 2001 hefur verð­bólgu­mark­mið hans verið 2,5 pró­sent og víki verð­bólga í 1,5 pró­sent í hvora átt frá því ber Seðla­bank­anum að gera rík­is­stjórn Íslands opin­ber­lega grein fyrir ástæðum þess og leita úrbóta. 

Helsta tækið sem Seðla­bank­inn hefur til að takast á við vax­andi verð­bólgu eru hækkun á stýri­vöxt­um. Ef aðstæður skap­ast þar sem bank­inn telur sig þurfa að hækka vexti þá mun það fljótt hafa áhrif á breyti­lega vexti hús­næð­is­lána til hækk­un­ar. 

Þá kemur í ljós hvort að sá stóri hópur lán­tak­enda sem hefur fært sig í slíkt lána­form á síð­ustu vikum og mán­uðum muni ráða við þær sveiflur sem fylgja því ef afborg­anir af lán­inu hækka hratt.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra kynnti nýja aðgerðarpakkann í dag.
Tryggingagjald lækkað og ráðist í beina styrki til fyrirtækja sem hafa orðið fyrir tekjuhruni
Ríkisstjórnin kynnti nýjan aðgerðarpakka í dag. Hann er metinn á 25 milljarða króna en sá fyrirvari settur að ekki liggi fyrir hversu vel aðgerðirnar, sem eru átta, verði nýttar.
Kjarninn 29. september 2020
Í gær voru tekin yfir 2.300 sýni.
Tveir á gjörgæslu með COVID-19 – 32 ný smit
32 ný smit af kórónuveirunni greindust í gær, mánudag, og eru 525 eru nú með COVID-19 hér á landi og í einangrun. Tveir sjúklingar eru nú á gjörgæslu.
Kjarninn 29. september 2020
Yfirmaður Økokrim hefur lýst sig vanhæfan til að fara með rannsókn á bankanum DNB. Málið verður fært til annars embættis.
Æðsti yfirmaður Økokrim segist vanhæfur til að rannsaka DNB
Nýlega ráðinn yfirmaður hjá norsku efnahagsbrotadeildinni Økokrim hefur lýst sig vanhæfan til þess að koma að rannsókn á bankanum DNB, sem fór af stað eftir umfjöllun um Samherjaskjölin í fyrra. Málið verður fært til annars embættis.
Kjarninn 29. september 2020
Verðbólgan komin upp í 3,5 prósent
Verðbólgan í september er sú hæsta sem mælst hefur á árinu og hefur nú náð svipuðum hæðum og í fyrra.
Kjarninn 29. september 2020
Fjármagnstekjur ríkustu tíundarinnar voru 100 milljarðar í fyrra
Fjármagnstekjur Íslendinga voru tæplega 142 milljarðar króna í fyrra. Skattur af þeim er umtalsvert lægri en af launatekjum. Rúmlega 70 prósent af öllum fjármagnstekjum fóru til ríkustu tíu prósents landsmanna.
Kjarninn 29. september 2020
Framboðslisti Miðflokksins í Múlaþingi. Sigurður er í aftari röð, þriðji frá vinstri, en Þröstur er í fremri röð, þriðji frá hægri..
Ósanngjarnt að „þurfa að svara fyrir fyllerísröfl Gunnars Braga Sveinssonar“
Miðflokksmenn í Múlaþingi, nýju sameinuðu sveitarfélagi á Austurlandi, telja að Klausturmálið hafi spillt fyrir sér í nýafstaðinni kosningabaráttu. Oddvitinn segir vaxandi guðleysi í þjóðfélaginu leiða til aukinnar dómhörku, sem sé að verða stórvandamál.
Kjarninn 29. september 2020
Stærstu stjórnarandstöðuflokkarnir þrír mælast með meira fylgi en ríkisstjórnin
Ný könnun sýnir að Samfylking, Píratar og Viðreisn eru með meira sameiginlegt fylgi en Sjálfstæðisflokkur, Vinstri græn og Framsóknarflokkurinn. Ekki yrði hægt að mynda þriggja flokka stjórn án þess að bæði Sjálfstæðisflokkur og Samfylking sætu í henni.
Kjarninn 29. september 2020
Eftir samrunan er búist við að TM verði dótturfélag Kviku.
Samrunaviðræður Kviku og TM hafnar
Stjórnir Kviku banka og TM hafa samþykkt að hefja viðræður um sameiningu félaganna tveggja.
Kjarninn 28. september 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar