Varaseðlabankastjóri hefur áhyggjur af skuldsetningu heimila á breytilegum vöxtum

Íslensk heimili hafa flykkst í tökur á óverðtryggðum húsnæðislánum á breytilegum vöxtum síðustu mánuði, eftir skarpar vaxtalækkanir. Seðlabankinn hefur áhyggjur af því hvað gerist þegar vextir hækka að nýju.

Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Rannveig Sigurðardóttir varaseðlabankastjóri.
Auglýsing

„Það sem maður hefur áhyggjur af, bæði út frá pen­inga­stefn­unni og fjár­mála­stöð­ug­leika, er að heim­ilin séu að skuld­setja sig of mikið á breyti­legum vöxt­um. Von­andi verðum við ekki með svona lága vexti til fram­tíð­ar. Það er kannski það sem maður hefur mestar áhyggjur af í dag varð­andi miðl­un­ina til heim­ila.“

Þetta sagði Rann­veig Sig­urð­ar­dótt­ir, vara­seðla­banka­stjóri pen­inga­mála í Seðla­banka Íslands, á blaða­manna­fundi sem hald­inn var á mið­viku­dag í til­efni af nýlegri stýri­vaxta­á­kvörð­un.

Þar vís­aði Rann­veig til þess að gríð­ar­leg aukn­ing hefur orðið á töku óverð­tryggðra hús­næð­is­lána á breyti­legum vöxtum síð­ustu mán­uði, eftir að Seðla­bank­inn lækk­aði stýri­vexti sína í eitt pró­sent. 

Stýri­vextir aldrei verið lægri

Stýri­vext­ir, sem stýra því hver vaxta­kjör eru á hús­næð­is­lán­um, hafa lækkað hratt á Íslandi und­an­farið rúmt ár til að bregð­ast fyrst við ætl­aðri mjúkri lend­ingu efna­hags­kerf­is­ins en síðan miklum sam­drætti vegna áhrifa af heims­far­aldri COVID-19. Alls hafa stýri­vextir lækkað um 3,75 pró­sent frá því í maí 2019 og eru í dag eitt pró­sent. Þeir hafa aldrei verið jafn lágir á Ísland­i. 

Vaxta­lækk­anir Seðla­bank­ans eru til þess fallnar að örva eft­ir­spurn í hag­kerf­inu við þær erf­iðu aðstæður sem eru þar uppi nú. Lægri vextir gera það ódýr­ara að fá pen­inga lán­aða og það hjálpar til við að halda hjólum atvinnu­lífs­ins gang­andi á meðan að far­ald­ur­inn stendur yfir. 

Ásgeir Jóns­son seðla­banka­stjóri sagði á fund­inum á mið­viku­dag að það hefði gengið mjög vel að miðla vaxta­lækk­unum bank­ans til heim­ila. Við­brögð þeirra við hvata til frek­ari lán­töku á skap­legri kjörum hefði verið meiri en bank­inn átti von á. Það ýti undir einka­neyslu. „Það hefur verið framar von­um.“ 

Auglýsing
Verr hafi hins vegar gengið að miðla vaxta­lækk­unum til fyr­ir­tækja af ýmsum ástæðum og Seðla­bank­inn er að skoða leiðir til að bæta úr því. 

Eðl­is­breyt­ing á lána­mark­aði

Skýrasta birt­ing­ar­mynd þess að þessi miðlun vaxta­lækk­ana til heim­ila hefur gengið vel er sú að óverð­tryggðir hús­næð­is­vextir sem við­skipta­bank­arnir bjóða upp á urðu skyndi­lega mun hag­stæð­ari en þorri þeirra lána­kjara sem líf­eyr­is­sjóðir bjóða sjóðs­fé­lögum sínum upp á. 

Sá við­snún­ingur hófst í maí og felur í sér eðl­is­breyt­ingu á hús­næð­is­mark­aði, en líf­eyr­is­sjóð­irnir höfðu sam­fellt boðið upp á mun betri kjör frá haustinu 2015 og lán­tak­endur sam­hliða flykkst til þeirra. 

Breyti­legir óverð­­tryggðir vextir á hús­næð­is­lánum Lands­­bank­ans og Íslands­banka eru nú til að mynda 3,5 pró­­sent.  Á sam­­­bæri­­­legum lánum hjá Arion banka verða vext­irnir 3,54 pró­­­sent. Einu lánin í þessum flokki sem bera lægri vexti eru, eins og áður seg­ir, hjá Birtu líf­eyr­is­­­sjóði. Lán með breyt­i­­­legum óverð­­­tryggðum vöxtum hjá Birtu eru 2,10 pró­­­sent. 

Umsvifa­minnsti mán­uður sjóða frá 2008

Þessi staða hefur skilað áfram­hald­andi hækk­unum á hús­næð­is­verði á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þrátt fyrir að heims­far­aldur geisi. Í júní­mán­uði juk­ust hrein ný hús­næð­is­lán til heim­ila um 23 pró­sent að raun­virði. Þar af voru ný óverð­tryggð hús­næð­is­lán á breyti­legum vöxtum 31 millj­arður króna, að frá­dregnum upp­greiðsl­u­m. 

Þessi aukn­ing átti sér stað milli maí og júní þrátt fyrir að maí­mán­uður hafi verið næst stærsti útlána­mán­uður bank­anna hingað til. Ef júní 2020 er borið saman við sama mánuð í fyrra juk­ust útlán um 207 pró­sent milli ára, sam­kvæmt því sem fram kemur í nýj­ustu mán­að­ar­skýrslu Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­unar (HMS). 

Júní­mán­uður var á sama tíma sá umsvifa­minnsti hjá líf­eyr­is­sjóðum í útlánum til sjóðs­fé­laga frá árinu 2008.

Hærri vext­ir=hærri afborg­anir

Eitt helsta mark­mið Seðla­banka Íslands er stöðugt verð­lag. Frá 2001 hefur verð­bólgu­mark­mið hans verið 2,5 pró­sent og víki verð­bólga í 1,5 pró­sent í hvora átt frá því ber Seðla­bank­anum að gera rík­is­stjórn Íslands opin­ber­lega grein fyrir ástæðum þess og leita úrbóta. 

Helsta tækið sem Seðla­bank­inn hefur til að takast á við vax­andi verð­bólgu eru hækkun á stýri­vöxt­um. Ef aðstæður skap­ast þar sem bank­inn telur sig þurfa að hækka vexti þá mun það fljótt hafa áhrif á breyti­lega vexti hús­næð­is­lána til hækk­un­ar. 

Þá kemur í ljós hvort að sá stóri hópur lán­tak­enda sem hefur fært sig í slíkt lána­form á síð­ustu vikum og mán­uðum muni ráða við þær sveiflur sem fylgja því ef afborg­anir af lán­inu hækka hratt.



Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar