Bára Huld Beck

Af löstum og dyggðum ríkisstjórnarsamstarfsins – Sitt sýnist hverjum

Í lok hvers þings ræða þingmenn afrek og ófarir stjórnmálanna og var í gær engin undantekning þar á. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar voru ekki á eitt sáttir um ágæti samstarfs Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins eins og gefur að skilja.

Eld­hús­dags­um­ræður eru almennar stjórn­mála­um­ræður sem fara fram á Alþingi í lok hvers þings og oft verður sam­fé­lags­um­ræðan fjörug í kjöl­far þeirra.

Orðið eld­hús­dagur hefur fleiri en eina merk­ingu, sam­kvæmt upp­lýs­ingum á Vís­inda­vefn­um. Það getur í fyrsta lagi merkt „anna­dagur í eld­húsi“ og er þá átt við að mikið sé um að vera, til dæmis í slát­ur­tíð­inni þegar unnið er við að sauma vamb­ir, brytja mör og svo fram­veg­is. Í öðru lagi var áður fyrr talað um að halda sér eld­hús­dag um að gera sér glaðan dag, til dæmis þegar sauð var slátrað og menn fengu nýtt kjöt til til­breyt­ing­ar, en sú notkun heyr­ist mjög sjaldan núna. Í þriðja lagi var talað um að taka sér eða gera sér eld­hús­dag og var sá dagur þá nýttur til þess að gera hreint í eld­hús­inu en einnig ann­ars staðar í vist­ar­verum, ganga frá ýmsu sem dreg­ist hafði að koma fyr­ir.

Eld­hús­dags­um­ræð­urnar fóru fram í gær með heldur öðru sniði en venju­lega. Umferð­irnar voru tvær í stað þriggja svo tveir þing­menn úr hverjum flokki héldu ræður að þessu sinni. Kjarn­inn fer yfir það helsta sem bar á góma.

Rauðu fing­urnir henta best

Helga Vala Helga­dóttir þing­flokks­for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar reið á vaðið og sagði meðal ann­ars að þau sem störf­uðu á vett­vangi stjórn­mál­anna mættu aldrei missa sjónar á lit­rófi mann­lífs­ins og til­gangi starfa þeirra við að rækta þann jarð­veg sem mann­lífið vex upp úr.

„Það er talað um að hafa græna fingur þegar rækta á plönt­ur, en ég er ekki frá því að það séu rauðu fing­urnir sem henti best þegar rækta á grósku­fullt mann­lífið því að þeir taka lit sinn frá hjart­anu. Þar finna þeir umhyggju og sam­kennd. Það þarf að hafa hjarta í stjórn­mál­um, virkt og opið hjarta til að gera það besta mögu­lega fyrir íbúa þessa lands og jarð­ar­innar allr­ar. Og þrátt fyrir átökin sem birt­ast almenn­ingi héðan úr þing­sal þá bera störf okkar í sam­ein­ingu oft árang­ur. Þá er gott að það var til ein­hvers að vinna hérna langt fram eftir kvöldum við að reyna að leysa úr verk­efnum líð­andi stund­ar,“ sagði hún meðal ann­ars.

Hún benti á að því miður stæðu Íslend­ingar frammi fyrir því að inn­viðir hér á landi væru orðnir „býsna lakir“. Hún telur að Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra, sem gegnt hefur því emb­ætti nán­ast án hlés frá árinu 2013, beri mikla ábyrgð á því hvernig fjár­munum skatt­greið­enda hafi verið ráð­stafað á þeim tæpu tíu árum og hverjir það séu sem bera þyngstu byrð­arn­ar.

Helga Vala Helgadóttir Mynd: Bára Huld

Helga Vala sagði að það væri ekki nátt­úru­lög­mál að neyð­ar­á­stand ríkti í heil­brigð­is­kerf­inu. „Það er póli­tísk ákvörðun að setja árum saman umtals­vert lægra hlut­fall lands­fram­leiðslu í heil­brigð­is­kerfið en frænd­ríki okkar á Norð­ur­lönd­unum gera. En það að halda því fram að það bitni ekki á nauð­syn­legri þjón­ustu við almenn­ing ber vott um afskap­lega lít­inn skiln­ing á verk­efn­inu. Við megum heldur ekki gleyma því að sökum fæðar og smæðar þess­arar þjóðar þá ætti að kosta hlut­falls­lega meira að reka þjón­ust­una hér en á Norð­ur­lönd­un­um. Fjár­mála­á­ætlun næstu fimm ára sýnir að rík­is­stjórnin hefur ekki í hyggju að sækja fjár­magn þangað sem nóg er af því. Ofurarð­greiðslur stór­fyr­ir­tækja verða áfram ósnertar á meðan grunn­þjón­ustan skerð­ist frá degi til dags.

Breiðu bökin gildna á sama tíma og mönn­un­ar­vandi, sem rekja má til van­fjár­mögn­unar og skiln­ings­leysis stjórn­valda á verk­efn­inu, eykst. Fram­boð heil­brigð­is­þjón­ustu er ónógt, biðlistar of langir, verk­efnin verða fyrir vikið þyngri og neyðin meiri. Þetta ástand snertir hvert ein­asta heim­ili á land­inu og hverfur ekk­ert á meðan við bregð­umst ekki við með veru­lega auknu fjár­fram­lagi, ekki einu sinni heldur til næstu ára. Þegar rík­is­sjóður er svo í vanda eftir heims­far­aldur þá þurfum við að hafa rík­is­stjórn sem þorir að sækja fé þangað sem það er að finna.“

Í lok ræðu sinnar sagði hún að þing­menn þyrftu átak í að auka traust á stjórn­mál­um. „Það hefur nefni­lega ítrekað beðið hnekki eftir að rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur hóf sinn leið­angur og það breyt­ist ekki nema með því að fólk sem fer með völd við­ur­kenni og skilji eðli þess hlut­verks sem það gegn­ir.“

Íslend­ingar geta sann­ar­lega þakkað sínum sæla

Þór­dís Kol­brún R. Gylfa­dóttir utan­rík­is­ráð­herra og vara­for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins var önnur í röð­inni og sagði meðal ann­ars í sinni ræðu að hún hefði heyrt sagt um dag­inn að „það væri óvænt og ekki gleði­legt að upp­lifa tíma þar sem orð á borð við heims­far­ald­ur, hung­ursneyð og heims­styrj­öld væru farin að skjóta upp koll­inum í fréttum með reglu­legu milli­bil­i“.

„Engu að síður er þetta reynd­in. Eftir rúm­lega tvö ár þar sem heims­far­aldur kór­ónu­veirunnar drottn­aði nán­ast yfir heims­byggð­inni tók við inn­rás kjarn­orku­vædds stór­veldis inn í full­valda ríki í Evr­ópu. Grá­glettni örlag­anna hag­aði því þannig að inn­rásin í Úkra­ínu átti sér stað dag­inn eftir að heil­brigð­is­ráð­herra til­kynnti um afnám allra tak­mark­ana á Íslandi vegna far­ald­urs­ins og dag­inn eftir sprengjuregn Rússa hófst í Úkra­ínu féllu tak­mark­an­irnar hér úr gildi. Afleið­ingar af þessum tveimur skað­völdum birt­ast svo í þeirri hrylli­legu stað­reynd að hund­ruð millj­óna manna, kvenna og barna í heim­inum búa nú við þann raun­veru­leika að nær­ing­ar­skortur og hungur er yfir­vof­and­i,“ sagði ráð­herr­ann.

Þórdís Kolbrún Mynd: Bára Huld Beck

Að hennar mati eru Íslend­ingar í þessu sam­hengi að öllu leyti heppn­ir. „Eins og sakir standa er það rétt og satt sem segir í ljóð­inu og við erum svo þakk­lát fyrir að við erum sann­ar­lega „langt frá heims­ins víga­slóð“, þótt hér á Alþingi sé ekki bein­línis hægt að segja að við „lifum sæl við ást og ljóð“. Hér tök­umst við á og þau átök eiga sér jafnan stað hvort sem til­efnið er stórt eða lít­ið.

Hér ríkir oft dæg­ur­þras og rígur og það er sú mynd sem gjarnan blasir við og það er gjarnan svo að miklu auð­veld­ara er að fanga athygli með nei­kvæðni og sundr­ungu heldur en með upp­byggi­legri og mál­efna­legri umræðu þar sem gagn­kvæm virð­ing ræður för þrátt fyrir ólík sjón­ar­mið. Vissu­lega er það þreytt tugga að stjórn­mála­menn, einkum þeir sem sitja í meiri hluta, kvarti yfir smá­muna­semi og þras­girni stjórn­ar­and­stöð­unnar og ekki ætla ég að standa hér og þykj­ast vera alsak­laus af slíku. En við Íslend­ingar getum þó sann­ar­lega þakkað okkar sæla fyrir að deilu­efnin og við­fangs­efnin eru oft þess eðlis að þau geta nú trauðla flokk­ast sem dauð­ans alvara í hinu stóra sam­hengi hlut­anna,“ sagði hún meðal ann­ars.

Rík­is­stjórin vill helst ekki vita af til­vist fátæks fólks, öryrkja, fatl­aðra og aldr­aðs fólks

Guð­mundur Ingi Krist­ins­son þing­flokks­for­maður Flokks fólks­ins lét sig ekki vanta og sagði í sinni ræðu að nýja rík­is­stjórnin væri nauða­lík þeirri sem fór frá. „Þessi rík­is­stjórn er full­trúi þeirra sem hafa nóg á milli hand­anna og vilja helst ekki vita af til­vist fátæks fólks, öryrkja, fatl­aðra og aldr­aðs fólks. Líkt og svo oft áður lofar rík­is­stjórnin heild­ar­end­ur­skoðun almanna­trygg­inga­kerf­is­ins, betrum­bótum í heil­brigð­is­kerf­inu og átaki í hús­næð­is­mál­um. En það dugar ekki að lofa öllu fögru. Verkin tala. Væg­ast sag­t.“

Þing­mað­ur­inn sagði jafn­framt að heil­brigð­is­kerfið stæði í dag á brauð­fót­um. „Mann­ekla er við­var­andi vanda­mál og fyrir vikið er meira álag á hverjum og einum starfs­manni. Vaktir eru langar og streitan mik­il. Starfs­menn bráða­mót­tök­unnar hafa ítrekað kallað eftir við­brögðum rík­is­stjórn­ar­innar við því neyð­ar­á­standi sem þar ríkir en lítið er um svör. Ég velti því fyrir mér hvort það væri svo mikil mann­ekla í heil­brigð­is­kerf­inu ef heil­brigð­is­starfs­menn fengju sann­gjörn kjör og eðli­legan vinnu­tíma. Biðlista­vand­inn er ekki nýr af nál­inni en rík­is­stjórnin hefur látið hann við­gang­ast ár eftir ár og jafn­vel ára­tugi.

Í dag eru um 1.000 börn á biðlista eftir nauð­syn­legri þjón­ustu í heil­brigð­is­kerf­inu. Verst af þessu öllu saman er að börn þurfa að bíða eftir lífs­nauð­syn­legri þjón­ustu. Eitt barn á bið er einu barni of mik­ið. 10 pró­sent ung­menna á Íslandi hafa íhugað að gera til­raun til sjálfs­vígs. Það segir okkur að það er eitt­hvað rosa­lega mikið að í þessu mein­gall­aða kerfi okk­ar. Börn eiga aldrei að þurfa að bíða eftir aðgerðum eða bíða eftir rétt­læti. Það má ekki fara í póli­tískar skot­grafir þegar hags­munir barna eru und­ir. Allt of mörg börn búa við fátækt á Íslandi í dag og það er okkur öllum hér inni til hábor­innar skammar,“ sagði Guð­mundur Ingi.

Guðmundur Ingi Mynd: Bára Huld Beck

Þá sagð­ist hann vera miður sín yfir því að Íslend­ingar sem búa í auð­ugu og gjöf­ulu landi skyldu leyfa sér að láta þús­undir barna lifa í fátækt og því miður einnig í sára­fá­tækt. „Ég segi fyrir mitt leyti að það er grafal­var­legt mál ef ein­hver getur ekki leitað sér lækn­is­hjálpar vegna fátæktar eða leyst út lyfin sín. Hækkun barna­bóta og hækkun skerð­ing­ar­marka þeirra dugar engan veg­inn til. Á barna­fólki skella hækk­anir á mat­vælum og hækk­anir ýmsum öðrum gjöldum úr öllum átt­um, til dæmis fast­eigna­gjöld­um, bif­reiða­gjöld­um, sókn­ar­gjöld­um, útvarps­gjöld­um, sorp­eyð­ing­ar­gjöldum og fleiri gjöldum og skött­um. Þetta eru gjöld sem ekki bara éta upp þann litla ávinn­ing sem boð­aður er í aðgerðum rík­is­stjórn­ar­innar heldur valda þau því að þeir verst stöddu verða að herða fastar sultar­ól­ina.“

Hann spurði í lokin hvað væri að hjá rík­is­stjórn eftir rík­is­stjórn sem nærði þá auð­ugu á kostnað þeirra sem verst hafa það hér á landi. „Fólkið sem á ekki til hnífs og skeiðar býr einnig á leigu­mark­aði við óheyri­lega háan leigu­kostnað með til­heyr­andi óör­yggi. Það er verið að við­halda fátækt­ar­víti fyrir þá sem verst hafa það hér á landi. Þeir verst settu í okkar sam­fé­lagi líða nauð á meðan þeir ríku fá meiri og meiri auð – við eigum ekki að sætta okkur við slíkt.“

Með sam­vinnu, sam­tali og virð­ingu fyrir ólíkum skoð­unum er hægt að kom­ast í gegnum verk­efnin saman

Stefán Vagn Stef­áns­son þing­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins hóf sína ræðu á því að segja að hann lang­aði að tala um „að halda áfram“.

„Síð­ast­liðin fjögur og hálft ár hefur miklu verið áorkað þrátt fyrir mik­inn öldu­gang. Rík­is­stjórn­inni hefur tek­ist að rétta skút­una af og sigla henni í rétta átt þrátt fyrir ólgu­sjó í formi kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins og nú inn­rásar Rússa í Úkra­ínu. En við ætlum að halda áfram. Mörg þjóð­þrifa­mál bíða afgreiðslu okkar og það er okkar á Alþingi að vakta þau, breyta og bæta og að lokum afgreiða þau með besta mögu­lega hætti. Með sam­tali og sam­vinnu að leið­ar­ljósi vinnum við best í þágu sam­fé­lags­ins alls.“

Hann sagði jafn­framt að á lands­byggð­inni væru land­bún­aður og sjáv­ar­út­vegur burð­ar­stoðir í atvinnu­lífi og grunn­stoðir fæðu­ör­yggis Íslands. Mik­il­vægt væri að standa vörð um þessar starfs­grein­ar, ekki aðeins fyrir þá sem þar vinna heldur einnig í þágu neyt­enda og fæðu­ör­yggis þjóð­ar­inn­ar.

Stefán Vagn Stefánsson Mynd: Bára Huld Beck

„Fæðu­ör­yggi er þjóðar­ör­ygg­is­mál og við eigum að horfa þannig á mála­flokk­inn. Í land­bún­aði berj­ast margir í bökkum við að finna rekstr­ar­grund­völl í núver­andi stöðu og ekki hefur stríðið í Úkra­ínu bætt aðstæður með hækk­andi kostn­aði á aðföng­um. Við megum engan tíma missa við að finna lausnir á þeirri stöðu sem bændur lifa við í dag. Vinna þarf með land­bún­aði og sjáv­ar­út­vegi í sátt í leit að lausn­um. Mik­il­vægi sáttar og sam­vinnu er óum­deilt og þau sjón­ar­mið verða að vera leið­ar­ljós í nýrri vinnu sam­ráðs­nefndar um sjáv­ar­út­vegs­stefnu sem mat­væla­ráð­herra hefur nú skip­að.

Verk­efnin fram undan eru mis­jöfn að stærð og burð­um. Með sam­vinnu, sam­tali og virð­ingu fyrir ólíkum skoð­unum munum við kom­ast í gegnum þau sam­an. Það er verk­efn­ið,“ sagði hann að lok­um.

Banda­lag um það að við­halda jafn­vægi á „banka­bókum lít­ils minni­hluta þjóð­ar­inn­ar“

Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir þing­maður Pírata hóf sína ræðu á því að rifja upp að haustið 2017 hefði andi breyt­inga verið í loft­inu á Íslandi.

„Fjórar kjark­aðar konur höfðu hátt og sviptu hul­unni af leyni­makki for­sæt­is­ráð­herr­ans Bjarna Bene­dikts­sonar utan um aðkomu föður síns að upp­reist æru barn­a­níð­ings. Rík­is­stjórnin sprakk og #metoo bylgjan hófst af fullum krafti hér á Fróni. Boðað var til kosn­inga og virt­ist flestum Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð vera með pálmann í hönd­un­um. Þau tefldu fram for­mann­inum Katrínu Jak­obs­dóttur undir slag­orð­inu „Gerum bet­ur“.

Hér var kom­inn leið­togi sem myndi stunda ný og ann­ars konar stjórn­mál en hið gam­al­kunna stef leynd­ar­hyggju og klíku­skapar sem ráðið hafði ríkj­um. Hér var kom­inn leið­togi sem leit á Sjálf­stæð­is­flokk­inn sem höf­uð­and­stæð­ing sinn í íslenskri póli­tík. Hefði vænt­an­legur kjós­andi VG ratað í tíma­vél á þessum tíma og skroppið fimm ár fram á við hefði við­kom­andi átt erfitt með að trúa eigin augum er hann sæi hverju atkvæði hans hefði skil­að,“ sagði hún.

Þing­mað­ur­inn sagði að það væri hins vegar rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur að þakka að fjár­magns­eig­endur hefðu aldrei haft það betra. Á sama tíma neit­aði rétt um helm­ingur lands­manna og rúm­lega 80 pró­sent fatl­aðs fólks sér um nauð­syn­lega heil­brigð­is­þjón­ustu vegna þess að þau hefðu ekki efni á henni. Nær 7.000 heim­ili lifðu við skort á efn­is­legum gæð­um, og barna­fjöl­skyldum í þeirri stöðu færi fjölg­andi. Fjórð­ungur launa­fólks ætti erfitt með að ná endum sam­an, meira en þriðj­ungur inn­flytj­enda, meira en helm­ingur atvinnu­lausra og ein­stæðra for­eldra og átta af hverjum tíu öryrkjum ættu erfitt með að ná endum sam­an.

„Þökk sé hag­stjórn­ar­mis­tökum rík­is­stjórn­ar­innar hefur stjarn­fræði­leg hækkun á hús­næð­is­verði gert það að verkum að sífellt stærri hópur mun eiga í erf­ið­leikum með að ná endum sam­an, og æ færri hafa ráð á að kaupa sína fyrstu íbúð. Verð­bólga hefur ekki verið hærri síðan 2010 og leigu­verð fer sífellt hækk­andi. Við­brögð rík­is­stjórn­ar­innar eru að greiða út 20.000 kr. ein­skipt­is­barna­bóta­auka og hækka örorku og húsa­leigu­bætur lít­il­lega.

Hver hefði trúað þessu fyrir fimm árum síð­an? Hver hefði trúað því að rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur væri í þessum töl­uðu orðum að vinna að því að slá Íslands­met í fjölda­brott­vís­unum flótta­fólks? Að á tímum þegar fjöldi fólks á flótta hefur aldrei verið meiri sé hún að vinna hörðum höndum að því að koma frum­varpi í gegnum þingið sem hefur það helsta hlut­verk að auð­velda stjórn­völdum að vísa flótta­fólki á göt­una, hvort sem það er í Grikk­landi eða hér heima? Hver hefði trúað því að neyð­ar­á­stand ríkti í heil­brigð­is­kerf­in­u?“ spurði hún.

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir Mynd: Bára Huld Beck

Þór­hildur Sunna spurði jafn­framt í lok ræðu sinnar hvar sam­hljóm­ur­inn væri. „Hvar liggur jafn­væg­ið? Það er í raun­inni ekk­ert ýkja erfitt að sitja á þingi og breyta rétt því við vitum vel hvað almenn­ingur vill. En í stað þess að berj­ast fyrir breyt­ingum sem yfir­gnæf­andi meiri­hluti lands­manna vill gera á sam­fé­lag­inu sínu hefur Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð myndað banda­lag um það að við­halda jafn­vægi á banka­bókum lít­ils minni­hluta þjóð­ar­innar sem inni­heldur rík­asta og vold­ug­asta fólk lands­ins. Og hver hefði trúað því?“

VG sú stjórn­mála­hreyf­ing sem hefur kjark til að takast á við áskor­anir

Orri Páll Jóhanns­son þing­maður Vinstri grænna steig í pontu á eftir Þór­hildi Sunnu og sagði meðal ann­ars að að baki væru fjögur við­burða­rík ár og hefði rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir þrír sýnt að sjón­ar­mið ólíkra flokka, sem spanna hið póli­tíska lit­róf, gætu sam­ein­ast á breiðum grund­velli landi og þjóð til heilla. „Og það sem sam­einar okkur öll hér á Alþingi er að við höfum vilja til þess að vinna að betra sam­fé­lagi. Grunn­stoðir Vinstri­hreyf­ing­ar­innar – græns fram­boðs; umhverf­is­vernd, kven­frelsi, alþjóð­leg frið­ar­hyggja og félags­legt rétt­læti, eru góðar stoðir til að byggja fram­tíð­ina á. Þessar stoðir eiga alls staðar erind­i.“

Hann sagði enn fremur að þrátt fyrir áskor­anir væri fullt til­efni til þess að líta björtum augum fram á veg­inn. „Und­ir­stöðu­greinar og atvinnu­horfur hér­lendis eru með besta móti og við sjáum að ferða­menn eru komnir á kreik sem aldrei fyrr, ólmir að skoða fjölda nýfrið­lýstra svæða um land allt. Við búum nefni­lega svo vel að eiga ríf­lega 40 pró­sent af þeim ósnortnu víð­ernum sem eftir eru í Evr­ópu. Það er auður sem við verðum að gæta vel að, fyrir okkur sjálf og kom­andi kyn­slóð­ir.“

Orri Páll Jóhannsson Mynd: Bára Huld Beck

Þá telur hann að þing­mönnum beri ærin skylda til þess að standa með fólki í við­kvæmri stöðu. „Það að vera frið­ar­sinni felur síst í sér afskipta­leysi, en því er oft kastað fram sem högg­stað á okkur sem aðhyll­umst slíka stefnu. Sem frið­ar­sinnum gefst okkur tæki­færi til þess að berj­ast fyrir hug­sjónum og friði með samúð og virð­ingu alls fólks að leið­ar­ljósi. Ég stend fastar á því en fót­unum að við vinnum ekki stríð með stríð­i.“

Taldi hann upp þau mál sem Vinstri græn hefðu náð árangri með og sem væru á dag­skrá þings­ins sem nú er að ljúka.

Hann sagði að lokum að Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð hefði sannað sig að vera sú stjórn­mála­hreyf­ing sem hefði kjark til að takast á við áskor­anir og verk­efni, stjórn­mála­hreyf­ing sem hik­aði ekki við sam­starf við aðra, sem gæti verið í for­ystu og gæti vísað veg­inn.

„Við eigum að treysta íslensku þjóð­inni“

Þor­björg Sig­ríður Gunn­laugs­dóttir þing­maður Við­reisnar var með þeim síð­ustu sem töl­uðu í eld­hús­dags­um­ræð­un­um. Hún sagði meðal ann­ars að stjórn­málin í öðrum löndum öxl­uðu sína ábyrgð og sinntu grund­vall­ar­hlut­verki sínu alls.

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir Mynd: Bára Huld Beck

„Stjórn­mála­leið­togar og flokkar líta á það sem hlut­verk sitt að leiða sam­tal um við­brögð við stöð­unni óháð því hver afstaða þeirra er. Þessi umræða hefur ekki farið fram vegna þess að allir séu sam­mála, en eng­inn flokkur segir að þessi mál séu ekki á dag­skrá, eins og við heyrum því miður hér í þessum sal. Opið og bein­skeytt sam­tal stjórn­mál­anna um hags­muna­mat hefur farið fram og fyrir vikið er stefna þess­ara ríkja skýr­ari.

Það heyr­ist ekki heldur að þjóð­ar­at­kvæða­greiðslur séu tóm vand­ræði, eins og hér hefur verið sagt. Og þá spyr ég: Hvað er svona hættu­legt við umræðu um það hvernig við verjum hags­muni íslensku þjóð­ar­innar best? Svarið er ein­falt: Það er auð­vitað ekk­ert hættu­legt við það sam­tal, það er and­stæðan við umræð­una sem er hættu­leg; þögn­in. Hið lýð­ræð­is­lega sam­tal er hinn rétti vett­vangur til að rök­ræða og jafn­vel takast harka­lega á. Það þroskar umræð­una og skerpir stefnu þjóð­ar­inn­ar,“ sagði hún.

Þing­mað­ur­inn benti á að á frið­ar­tímum reyndi ekki svo mjög á það að rík­is­stjórn Íslands væri klofin í utan­rík­is- og varn­ar­mál­um. „Núna er þetta hins vegar aug­ljós veik­leiki. Á tímum sem þessum leitar sú spurn­ing á okkur hvort hags­munum her­lausrar smá­þjóðar sé betur borgið í virkara sam­starfi við aðrar Evr­ópu­þjóð­ir. Eftir síð­ari heims­styrj­öld gerðu lýð­ræð­is­þjóð­irnar sér grein fyrir því að frið­ur­inn yrðu ekki bara tryggður með her­vörn­um, heldur einmitt með náinni sam­vinnu ríkja sem sæju hag sinn í auknu sam­starfi.

Þess vegna er Evr­ópu­hug­sjónin svo fal­leg. Evr­ópu­sam­bandið er í grunn­inn frið­ar­sam­band og nágranna­ríki okkar eru ekki í neinum vafa um það eða mik­il­vægi þess. Það eru ekki heldur nágranna­ríki Rúss­lands, sem nú sækj­ast eftir aðild. Staðan núna kennir okkur hver þörf lýð­ræð­is­þjóða er fyrir sam­vinnu í þágu öryggis en ekki síður fyrir grunn­gild­in, full­veld­ið, frelsið, lýð­ræðið og mann­rétt­ind­in, við­skiptin og efna­hag­inn. Við eigum allt undir því að alþjóða­kerfið og alþjóða­lög séu virt. Við erum sterk­ari saman sem heild. Þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um þetta hags­muna­mat sem þjóðin stendur frammi fyrir og umræðan í aðdrag­anda hennar er frá­bær leið til að þroska sam­talið um hags­muni Íslands. Það er ekki bara eðli­legt heldur nauð­syn­legt að þjóðin fái að taka þessa ákvörð­un. Við eigum að treysta íslensku þjóð­inn­i,“ sagði hún að lok­um.

„Með þess­ari stjórn fengum við kött­inn í sekkn­um“

Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son for­maður Mið­flokks­ins steig í pontu fyrir flokk­inn sinn og í ræðu sinni sagði hann að við eld­hús­dags­um­ræður væri venjan að meta afrakstur rík­is­stjórn­ar. „Nú hefur þessi rík­is­stjórn setið í nærri fimm ár ef með eru talin árin tvö þegar rík­is­stjórnin fól sér­fræð­inga­veldi stjórn lands­ins. Það segir sína sögu að það voru bestu árin á ferli þess­arar rík­is­stjórn­ar. En nú hefur hún misst COVID-­skjólið og tíma­bært að snúa sér aftur að stjórn­málum en það er reyndar ekki sér­svið þess­arar rík­is­stjórnar sem var mynduð úr einum vinstri flokki, einum fyrr­ver­andi hægri flokki og einum tæki­fær­is­sinna­flokki. Lausnin átti að vera sú að starfa sem kerf­is­stjórn en þótt kerfið hafi að mestu fengið að ráða hafa stjórn­ar­flokk­arnir brallað ýmis­leg­t.“

Taldi hann í fram­hald­inu upp 30 dæmi um „afrakstur rík­is­stjórn­ar­inn­ar“. Hann sagði meðal ann­ars að rík­is­stjórnin hefði tekið U-beygju í banka­mál­um. „Hún skil­aði einum banka til vog­un­ar­sjóða og einka­væddi annan án þess að nota ein­stakt tæki­færi til að end­ur­skipu­leggja fjár­mála­kerfið í þágu almenn­ings og fyr­ir­tækja. Allir við­kom­andi ráð­herrar vör­uðu sjálfan sig við eða eng­inn þeirra gerði það. Ráð­herr­arnir eru ósam­mála um það.“

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Mynd: Bára Huld Beck

Sig­mundur Davíð sagði jafn­framt að umhverf­is­ráð­herra Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Guð­laugur Þór Þórð­ar­son, tal­aði nú fyrir umhverf­is­stefnu sem hefði þótt of öfga­kennd í Vinstri grænum fyrir nokkrum árum og að rík­is­stjórnin hefði lagt til bann við vinnslu á olíu og gasi í íslenskri lög­sögu og rann­sóknum á sama tíma og mik­il­vægi þess að Vest­ur­lönd yrðu sjálfum sér næg um orku hefði aldrei verið meira.

Rík­is­stjórnin hefði enn fremur ákveðið að banna „sjálf­sagðar aðgerð­ir“ sem hefðu bætt lífs­gæði barna fyrir lífs­tíð ára­tugum sam­an. Það væri bann við ákveðnum fram­förum í lækna­vís­ind­um. Hann benti á að ramma­á­ætlun sæti föst og hefði verið breytt í „verk­færi til að koma í veg fyrir meira og minna allar umhverf­is­vænar fram­kvæmd­ir“.

Hann sagði að báknið stækk­aði og stækk­aði og hefði aldrei verið stærra.„ Eftir höfð­inu dansa lim­irnir því for­sæt­is­ráðu­neytið hefur þan­ist út í tíð þess­arar rík­is­stjórn­ar, meira en það gerði áður á nokkrum ára­tugum sam­an­lag­t“. Öll met hefðu verið slegin í fjölgun póli­tískra aðstoð­ar­manna ráð­herra og ætl­aði Svan­dís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra að taka á sjáv­ar­út­vegs­málum en gera það með því að skipa 46 manns í nefndir og ráð.

„Ít­rekað er ráð­ist í laga­setn­ingu um kyn­rænt sjálf­dæmi án þess að líta á þætti eins og rétt­indi og öryggi kvenna, áhrif á kvenna­í­þróttir eða annað sem mikið er rætt í öðrum löndum í tengslum við rétt­inda­aukn­ing­u,“ sagði hann og bætti því við að upp úr þurru hefði rík­is­stjórnin ákveðið að setja heims­met í hversu lengi mætti eyða fóstri. „For­sæt­is­ráð­herra sagði svo ítrekað að ganga ætti miklu lengra og leyfa fóst­ur­eyð­ingar fram að fæð­ingu barns. Hinir flokk­arnir létu sig hafa það,“ var meðal punkt­anna sem for­maður Mið­flokks­ins taldi upp.

Síð­asta athuga­semdin hjá Sig­mundi Davíð var að rík­is­stjórnin hefði ítrekað slegið Norð­ur­landa­met í hæl­is­um­sóknum þrátt fyrir að Ísland væri fjar­læg­asti áfanga­stað­ur­inn. „Það bitnar á getu okkar til að hjálpa þeim sem þurfa mest á hjálp að halda, meðal ann­ars Úkra­ínu­mönnum nú eins og hæst­virtur dóms­mála­ráð­herra við­ur­kennd­i.“

„Hver veit hvaða önnur afrek þessi rík­is­stjórn mun ná að klára á þeim stutta tíma sem eftir er af þing­inu, svo ekki sé minnst á næstu ár, en með þess­ari stjórn fengum við kött­inn í sekkn­um. Því má segja um hana eins og sungið var um jóla­kött­inn: Út með þessa stjórn, hún hefur unnið helj­ar­mikið tjón,“ sagði Sig­mundur Davíð í lok ræðu sinn­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar