Eriksen og hjartastuðið

Umdeildar vítaspyrnur, rangstöðumörk, brottvísanir eða óvænt úrslit voru ekki það sem þótti fréttnæmast í fyrstu umferð Evrópukeppninnar í fótbolta. Nafn Danans Christian Eriksen var á allra vörum en skjót viðbrögð björguðu lífi hans.

Christian Eriksen var borinn af velli eftir að hann hneig niður í leik Dana gegn Finnum um síðustu helgi.
Christian Eriksen var borinn af velli eftir að hann hneig niður í leik Dana gegn Finnum um síðustu helgi.
Auglýsing

Tíð­inda­litlum fyrri hálf­leik milli Dana og Finna var um það bil að ljúka þegar dró til tíð­inda á þjóð­ar­leik­vangi Dana, Park­en. Mið­vall­ar­spil­ar­inn Christ­ian Erik­sen hneig skyndi­lega nið­ur, skammt frá hlið­ar­lín­unni. Millj­ónir sjón­varps­á­horf­enda, og 15 þús­und áhorf­endur á Park­en, átt­uðu sig sam­stundis á því að eitt­hvað alvar­legt hafði gerst.

Læknar og hjúkr­un­ar­fólk kom á harða­hlaup­um, með hjarta­stuð­tæki, og dönsku leik­menn­irnir mynd­uðu hring um Christ­ian Erik­sen sem var brátt bor­inn út af vell­inum og fluttur á sjúkra­hús. Upp­lýst var að hann væri lif­andi, frek­ari upp­lýs­ingar feng­ust ekki fyrr en síð­ar.

Eftir tæp­lega tveggja klukku­stunda hlé var leiknum haldið áfram. Sú ákvörðun var síðar harð­lega gagn­rýnd en leiknum lauk með sigri Finna 1-0.

Auglýsing

Skjót við­brögð skipta öllu

Mynd­ir, og frá­sagnir af atvik­inu þegar Christ­ian Erik­sen hneig nið­ur, fóru um allan heim. Síðan tóku við fréttir af heilsu­fari hans og hvað hefði eig­in­lega gerst. Lands­liðs­þjálf­ar­inn Kasper Hjulm­and og Morten Boesen læknir lands­liðs­ins héldu frétta­manna­fund dag­inn eftir atvikið á vell­in­um. Þjálf­ar­inn sagði þar að Christ­ian Eriksen, sem er 29 ára, væri hress miðað við aðstæð­ur, hann væri vel með á nót­unum og þakk­látur fyrir stuðn­ing og vel­vilja. Lækn­ir­inn greindi frá því að skjót við­brögð hefðu tví­mæla­laust bjargað lífi Christ­ian Eriksen, sem hefði farið í hjarta­stopp, og nefndi sér­stak­lega hjarta­hnoð og hjarta­stuð­tæki.

Eriksen hneig niður í miðjum leik. Mynd: EPA

Hjarta­stopp

Morten Boesen læknir útskýrði í stuttu máli hvað ger­ist þegar lík­am­inn fer í hjarta­stopp, sem hann sagði mjög alvar­legt ástand. Þegar hjartað hættir að slá, berst ekki súr­efni og nær­ing til líf­fær­anna. Ef slíkt ástand varir lengur en fjórar til sex mín­útur veldur það að lík­indum heilaskaða. Heil­inn er flókið líf­færi og þarfn­ast stöðugs blóð­flæð­is. Ástæður hjarta­stopps geta að sögn Morten Boesen verið marg­ar, sumar tengdar lífs­stíl.

Þetta orð, lífs­stíll, vakti athygli Dana.

Danski lífs­stíll­inn ekki sem bestur

Árið 2018 fór fram viða­mikil rann­sókn á lífs­háttum Dana. Rúm­lega 180 þús­und tóku þátt í rann­sókn­inni og nið­ur­stöður hennar voru ekki bein­línis upp­örvandi. Æ fleiri Danir eru of þungir, þeir borða ekki nægi­lega hollan mat, hreyfa sig of lít­ið, reykja of mikið og þung­lyndi og dep­urð fer vax­andi. Streita hrjáir um það bil 10% lands­manna.

Camilla Her­som for­maður Sam­taka danskra sjúk­linga sagði nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar dap­ur­lega lesn­ingu. Sér­stak­lega væri sorg­legt að reyk­ingar ungs fólks skuli aukast, þrátt fyrir mik­inn áróður og fræðslu. Það eina jákvæða sem lesa má úr nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar er að áfeng­is­neysla Dana hefur minnk­að, þrátt fyrir að hún sé mik­il, miðað við nágranna­þjóð­irn­ar.

Áfengisneysla Dana hefur minnkað á síðustu árum en er enn mikil, miðað við nágrannaþjóðirnar. Mynd: Pexels.

Þeim fjölgar sem vilja breyta

Nýlegar kann­anir sýna að þeim Dönum sem vilja breyta um lifn­að­ar­hætti, borða holl­ari mat og hreyfa sig meira, fer fjölg­andi. Hóp­ur­inn sem kærir sig koll­óttan um allt tal um holl­ustu og hreyf­ingu er þó enn stór og í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske fyrir nokkrum dögum sagði hjarta­læknir að auka þurfi til muna fræðslu um nauð­syn þess að hugsa vel um lík­ama og sál. „Okkur miðar fram á við í þessum efn­um, en þó allt of hægt.“

5 þús­und Danir fóru í hjarta­stopp árið 2020

Lækn­ir­inn benti á að hjarta- og æða­sjúk­dómar væru mjög algengir í Dan­mörku og í við­tal­inu kom fram að þeim sem fara í hjarta­stopp, utan sjúkra­húsa fjölgar ár frá ári, voru um það bil 5 þús­und í fyrra. Lækn­ir­inn áður­nefndi sagði að ekki væru allir jafn heppnir og knatt­spyrnu­mað­ur­inn Christ­ian Erik­sen. Þar hefði læknir ásamt hjúkr­un­ar­liði verið á staðnum og því getað brugð­ist hratt við. Lækn­ir­inn hefði einnig verið með hjarta­stuð­tæki, sem komið hefði sér vel. Og bætti því við að til­koma hjarta­stuð­tækj­anna hefði bjargað ótal manns­líf­um, þau væru mjög ein­föld í notkun og krefð­ust engrar kunn­áttu „ættu að vera til á hverju heim­il­i“.

Hjarta­hlaupararnir

Í maí árið 2019 birt­ist hér í Kjarn­anum pist­ill um óform­leg sam­tök sem Danir kalla hjarta­hlaupara (hjer­teløber­e).

­Tryg trygg­inga­fé­lagið stofn­aði hjarta­hlaupara­sam­tökin haustið 2017. Hjarta­hlaupararnir voru fyrst í stað ein­göngu á suð­ur- og vest­ur­hluta Sjá­lands en eru nú nán­ast um allt land. Tryg­Fonden, sjóður á vegum Tryg hefur gefið hund­ruð hjarta­stuð­tækja til stofn­ana í Dan­mörku.

Þeir sem ger­ast hjarta­hlauparar þurfa að vera fúsir til að hlaupa af stað þegar kall kem­ur, þeir fá enn fremur þjálfun í „hjálp í við­lög­um“. Danir sýndu þessu mik­inn áhuga og í maí 2019 voru hjarta­hlaupararnir um það bil 56 þús­und. Tryg­Fonden hefur enn fremur unnið að því að skrá stað­setn­ingu hjarta­stuð­tækja og nú er stað­setn­ing um það bil 23 þús­und slíkra tækja að finna í gagna­grunni Tryg­Fonden. Auk þess­ara skráðu tækja eru þús­undir hjarta­stuð­tækja til í land­inu.

Hvernig virkar þetta?

Í áður­nefndri grein frá því í maí 2019 er birt til­búið dæmi um „hjarta­hlaupara­út­kall“. Þetta dæmi skýrir vel hvernig hjarta­hlaupara­kerfið virkar og er því end­ur­tekið hér.

Mað­ur, staddur í afmæl­is­veislu í húsi í efri byggðum Kópa­vogs fær hjarta­á­fall. Strax er hringt í neyð­ar­núm­erið eftir sjúkra­bíl og um leið er stað­setn­ing­in, heim­il­is­fang í efri byggðum Kópa­vogs, sjálf­krafa til­kynnt til Hjarta­hlaupara­nets­ins. Sam­tímis er sent út sms boð, gegnum næsta end­ur­varpsmast­ur, til fimmtán til tutt­ugu hjarta­hlaupara, sem staddir eru á svæð­inu, innan 1500 metra. Ef eng­inn þeirra svarar er svæðið stækkað í 3 kíló­metra. Pípið í sím­anum er öðru­vísi en venju­legt sms merki og hjarta­hlaupararnir rjúka upp til handa og fóta til aðstoðar mann­inum með hjarta­á­fallið en heim­il­is­fangið fá þeir líka sent með sms skila­boð­un­um. Jafn­framt fá hjarta­hlaupararnir boð um hvar næsta hjarta­stuð­tæki sé að finna. Hjarta­hlaup­ari sem staddur er í nágrenni tæk­is­ins grípur það með sér og kemur svo til aðstoð­ar.

Í gagnagrunni TrygFonden er staðsetning 23 þúsund hjartastuðtækja skráð. Mynd: TrygFonden

Reynslan frá Dan­mörku sýnir að venju­lega eru fimm til tíu hjarta­hlauparar sem bregð­ast við.

Í stuttu máli sagt hefur þetta virkað mjög vel. Í nær helm­ingi til­vika hafa hjarta­hlaupararnir verið komnir tals­vert á undan sjúkra­bílnum og það hefur skipt sköp­um.

Fjöldi hjarta­hlaupara hefur tvö­fald­ast

Hér að framan var nefnt að árið 2019 voru 56 þús­und skráðir hjarta­hlauparar í Dan­mörku. Í grein sem birt­ist fyrir nokkrum dögum á vef Danska útvarps­ins, DR, kom fram að nú eru skráðir hjarta­hlauparar tæp­lega 114 þús­und og fjölgar dag frá degi. Tals­maður Tryg trygg­inga­fé­lags­ins sagði í við­tali við danska útvarpið að sím­inn stoppi ekki allan dag­inn. Fólk vilji skrá sig á nám­skeið um hjálp í við­lögum og fá upp­lýs­ingar um hjarta­hlaupara­sam­tök­in. Önnur trygg­inga­fé­lög og fyr­ir­tæki sem ann­ast sjúkra­flutn­inga segja sömu sögu.

Eins og nefnt var í upp­hafi voru það skjót, og rétt, við­brögð sem björg­uðu lífi Christ­ian Erik­sen. Nýj­ustu fréttir af honum eru þær að hann sé við góða heilsu og græddur hafi verið í hann svo­nefndur bjarg­ráð­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fjármálastöðugleikanefnd Seðlabanka Íslands.
Skuldir fyrirtækja hafa dregist umtalsvert saman en skuldir heimila aukist skarpt
Rúmur þriðjungur skulda íslenskra fyrirtækja er í öðrum gjaldmiðli en íslenskum krónum. Styrking hennar gerði það að verkum að skuldir þeirra drógust verulega saman á síðastliðnu ári.
Kjarninn 9. desember 2021
Hildur Björnsdóttir vill verða borgarstjóri – Ætlar að velta Eyþóri Arnalds úr oddvitasæti
Það stefnir i oddvitaslag hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík í prófkjöri flokksins fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Hildur Björnsdóttir ætlar að skora Eyþór Arnalds á hólm.
Kjarninn 8. desember 2021
Um þriðjungi allra matvæla sem framleidd eru í heiminum er hent.
Minni matarsóun en markmiðum ekki náð
Matarsóun Norðmanna dróst saman um 10 prósent á árunum 2015 til 2020. Í því fellst vissulega árangur en hann er engu að síður langt frá þeim markmiðum sem sett hafa verið. Umhverfisstofnun Noregs segir enn skorta yfirsýn í málaflokknum.
Kjarninn 8. desember 2021
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata.
Þingmaður fékk netfang upp á 53 stafbil
Nýr þingmaður Pírata biðlar til forseta Alþingis að beita sér fyrir því að þingið „þurfi ekki að beygja sig undir óþarfa duttlunga stjórnsýslunnar“.
Kjarninn 8. desember 2021
Árni Stefán Árnason
Blóðmeraníðið – fjandsamleg yfirhylming MAST og fordæming FEIF – Hluti II
Kjarninn 8. desember 2021
Ragnar Sigurðsson, fyrrverandi landsliðsmaður í knattspyrnu.
Fyrrverandi eiginkona Ragnar Sigurðssonar segir landsliðsnefndarmann ljúga
Magnús Gylfason, fyrrverandi landsliðsnefndarmaður hjá KSÍ, sagði við úttektarnefnd að hann hefði hitt Ragnar Sigurðsson og þáverandi eiginkonu hans á kaffihúsi daginn eftir að hann var talinn hafa beitt hana ofbeldi. Konan segir þetta ekki rétt.
Kjarninn 8. desember 2021
Róbert segist meðal annars ætla að fara aftur í fjallaleiðsögn.
Róbert hættir sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar – „Frelsinu feginn“
Upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar mun hætta störfum um áramótin. Hann segist vera þakklátur fyrir dýrmæta reynslu með frábærum vinnufélögum en líka frelsinu feginn.
Kjarninn 8. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Samskiptasaga Kína og Íslands
Kjarninn 8. desember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar