Frábærir tímar fyrir þá sem eiga hlutabréf - Markaðurinn hækkað um þriðjung á árinu

Margfalt meiri hækkun hérlendis en á helstu mörkuðum erlendis. Ljóst að margir hafa hagnast gífurlega.

siminn
Auglýsing

Það sem af er árinu 2015 hefur úrvals­vísi­tala Kaup­hallar Íslands, sem mælir gengi á íslenskum hluta­bréfa­mark­aði, hækkað um 35 pró­sent. Á einu ári, frá því í októ­ber 2014, hefur hún hækkað um 52 pró­sent. 

Hluta­bréf sumra félaga sem skráð eru í kaup­höll­ina hafa hækkað um tugi pró­senta á skömmum tíma. Miðað við stöð­una i lok síð­ustu viku hafði gengi N1 hækkað um 88,8 pró­sent frá ára­mót­um, gengi bréfa í Marel um 55,8 pró­sent, gengi bréfa í Icelandair um 50 pró­sent, í móð­ur­fé­lagi Voda­fone um 44,3 pró­sent, í fast­eigna­fé­lag­inu Reg­inn um 31,6 pró­sent og í HB Granda um 26,2 pró­sent. Hluta­bréf í Sjó­vá, Eim­skip­um, Högum og VÍS höfðu einnig hækkað um 4,4 -9,5 pró­sent á árinu.

Eina félagið sem skráð er í kaup­höll­ina sem er minna virði í dag en það var um síð­ustu ára­mót er trygg­inga­fé­lagið TM, en rúm­lega hálfs millj­arðs króna tap var af vátrygg­ing­ar­starf­semi TM á fyrstu þremur mán­uðum þessa árs vegna aukn­ingu á eigna- og öku­tækjatjóna sem rekja mátti til slæms tíð­ar­fars að mest­u. TM hagn­að­ist samt um 72 millj­ónir króna á árs­fjórð­ungnum.

Auglýsing

Miklar hækk­anir hluta­bréfa eru í raun ekk­ert nýtt fyrir okkur Íslend­inga. Á árunum fyrir hrun setti íslenskur hluta­bréfa­mark­aður heims­met í hækk­un­um. Þær reynd­ust, að mati rann­sókn­ar­nefndar Alþingis og síðar Hæsta­rétt­ar, byggja á mark­aðs­mis­notk­un.

Í þetta sinn er eng­inn opin­ber grunur um að slík eigi sér stað, þótt þing­menn hafi kallað eftir því að það verði kannað. Því er hins vegar velt mjög fyrir sér hvort hluta­bréfa­mark­aður örríkis í höftum hafi nægj­an­lega dýpt til að starfa eins og hluta­bréfa­mark­aður á að gera. Og hvort aðstöðu­munur val­inna fjár­festa geri þeim kleift að hagn­ast óheyri­lega á upp­gangi hans.

Miklu meiri hækkun en í útlöndum

Sú mikla hækkun sem orðið hefur á íslenska hluta­bréfa­mark­aðnum það sem af er ári er mun hærri en hækk­anir almennt á stærstu hluta­bréfa­mörk­uðum heims­ins. FTSE-­vísi­talan í London hefur t.d. lækkað um 5,6 pró­sent. Banda­ríska vísi­talan Dow Jones hefur hækkað um 4,5 pró­sent og S&P 500-­vísi­talan um ell­efu pró­sent. Hin þýska DAX-­vísi­tala hefur hækkað um 6,5 pró­sent og jap­anska Nikk­ei-­vísi­talan hefur hækkað um 11,3 pró­sent.

Engin þess­arra alþjóð­legu vísi­talna, sem mæla ástand stærstu hluta­bréfa­mark­aða heims, kemst nálægt því að hafa hækkað jafn mikið og íslenska úrvals­vísi­tal­an. Og alls hefur íslenska úrvals­vísi­talan nán­ast tvö­fald­ast frá því að hún var end­urstillt nokkrum mán­uðum eftir hrun­ið. Auð­vitað verður þó að taka til­lit til þess að íslenski mark­að­ur­inn hefur verið end­ur­reistur nán­ast frá grunni á þeim tíma.

Síð­asta vika var sér­stak­lega góð á íslenskum hluta­bréfa­mark­aði. Öll félög nema HB Grandi hækk­uðu í verði. Mest hækk­uðu bréf í fast­eigna­fé­lag­inu Reit­um, sam­tals um 9,0 pró­sent. Mark­aðsvirði félags­ins hækk­aði um 4,5 millj­arða króna á einni viku.

Vikan var líka góð fyrir trygg­inga­fé­lögin þrjú sem skráð eru á mark­að. Sjó­vá, VÍS og TM hækk­uðu öll um 5,5 til 5,9 pró­sent.

Stærstu hlutabréfamarkaðir heimsins hafa ekki hækkað nærri jafn mikið og sá íslenski á þessu ári.

Um 93 pró­sent af mark­aðsvirði bréfa hvarf

Hluta­bréfa­mark­að­ur­inn á Íslandi var í skötu­líki eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins og krón­unn­ar. Um 93 pró­sent af mark­aðsvirði hluta­bréfa hvarf við fall bank­anna. Þau félög sem eftir voru á mark­aði var hægt að telja á fingrum ann­arrar hand­ar. Í raun voru við­skipti ein­ungis virk með bréf tveggja félaga á aðal­mark­aði, Marel og Öss­ur­ar.

Það var ekki aug­ljóst hvernig ætti að standa að end­ur­reisn hluta­bréfa­mark­að­ar­ins og hversu hratt hún gæti átt sér stað. Auk þess var það rætt í fullri alvöru innan bank­anna, hjá hags­muna­sam­tökum í atvinnu­líf­inu og í nefndum Alþingis hvort hluta­bréfa­mark­aður á Íslandi geti mögu­lega illa þjónað til­gangi sínum vegna þess hve dýptin er lítil í við­skipt­unum og aðilar á mark­aði fáir. Þessar raddir voru nokkuð háværar eftir hrunið og ekki síst eftir útkomu skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis í apríl 2010. Í fjórða bindi þeirrar skýrslu var fjallað sér­stak­lega um verð­bréfa­mark­að­inn og var þar dregin upp mynd af mark­aði þar sem mark­aðsvirðið virt­ist aðeins fara í eina átt – upp á við. Þar til bólan sprakk.

Í umfjöllun um þróun hluta­bréfa­mark­að­ar­ins segir rann­sókn­ar­nefndin að ekk­ert dæmi sé til um álíka hækk­anir og hér sáust:„Frá árs­byrjun 2004 og þar til úrvals­vísi­talan náði sínu hæsta gildi í 9016,48 stigum 18. júlí 2007 nam hækk­unin alls 328,76 pró­sent og var sú almenna hækkun úrvals­vísi­töl­unnar eins­dæmi meðal þró­aðra hag­kerfa eins og sam­an­burður við erlendar vísi­tölur sýnir glögg­t“.

Afleið­ing­arnar af þess­ari miklu bólu og tætl­unum sem hún skildi eftir sig um allt hag­kerfið sátu enn í fjár­fest­um, stórum og smá­um. Skuld­sett hluta­bréfa­kaup í for­dæma­lausu magni í alþjóð­legum sam­an­burði voru drif­kraft­ur­inn að baki hluta­bréfa­við­skipt­unum fyrir hrunið og grun­semdir voru uppi um stór­fellda mark­aðs­mis­notkun innan föllnu bank­anna fyrir hrun­ið. Emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara fékk mörg slík meint brot til rann­sóknar skömmu eftir hrun­ið, hefur ákært í nokkrum slíkum málum og þyngstu efna­hags­brota­dómar Íslands­sög­unnar hafa fallið í hluta þeirra mála.

Íslenskur hlutabréfamarkaður fyrir hrun var gagnrýndur harðlega í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis

Bank­arnir fengu að end­ur­skipu­leggja atvinnu­lífið

Það varð þó ofan á að end­ur­reistu bank­arnir Arion banki, Íslands­banki og Lands­bank­inn fengu það hlut­verk að end­ur­skipu­leggja íslenskt atvinnu­líf. Þeir hafa not­ast við aðal­markað Kaup­hallar Íslands þegar þeir hafa minnkað við sig, eða selt að öllu leyti, fyr­ir­tæki sem þeir fengu í vöggu­gjöf í kjöl­far hruns­ins.

Veislan hófst með skrán­ingu Haga undir lok árs 2011. Um var að ræða fyrstu nýskrán­ingu eftir hrun og skrán­ing­ar­gengið var 13,5 krónur á hlut. Þeir sem tóku þátt í útboð­inu, sem voru færri en vildu, sjá ekki eftir þeirri fjár­fest­ingu. Virði Haga hefur rúm­lega þre­fald­ast síðan að skrán­ingin átti sér stað þrátt fyrir að Hagar hafi greitt hlut­höfum sínum 3,7 millj­arða króna í arð á síð­ustu þremur árum á sama tíma og félagið hefur greitt hratt niður skuld­ir.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir ýkja völd einka­fjár­festa

Alls eru nýskrán­ing­arnar orðnar tólf eftir hrun auk þess sem hlutafé í Icelandair var aukið í kjöl­far fjár­hags­legrar end­ur­skipu­lagn­ingar á því félagi. Ljóst var að líf­eyr­is­sjóð­irnir myndu alltaf leika stórt kaup­enda­hlut­verk í end­ur­reistum hluta­bréfa­mark­aði. Þeir þurfa að koma um 120 millj­örðum króna á ári í fjár­fest­ingar og innan fjár­magns­hafta þá hefur ekki verið neitt rosa­lega mikið um fjár­fest­inga­mögu­leika, sér­stak­lega eftir að Íbúða­lána­sjóður hætti að gefa út skulda­bréf fyrir tveimur árum síð­an.

Það varð enda raun­in. Í rann­sókn sem Hersir Sig­ur­geirs­son, dós­ent við við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, birti fyrir um ári síðan kom fram að íslenskir líf­eyr­is­sjóðir ættu, beint eða óbeint, um 43 pró­sent af skráðum félögum hér­lend­is.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru með þá opin­beru afstöðu að sækj­ast ekki eftir því að vera virkir eig­end­ur. Þ.e. að þeir séu ekki að taka virkan þátt í stjórnun þeirra fyr­ir­tækja sem þeir eiga stóra hluti í. Það eru reyndar afar skiptar skoð­anir um það í við­skipta­líf­inu hvort allir full­trúar líf­eyr­is­sjóð­anna í stjórnum fyr­ir­tækja fari eftir þess­ari afstöðu. Til dæmis er Helgi Magn­ús­son, vara­for­maður Líf­eyr­is­sjóðs versl­un­ar­manna, í stjórn þriggja félaga: N1, Marel og Sím­ans. Helgi á sjálfur hluta­bréf í N1 og Mar­el. Í stjórn þess fyrr­nefnda situr hann fyrir hönd líf­eyr­is­sjóðs­ins. Helgi er til að mynda talin hafa beitt sér mjög fyrir því að Orri Hauks­son var ráð­inn for­stjóri Sím­ans fyrir tveimur árum síð­an.

En á meðan að líf­eyr­is­sjóð­irnir ætla sér ekki, að minnsta kostið opin­ber­lega, að vera virkir hlut­hafar þá aukast völd hinna sem eiga hluti í félögum með þeim. Þ.e. áhrif þeirra verða mun meiri en eign­ar­hlut­ur­inn segir til um.

Hverjir eru að græða?

Sá hópur ein­stak­linga er ekki mjög sýni­leg­ur. Eina úttektin sem hefur verið gerð á honum var í áður­nefndri rann­sókn Hers­is, sem mið­aði við stöð­una eins og hún var í árs­lok 2013. Þar var að finna lista yfir þá 20 ein­stak­linga sem áttu mest af hluta­bréfum í skráðum félögum á Íslandi á þeim tíma. Sam­tals áttu þessir 20 ein­stak­lingar 5,32 pró­sent allra hluta­bréfa á þeim tíma. Sam­kvæmt rann­sókn­inni var mark­aðsvirði bréfa, sem hóp­ur­inn átti þá, um 26,2 millj­arðar króna. Síðan hefur úrvals­vísi­talan hækkað um meira en 66 pró­sent. Ef hóp­ur­inn hefur ávaxtað hluta­bréfa­eign sína í takt við þá hækkun væri mark­aðsvirði hluta­bréfa þess­ara 20 ein­stak­linga um 43,6 millj­arðar króna.

Það er erfitt að átta sig á því hversu stóran hlut ein­stak­ling­ar, þ.e. ekki fag­fjár­festar eins og líf­eyr­is­sjóð­ir, eða félög í þeirra eigu eiga af íslenskum hluta­bréf­um.  Kaup­höllin birtir ein­ungis lista yfir 20 stærstu hlut­hafa hverju sinni og þar er ekki mikið um slíka.

Þar er hins vegar fullt af sjóðum í stýr­ingu sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja bank­anna. Þeir ein­stak­lingar sem eru umsvifa­mestir á hluta­bréfa­mark­aði kaupa oft hlut­deild­ars­kirteini í þeim sjóð­um. Ekki þarf að upp­lýsa um hverjir eig­endur slíkra hlut­deild­ars­kirteina eru.

Hinir ríku eiga hluta­bréfin

Í tölum sem Hag­stofa Íslands birti nýver­ið er hægt að sjá vís­bend­ingar um hversu mikið íslenskir fjár­magns­eig­endur hafa verið að hagn­ast á und­an­förnum árum. Sá fimmt­ungur Íslend­inga sem hafði hæstar tekjur á árinu 2014, alls tæp­lega 40 þús­und manns, jók hreina eign sína um 142,2 millj­arða króna á því ári. Tæpur helm­ingur aukn­ingar á auði íslenskra heim­ila á síð­asta ári féll í skaut þessa hóps. ­Tekju­hæsta tíund lands­manna, 19.711 manns, sá auð sinn vaxa um 88,2 millj­arða króna á árinu 2014. Á sama tíma óx hrein eign þess helm­ings þjóð­ar­innar sem er með lægstu tekj­urn­ar, alls um eitt hund­rað þús­und manns, um 72 millj­arða króna, eða 16,2 millj­arða króna minna en rík­asti hluti þjóð­ar­inn­ar.

Auk þess á rík­asta tíund þjóð­ar­innar yfir helm­ing allra verð­bréfa, en virði þeirra í þess­ari sam­an­tekt er skráð á nafn­virði. Mark­aðsvirði þeirra verð­bréfa, sem eru til dæmis hluta­bréf í fyr­ir­tækjum lands­ins, er mun hærra en upp­gefið nafn­virði. Því er eigið fé þessa hóps, alls 19.711 ein­stak­linga, því lík­lega mun meira en tölur Hag­stofu Íslands gefa til kynna.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None