Frábærir tímar fyrir þá sem eiga hlutabréf - Markaðurinn hækkað um þriðjung á árinu

Margfalt meiri hækkun hérlendis en á helstu mörkuðum erlendis. Ljóst að margir hafa hagnast gífurlega.

siminn
Auglýsing

Það sem af er árinu 2015 hefur úrvals­vísi­tala Kaup­hallar Íslands, sem mælir gengi á íslenskum hluta­bréfa­mark­aði, hækkað um 35 pró­sent. Á einu ári, frá því í októ­ber 2014, hefur hún hækkað um 52 pró­sent. 

Hluta­bréf sumra félaga sem skráð eru í kaup­höll­ina hafa hækkað um tugi pró­senta á skömmum tíma. Miðað við stöð­una i lok síð­ustu viku hafði gengi N1 hækkað um 88,8 pró­sent frá ára­mót­um, gengi bréfa í Marel um 55,8 pró­sent, gengi bréfa í Icelandair um 50 pró­sent, í móð­ur­fé­lagi Voda­fone um 44,3 pró­sent, í fast­eigna­fé­lag­inu Reg­inn um 31,6 pró­sent og í HB Granda um 26,2 pró­sent. Hluta­bréf í Sjó­vá, Eim­skip­um, Högum og VÍS höfðu einnig hækkað um 4,4 -9,5 pró­sent á árinu.

Eina félagið sem skráð er í kaup­höll­ina sem er minna virði í dag en það var um síð­ustu ára­mót er trygg­inga­fé­lagið TM, en rúm­lega hálfs millj­arðs króna tap var af vátrygg­ing­ar­starf­semi TM á fyrstu þremur mán­uðum þessa árs vegna aukn­ingu á eigna- og öku­tækjatjóna sem rekja mátti til slæms tíð­ar­fars að mest­u. TM hagn­að­ist samt um 72 millj­ónir króna á árs­fjórð­ungnum.

Auglýsing

Miklar hækk­anir hluta­bréfa eru í raun ekk­ert nýtt fyrir okkur Íslend­inga. Á árunum fyrir hrun setti íslenskur hluta­bréfa­mark­aður heims­met í hækk­un­um. Þær reynd­ust, að mati rann­sókn­ar­nefndar Alþingis og síðar Hæsta­rétt­ar, byggja á mark­aðs­mis­notk­un.

Í þetta sinn er eng­inn opin­ber grunur um að slík eigi sér stað, þótt þing­menn hafi kallað eftir því að það verði kannað. Því er hins vegar velt mjög fyrir sér hvort hluta­bréfa­mark­aður örríkis í höftum hafi nægj­an­lega dýpt til að starfa eins og hluta­bréfa­mark­aður á að gera. Og hvort aðstöðu­munur val­inna fjár­festa geri þeim kleift að hagn­ast óheyri­lega á upp­gangi hans.

Miklu meiri hækkun en í útlöndum

Sú mikla hækkun sem orðið hefur á íslenska hluta­bréfa­mark­aðnum það sem af er ári er mun hærri en hækk­anir almennt á stærstu hluta­bréfa­mörk­uðum heims­ins. FTSE-­vísi­talan í London hefur t.d. lækkað um 5,6 pró­sent. Banda­ríska vísi­talan Dow Jones hefur hækkað um 4,5 pró­sent og S&P 500-­vísi­talan um ell­efu pró­sent. Hin þýska DAX-­vísi­tala hefur hækkað um 6,5 pró­sent og jap­anska Nikk­ei-­vísi­talan hefur hækkað um 11,3 pró­sent.

Engin þess­arra alþjóð­legu vísi­talna, sem mæla ástand stærstu hluta­bréfa­mark­aða heims, kemst nálægt því að hafa hækkað jafn mikið og íslenska úrvals­vísi­tal­an. Og alls hefur íslenska úrvals­vísi­talan nán­ast tvö­fald­ast frá því að hún var end­urstillt nokkrum mán­uðum eftir hrun­ið. Auð­vitað verður þó að taka til­lit til þess að íslenski mark­að­ur­inn hefur verið end­ur­reistur nán­ast frá grunni á þeim tíma.

Síð­asta vika var sér­stak­lega góð á íslenskum hluta­bréfa­mark­aði. Öll félög nema HB Grandi hækk­uðu í verði. Mest hækk­uðu bréf í fast­eigna­fé­lag­inu Reit­um, sam­tals um 9,0 pró­sent. Mark­aðsvirði félags­ins hækk­aði um 4,5 millj­arða króna á einni viku.

Vikan var líka góð fyrir trygg­inga­fé­lögin þrjú sem skráð eru á mark­að. Sjó­vá, VÍS og TM hækk­uðu öll um 5,5 til 5,9 pró­sent.

Stærstu hlutabréfamarkaðir heimsins hafa ekki hækkað nærri jafn mikið og sá íslenski á þessu ári.

Um 93 pró­sent af mark­aðsvirði bréfa hvarf

Hluta­bréfa­mark­að­ur­inn á Íslandi var í skötu­líki eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins og krón­unn­ar. Um 93 pró­sent af mark­aðsvirði hluta­bréfa hvarf við fall bank­anna. Þau félög sem eftir voru á mark­aði var hægt að telja á fingrum ann­arrar hand­ar. Í raun voru við­skipti ein­ungis virk með bréf tveggja félaga á aðal­mark­aði, Marel og Öss­ur­ar.

Það var ekki aug­ljóst hvernig ætti að standa að end­ur­reisn hluta­bréfa­mark­að­ar­ins og hversu hratt hún gæti átt sér stað. Auk þess var það rætt í fullri alvöru innan bank­anna, hjá hags­muna­sam­tökum í atvinnu­líf­inu og í nefndum Alþingis hvort hluta­bréfa­mark­aður á Íslandi geti mögu­lega illa þjónað til­gangi sínum vegna þess hve dýptin er lítil í við­skipt­unum og aðilar á mark­aði fáir. Þessar raddir voru nokkuð háværar eftir hrunið og ekki síst eftir útkomu skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis í apríl 2010. Í fjórða bindi þeirrar skýrslu var fjallað sér­stak­lega um verð­bréfa­mark­að­inn og var þar dregin upp mynd af mark­aði þar sem mark­aðsvirðið virt­ist aðeins fara í eina átt – upp á við. Þar til bólan sprakk.

Í umfjöllun um þróun hluta­bréfa­mark­að­ar­ins segir rann­sókn­ar­nefndin að ekk­ert dæmi sé til um álíka hækk­anir og hér sáust:„Frá árs­byrjun 2004 og þar til úrvals­vísi­talan náði sínu hæsta gildi í 9016,48 stigum 18. júlí 2007 nam hækk­unin alls 328,76 pró­sent og var sú almenna hækkun úrvals­vísi­töl­unnar eins­dæmi meðal þró­aðra hag­kerfa eins og sam­an­burður við erlendar vísi­tölur sýnir glögg­t“.

Afleið­ing­arnar af þess­ari miklu bólu og tætl­unum sem hún skildi eftir sig um allt hag­kerfið sátu enn í fjár­fest­um, stórum og smá­um. Skuld­sett hluta­bréfa­kaup í for­dæma­lausu magni í alþjóð­legum sam­an­burði voru drif­kraft­ur­inn að baki hluta­bréfa­við­skipt­unum fyrir hrunið og grun­semdir voru uppi um stór­fellda mark­aðs­mis­notkun innan föllnu bank­anna fyrir hrun­ið. Emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara fékk mörg slík meint brot til rann­sóknar skömmu eftir hrun­ið, hefur ákært í nokkrum slíkum málum og þyngstu efna­hags­brota­dómar Íslands­sög­unnar hafa fallið í hluta þeirra mála.

Íslenskur hlutabréfamarkaður fyrir hrun var gagnrýndur harðlega í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis

Bank­arnir fengu að end­ur­skipu­leggja atvinnu­lífið

Það varð þó ofan á að end­ur­reistu bank­arnir Arion banki, Íslands­banki og Lands­bank­inn fengu það hlut­verk að end­ur­skipu­leggja íslenskt atvinnu­líf. Þeir hafa not­ast við aðal­markað Kaup­hallar Íslands þegar þeir hafa minnkað við sig, eða selt að öllu leyti, fyr­ir­tæki sem þeir fengu í vöggu­gjöf í kjöl­far hruns­ins.

Veislan hófst með skrán­ingu Haga undir lok árs 2011. Um var að ræða fyrstu nýskrán­ingu eftir hrun og skrán­ing­ar­gengið var 13,5 krónur á hlut. Þeir sem tóku þátt í útboð­inu, sem voru færri en vildu, sjá ekki eftir þeirri fjár­fest­ingu. Virði Haga hefur rúm­lega þre­fald­ast síðan að skrán­ingin átti sér stað þrátt fyrir að Hagar hafi greitt hlut­höfum sínum 3,7 millj­arða króna í arð á síð­ustu þremur árum á sama tíma og félagið hefur greitt hratt niður skuld­ir.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir ýkja völd einka­fjár­festa

Alls eru nýskrán­ing­arnar orðnar tólf eftir hrun auk þess sem hlutafé í Icelandair var aukið í kjöl­far fjár­hags­legrar end­ur­skipu­lagn­ingar á því félagi. Ljóst var að líf­eyr­is­sjóð­irnir myndu alltaf leika stórt kaup­enda­hlut­verk í end­ur­reistum hluta­bréfa­mark­aði. Þeir þurfa að koma um 120 millj­örðum króna á ári í fjár­fest­ingar og innan fjár­magns­hafta þá hefur ekki verið neitt rosa­lega mikið um fjár­fest­inga­mögu­leika, sér­stak­lega eftir að Íbúða­lána­sjóður hætti að gefa út skulda­bréf fyrir tveimur árum síð­an.

Það varð enda raun­in. Í rann­sókn sem Hersir Sig­ur­geirs­son, dós­ent við við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, birti fyrir um ári síðan kom fram að íslenskir líf­eyr­is­sjóðir ættu, beint eða óbeint, um 43 pró­sent af skráðum félögum hér­lend­is.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru með þá opin­beru afstöðu að sækj­ast ekki eftir því að vera virkir eig­end­ur. Þ.e. að þeir séu ekki að taka virkan þátt í stjórnun þeirra fyr­ir­tækja sem þeir eiga stóra hluti í. Það eru reyndar afar skiptar skoð­anir um það í við­skipta­líf­inu hvort allir full­trúar líf­eyr­is­sjóð­anna í stjórnum fyr­ir­tækja fari eftir þess­ari afstöðu. Til dæmis er Helgi Magn­ús­son, vara­for­maður Líf­eyr­is­sjóðs versl­un­ar­manna, í stjórn þriggja félaga: N1, Marel og Sím­ans. Helgi á sjálfur hluta­bréf í N1 og Mar­el. Í stjórn þess fyrr­nefnda situr hann fyrir hönd líf­eyr­is­sjóðs­ins. Helgi er til að mynda talin hafa beitt sér mjög fyrir því að Orri Hauks­son var ráð­inn for­stjóri Sím­ans fyrir tveimur árum síð­an.

En á meðan að líf­eyr­is­sjóð­irnir ætla sér ekki, að minnsta kostið opin­ber­lega, að vera virkir hlut­hafar þá aukast völd hinna sem eiga hluti í félögum með þeim. Þ.e. áhrif þeirra verða mun meiri en eign­ar­hlut­ur­inn segir til um.

Hverjir eru að græða?

Sá hópur ein­stak­linga er ekki mjög sýni­leg­ur. Eina úttektin sem hefur verið gerð á honum var í áður­nefndri rann­sókn Hers­is, sem mið­aði við stöð­una eins og hún var í árs­lok 2013. Þar var að finna lista yfir þá 20 ein­stak­linga sem áttu mest af hluta­bréfum í skráðum félögum á Íslandi á þeim tíma. Sam­tals áttu þessir 20 ein­stak­lingar 5,32 pró­sent allra hluta­bréfa á þeim tíma. Sam­kvæmt rann­sókn­inni var mark­aðsvirði bréfa, sem hóp­ur­inn átti þá, um 26,2 millj­arðar króna. Síðan hefur úrvals­vísi­talan hækkað um meira en 66 pró­sent. Ef hóp­ur­inn hefur ávaxtað hluta­bréfa­eign sína í takt við þá hækkun væri mark­aðsvirði hluta­bréfa þess­ara 20 ein­stak­linga um 43,6 millj­arðar króna.

Það er erfitt að átta sig á því hversu stóran hlut ein­stak­ling­ar, þ.e. ekki fag­fjár­festar eins og líf­eyr­is­sjóð­ir, eða félög í þeirra eigu eiga af íslenskum hluta­bréf­um.  Kaup­höllin birtir ein­ungis lista yfir 20 stærstu hlut­hafa hverju sinni og þar er ekki mikið um slíka.

Þar er hins vegar fullt af sjóðum í stýr­ingu sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja bank­anna. Þeir ein­stak­lingar sem eru umsvifa­mestir á hluta­bréfa­mark­aði kaupa oft hlut­deild­ars­kirteini í þeim sjóð­um. Ekki þarf að upp­lýsa um hverjir eig­endur slíkra hlut­deild­ars­kirteina eru.

Hinir ríku eiga hluta­bréfin

Í tölum sem Hag­stofa Íslands birti nýver­ið er hægt að sjá vís­bend­ingar um hversu mikið íslenskir fjár­magns­eig­endur hafa verið að hagn­ast á und­an­förnum árum. Sá fimmt­ungur Íslend­inga sem hafði hæstar tekjur á árinu 2014, alls tæp­lega 40 þús­und manns, jók hreina eign sína um 142,2 millj­arða króna á því ári. Tæpur helm­ingur aukn­ingar á auði íslenskra heim­ila á síð­asta ári féll í skaut þessa hóps. ­Tekju­hæsta tíund lands­manna, 19.711 manns, sá auð sinn vaxa um 88,2 millj­arða króna á árinu 2014. Á sama tíma óx hrein eign þess helm­ings þjóð­ar­innar sem er með lægstu tekj­urn­ar, alls um eitt hund­rað þús­und manns, um 72 millj­arða króna, eða 16,2 millj­arða króna minna en rík­asti hluti þjóð­ar­inn­ar.

Auk þess á rík­asta tíund þjóð­ar­innar yfir helm­ing allra verð­bréfa, en virði þeirra í þess­ari sam­an­tekt er skráð á nafn­virði. Mark­aðsvirði þeirra verð­bréfa, sem eru til dæmis hluta­bréf í fyr­ir­tækjum lands­ins, er mun hærra en upp­gefið nafn­virði. Því er eigið fé þessa hóps, alls 19.711 ein­stak­linga, því lík­lega mun meira en tölur Hag­stofu Íslands gefa til kynna.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úttekt á séreignarsparnaði var kynnt sem úrræði til að takast á við efnahagslegar afleiðingar faraldursins í fyrsta aðgerðarpakka ríkisstjórnarinnar, sem var kynntur í mars 2020.
Tekjur ríkissjóðs vegna úttektar á sparnaði um tíu milljörðum hærri en áætlað var
Þegar ríkisstjórnin ákvað að heimila fólki að taka út séreignarsparnað sinn til að takast á við kórónuveirufaraldurinn var reiknað með að teknir yrðu út tíu milljarðar króna. Nú stefnir í að milljarðarnir verði 38.
Kjarninn 18. janúar 2022
Rauða kjötið: Áætlunin sem á að bjarga Boris
Pólitísk framtíð Boris Johnson er um margt óljós eftir að hann baðst afsökunar á að hafa verið viðstaddur garðveislu í Downingstræti í maí 2020 þegar útgöngubann vegna COVID-19 var í gildi. „Rauða kjötið“ nefnist áætlun sem á að halda Johnson í embætti.
Kjarninn 17. janúar 2022
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata.
Spurði forsætisráðherra út í bréfið til Kára
Þingmaður Pírata spurði forsætisráðherra á þingi í dag hver tilgangurinn með bréfi hennar til forstjóra ÍE hefði verið og hvers vegna hún tjáði sig um afstöðu sína gagnvart úrskurði Persónuverndar við forstjóra fyrirtækisins sem úrskurðurinn fjallaði um.
Kjarninn 17. janúar 2022
Mun meira kynbundið ofbeldi í útgöngubanni
Þrátt fyrir að útgöngubann auki verulega líkur á ofbeldi gagnvart konum og transfólki hefur málaflokkurinn fengið lítið sem ekkert fjármagn í aðgerðum stjórnvalda víða um heim til að bregðast við afleiðingar heimsfaraldursins.
Kjarninn 17. janúar 2022
Heimild til að slíta félögum sett í lög 2016 – Fyrsta tilkynning send út 2022
Fyrir helgi sendi Skatturinn í fyrsta sinn út tilkynningar til 58 félaga sem hafa ekki skilað inn ársreikningum þar sem boðuð eru slit á þeim. Lögin voru sett árið 2016 en ráðherra undirritaði ekki reglugerð sem virkjaði slitaákvæðið fyrr í haust.
Kjarninn 17. janúar 2022
Umfjallanir um liprunarbréf Jakobs Frímanns og „Karlmennskuspjallið“ ekki brot á siðareglum
Hvorki DV né 24.is brutu gegn siðareglum Blaðamannafélags Íslands með umfjöllunum sínum um Jakob Frímann Magnússon annars vegar og „Karlmennskuspjallið“ hins vegar.
Kjarninn 17. janúar 2022
Greiðslubyrðin svipuð og fyrir faraldurinn
Í kjölfar mikilla vaxtalækkana hjá Seðlabankanum lækkuðu afborganir af húsnæðislánum til muna. Þessi lækkun er nú að miklu leyti gengin til baka, þar sem bæði húsnæðisverð og vextir hafa hækkað á undanförnum mánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2022
Ármann Kr. Ólafsson hefur verið oddviti Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi og bæjarstjóri frá árinu 2012.
Ármann ætlar ekki að gefa kost á sér til endurkjörs í Kópavogi
Ármann Kr. Ólafsson oddviti Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóri í Kópavogi frá árinu 2012 ætlar ekki að sækjast eftir endurkjöri í sveitarstjórnarkosningunum í maí.
Kjarninn 17. janúar 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None