Segir Seðlabankann hafa öll spil á hendi til að hafa hemil á húsnæðismarkaðnum

Seðlabankastjóri sendi frá sér ákall til annarra, sérstaklega aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda, um að vinna með bankanum gegn verðbólgunni. Varaseðlabankastjóri segir mikilvægt að aðgerðir til að milda áhrif verðbólgu verði ekki almennar.

Rannveig Sigurðardóttir og Ásgeir Jónsson.
Rannveig Sigurðardóttir og Ásgeir Jónsson.
Auglýsing

„Þetta er ákall frá okkur um að gera þetta sam­an. En við gætum gert þetta ein.“ Þetta sagði Ásgeir Jóns­son seðla­banka­stjóri á kynn­ing­ar­fundi vegna ákvörð­unar pen­inga­stefnu­nefndar Seðla­banka Íslands um að hækka stýri­vexti um eitt pró­sentu­stig í 3,75 pró­sent. 

Þar átti Ásgeir við bar­átt­una við að berja niður verð­bólg­una, sem mælist nú 7,2 pró­sent og upp­færðar spár bank­ans gera ráð fyrir að fari yfir átta pró­sent. Vaxta­tækið er helsta vopn Seðla­bank­ans í þeirri bar­áttu og hann hefur beitt því skarpt síð­ustu miss­eri, enda stýri­vextir farið úr 0,75 í 3,0 pró­sent á einu ári. Í yfir­lýs­ingu pen­inga­stefnu­nefndar sem birt var í morgun var boðað að taum­haldið yrði hert enn frekar á næstu mán­uð­um, sem þýðir að frek­ari vaxta­hækk­anir eru framund­an. Sú fyrsta gæti komið í næsta mán­uði, þegar næsti vaxta­á­kvörð­un­ar­fundur verður hald­inn.

Rann­veig Sig­urð­ar­dótt­ir, vara­seðla­banka­stjóri pen­inga­stefnu bank­ans, sagði á fund­inum að Seðla­bank­anum væri falið af Alþingi að halda verð­bólgu við 2,5 pró­sent mark­mið og að bank­inn hefði tækin til að ná henni nið­ur. Það væri þó hægt að nota þau tæki, eins og vaxta­hækk­an­ir, minna ef aðrir tækju þátt í bar­átt­unni við verð­bólg­una með bank­an­um. „Ef við förum yfir umræð­una eins og hún hefur verið þá held ég að það skipti veru­lega miklu máli að orð­ræðan á vinnu­mark­aði fari að snú­ast um að auka kaup­mátt en ekki nafn­laun. Ég held að það geti haft veru­leg áhrif á lang­tíma­verð­bólgu­vænt­ing­ar.“

Auglýsing
Þá sagði Rann­veig að mik­il­vægt væri að þeir sem setji verð á vöru séu ekki að reyna að ná upp hagn­að­ar­margínu heldur virki­lega velti því fyrir sér hversu langt þurfi að ganga við að hækka verð. „Og síð­an, eins og  umræðan hefur verið svo­lítið núna, að ef hið opin­bera komi inn í til að milda áhrif verð­bólg­unn­ar, að það séu þá tar­get­erað en ekki almennar aðgerðir sem þar koma inn.“ Fyrir liggur að aukin verð­bólga mun hafa mest áhrif á þá sem hafa minnst milli hand­anna.

Von­brigði að hert skil­yrði hafi ekki bitið

Einn stærsti þátt­ur­inn í verð­bólg­unni er hús­næð­islið­ur­inn. Mikil hækkun á hús­næð­is­verði hefur því vigtað þungt í verð­bólgu­skrið­inu sem nú geis­ar, en án hús­næð­islið­ar­ins væri verð­bólga um fimm pró­sent. 

Fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­bank­ans hefur reynt að hemja þessar hækk­anir með því að herða lán­þega­skil­yrði. Í sept­­­em­ber í fyrra ákvað hún að setja reglur um hámark greiðslu­­­byrðar á fast­­­eigna­lánum og end­­­ur­vekja hinn svo­­­kall­aða sveiflu­­­jöfn­un­­­ar­auka. Áður hafði nefndin lækkað hámark veð­­­­setn­ing­­­­ar­hlut­­­­falls fast­­­­eigna­lána til neyt­enda lækkað úr 85 í 80 pró­­­­sent en hámarks­­­­hlut­­­­fall fyrir fyrstu kaup­endur hélst óbreytt í 90 pró­­­­sent.

Ásgeir sagði á fund­inum í dag að það væru von­brigði að hert lán­þega­skil­yrði hefðu ekki haldið betur aftur af hús­næð­is­mark­aðnum en raun ber vitni, en árs­hækkun hús­næð­is­verðs á höf­uð­borg­ar­svæð­inu mæld­ist 22,2 pró­sent í mars. „Þetta er ákveðin til­rauna­starf­semi. Þessi skil­yrði hafa ekki áður verið þannig að við vitum ekki hvert sam­spil vaxta­hækk­ana verður við þessi skil­yrði. “

Hann sagði horfur á því að hús­næð­islið­ur­inn yrði „akk­eri“ fyrir verð­bólg­una þegar fram líða stund­ir. „Seðla­bank­inn ætti að hafa öll spil á hendi til að hafa hemil á þessum mark­aði. Það er bara spurn­ing hversu fast við viljum kveða að orði í því.“

Óvissa um hvort það hægi á verð­hækkun hús­næðis

Það mikla skrið sem hús­næð­is­mark­að­ur­inn er á núna hófst eftir að kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn skall á að Seðla­bank­inn lækk­aði vexti niður í sögu­lega lágar lægð­ir. Sam­hliða jók hann útlána­getu banka með því að afnema tíma­bundið sveiflu­jöfn­un­ar­auk­ann og bank­arnir ákváðu að nýta það svig­rúm aðal­lega til að lána til hús­næð­is­kaupa. Á sama tíma var geta lands­manna til að eyða pen­ingum skert veru­lega vegna þeirra tak­mark­ana sem far­ald­ur­inn setti og sparn­aður jókst því gríð­ar­lega sam­hliða því að ráð­stöf­un­ar­tekjur juku­st, meðal ann­ars vegna mik­illa launa­hækk­ana.  Lægri vext­ir, mik­ill upp­safn­aður sparn­aður og meiri ráð­stöf­un­ar­tekjur auð­veld­uðu kaup á stærra hús­næði og gerðu fleiri fyrstu kaup­endum kleift að kaupa sína fyrstu eign. 

Í nýjasta riti Pen­inga­mála, sem birt var í dag, er farið nokkuð ítar­lega yfir stöð­una á hús­næð­is­mark­aði. Þar er farið yfir þann mikla sam­drátt á fram­boði á mark­aðnum sem ýtt hefur undir verð­hækk­anir en bent á að bygg­inga­fram­kvæmdir hafi verið að glæð­ast að und­an­förnu sem ætti að auka fram­boð hús­næðis og létta á verð­þrýst­ingi á mark­að­i. 

Sam­kvæmt grunn­spá bank­ans eru horfur á að það hægi á verð­hækkun hús­næðis á seinni hluta þessa árs en nokkur óvissa er þó til stað­ar. „Þannig hafa stríðs­á­tök í Evr­ópu leitt til mik­illar verð­hækk­unar fjölda hrá­vara og skortur gæti orðið á aðföng­um. Það gæti gert bygg­ing­ar­verk­tökum erfitt fyrir og leitt til bakslags í fram­boði hús­næðis og frek­ari hækk­unar hús­næð­is­kostn­að­ar. Þá er einnig nokkur óvissa um áhrif kom­andi kjara­samn­inga og efna­hags­horfur almennt. Mikil fjölgun inn­flytj­enda og aukin skamm­tíma­leiga hús­næðis fyrir erlenda ferða­menn gæti einnig sett meiri þrýst­ing á hús­næð­is­verð en nú er gert ráð fyr­ir.“

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stewart Rhodes, stofnandi og leiðtogi öfga- og vígasamtakanna The Oath Keepers.
„Maðurinn með leppinn“ sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið
Leiðtogi vígasveitarinnar Oath Keepers, maðurinn sem er með lepp af því að hann skaut sjálfan sig í augað, hefur verið sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið í janúar í fyrra. Hann á yfir höfði sér 20 ára fangelsisdóm.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Helstu eigendur Samherja Holding eru Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherjasamstæðan átti eigið fé upp á tæpa 160 milljarða króna um síðustu áramót
Endurskoðendur Samherja Holding gera ekki lengur fyrirvara við ársreikningi félagsins vegna óvissu um „mála­rekstur vegna fjár­hags­legra uppgjöra sem tengj­ast rekstr­inum í Namib­íu.“ Félagið hagnaðist um 7,9 milljarða króna í fyrra.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Ari Trausti Guðmundsson
Flugaska eða gjóska?
Kjarninn 30. nóvember 2022
Vilhjálmur Birgisson er formaður Starfsgreinasambands Íslands.
Samningar við Starfsgreinasambandið langt komnir – Reynt að fá VR um borð
Verið er að reyna að klára gerð kjarasamninga við Starfsgreinasambandið um 20 til 40 þúsund króna launahækkanir, auknar starfsþrepagreiðslur og flýtingu á útgreiðslu hagvaxtarauka. Samningar eiga að gilda út janúar 2024.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason er forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur.
Vindorkuver um land allt yrðu mesta umhverfisslys Íslandssögunnar
Forstjóri Orkuveitunnar segir að ef þúsund vindmyllur yrðu reistar um landið líkt og vindorkufyrirtæki áforma „ættum við engu umhverfisslysi til að jafna úr Íslandssögunni. Hér væri reyndar ekki um slys að ræða því myllurnar yrðu reistar af ásetningi.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
„Matseðill möguleika“ ef stjórnvöld „vilja raunverulega setja orkuskipti í forgang“
Langtímaorkusamningar um annað en orkuskipti geta tafið þau fram yfir sett loftlagsmarkmið Íslands, segir orkumálastjóri. „Þótt stjórnvöld séu með markmið þá eru það orkufyrirtækin sem í raun og veru ákveða í hvað orkan fer.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun.
„Það var mjög óheppilegt að náinn ættingi hafi verið í þessum kaupendahópi“
Forsætisráðherra segir að ekki hafi verið ákveðið hvenær Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og hvaða fyrirkomulag taki við þegar selja á hlut í ríkisbanka. Hún hafði ekki séð það fyrir að faðir Bjarna Benediktssonar yrði á meðal kaupenda í ríkisbanka.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Á meðal eigna Bríetar er þetta fjölbýlishús á Selfossi.
Leigufélagið Bríet gefur 30 prósent afslátt af leigu í desember
Félag í opinberri eigu sem á um 250 leiguíbúðir um allt land og er ekki rekið með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi ætlar að lækka leigu allra leigutaka frá og með næstu áramótum.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar