Topp 10

Bestu íslensku kvikmyndirnar

Hverjar eru bestu kvikmyndir Íslandssögunnar? Hér er ein tillaga.

Það er merki­legt hvað jafn fámenn þjóð og Ísland getur haldið úti svo blóm­legri kvik­mynda­gerð. Framan af 20. öld voru afar fáar kvik­myndir fram­leiddar hér og fengu þær ekki mikla athygli. En það breytt­ist í kringum árið 1980. Síðan þá hefur verið mik­ill stíg­andi í geir­anum og nú koma út um fjórar til átta kvik­myndir á hverju ári í fullri lengd. Tækni og fag­mennska hefur einnig auk­ist til muna og Ísland er orð­inn álit­legur staður fyrir erlenda kvik­mynda­gerð­ar­menn til að taka upp. Íslenskar kvik­myndir eru auður sem kom­andi kyn­slóðir geta lært af og gengið að. Hér eru þær 10 eft­ir­minni­leg­ustu.

10. Frost



Allt frá því að Húsið kom út árið 1983 hafa íslenskir kvik­mynda­gerð­ar­menn mátað sig við hryll­ing­inn með mis­jöfnum árangri. Frost frá árinu 2012 er nýstár­leg að því leyti að sagan er sögð með upp­tökum per­són­anna sjálfra. Þetta er nokkuð algengt form í hryll­ings­mynda­gerð ytra. Það hófst með myndum á borð við Canni­bal Holocaust (1980) og náði miklum vin­sældum með myndum á borð við The Blair Witch Project (1999) og Paranormal Act­i­vity (2007). Frost er langt frá því að vera full­komin mynd en til­raunin er skemmti­leg. Hún ger­ist upp á jökli og sagan er nær alfarið sögð frá sjón­ar­hóli leik­ar­anna Önnu Gunn­dísar Guð­munds­dóttur og Björns Thors. Að ein­hverju leyti kemur hryll­ings­mynd Johns Carpenters The Thing (1982) upp í hug­ann vegna stað­setn­ing­ar­innar en hryll­ing­ur­inn í Frosti er þó mun duld­ari. Óhugn­að­ur­inn sem aðal­leik­ar­arnir vekja minna mann í raun frekar á verk rit­höf­und­ar­ins H.P. Lovecraft en best er að segja ekki of mik­ið.

9. Hross í oss



Kvik­myndin Hross í oss frá árinu 2013 er einn ein­kenni­leg­asti bræð­ingur í íslenskri kvik­mynda­sögu. Hún er sam­an­safn smá­sagna sem ger­ast í sömu sveit og tengj­ast allar hestum á ein­hvern (eða mik­inn) hátt. Myndin er ákaf­lega stutt, ein­ungis um 80 mín­út­ur, en engu að síður rúm­ast margar frá­brugðnar sögur í henni. Hrossin og sögu­sviðið skipa veiga­mik­inn sess en myndin er þó borin á herðum ákaf­lega lit­ríkra og skemmti­legra per­sóna og frá­bærra leik­ara. Má þar helst nefna tvo erlenda leik­ara, Charlotte Bøv­ing frá Dan­mörku (sem er gift leik­stjóra mynd­ar­innar Bene­dikti Erlings­syni) og Juan Camillo Roman Estrada frá Kól­umbíu. Sá síð­ar­nefndi leikur í ógleym­an­legu atriði þar sem hann skríður innan í hestslík í stormi til að bjarga lífi sínu, atriði sem er aug­ljós­lega lotn­ing til Stjörnu­stríðs.

8. Myrkra­höfð­ing­inn

Myrkra­höfð­ing­inn frá 1999 er laus­lega byggð á galdra­máli Kirkju­bóls­feðga í Ísa­fjarð­ar­sýslu frá árinu 1656. Þar voru Jón Jóns­son eldri og yngri brenndir á báli fyrir til­stuðlan Jóns Magn­ús­sonar prests á Eyri. Prest­ur­inn, sem leik­inn er af Hilmi Snæ Guðn­a­syni, taldi feðgana orsaka­valda af meintum krank­leikum sín­um. Hrafn Gunn­laugs­son leik­stýrði mynd­inni og ber hún þess merki. Hún er skítug, þrúg­andi og upp­full af ann­ar­legum órum og kennd­um. Mál­farið er líka skítugt. „Þið eruð ekk­ert annað en saur­slettur úr enda­þarmi Satans!“ er lína sem gleym­ist seint. Hrafn nær einnig ein­stak­lega vel að ná fram því and­rúms­lofti sem mynd­ast í galdra­fári, ekki bara hér heldur almennt. Sam­fé­lagið allt virð­ist haldið móð­ur­sýki og heimsku og eng­inn vill eða þorir að benda á alls­beran keisar­ann. Í slíku and­rúms­lofti geta vilja­sterkir ein­stak­lingar náð sínu fram án mik­illar mót­spyrnu.

7. Reykja­vík­-Rott­er­dam



Það er ekki oft sem Íslend­ingum tekst vel til að búa til góða spennu­mynd en Reykja­vík­-Rott­er­dam frá árinu 2008 er alveg ein­stak­lega vel heppn­uð. Myndin fjallar um Krist­ó­fer, leik­inn af Baltasar Kor­máki, sjó­mann sem flæk­ist inn í umsvifa­mikið sprúttsmygl á frakt­skipi. Sagan ger­ist að hluta til í Rott­er­dam eins og tit­ill­inn gefur til kynna og þar kemur fram hinn frá­bæri hol­lenski leik­ari Victor Löw. Ólíkt flestum íslenskum spennu­myndum og þáttum þá nær Reykja­vík­-Rott­er­dam að halda and­liti allan tím­ann og er bara þó nokkuð kúl og trú­verð­ug. Óskar Jón­as­son leik­stýrði mynd­inni en Baltasar amer­ísku end­ur­gerð­inni Contra­band frá 2012. Þá var sögu­sviðið aftur á móti New Orleans og leik­ar­arnir öllu stærri stjörn­ur, þ.e. Mark Wahlberg, Kate Beck­insale o.fl.

6. Á annan veg



Gam­an­myndin Haf­steins Gunn­ars Sig­urðs­son­ar, Á annan veg, frá árinu 2011 fékk senni­lega meiri athygli utan lands­stein­anna en hér heima. Hún er smá í sniðum og mest­megnis bor­inn á herðum tveggja leik­ara, Hilm­ars Guð­jóns­sonar og Sveins Ólafs Gunn­ars­son­ar, sem leika vega­mál­ara úti á landi á níunda ára­tugn­um. Það má þó segja að leik­ar­inn Þor­steinn Bach­mann steli sen­unni í litlu hlut­verki sem vöru­bíls­stjóri. Hans karakter virð­ist vera frá allt öðrum tíma og manni grunar jafn­vel að hann sé  draug­ur. Styrkur mynd­ar­innar er þó fyrst og fremst sam­band aðal­leik­ar­anna sem eru ákaf­lega ólíkir og útkoman er væg­ast sagt bráð­fynd­in. Myndin var sýnd á kvik­mynda­há­tíðum víða um heim og hlaut ýmis verð­laun. Árið 2013 var hún end­ur­gerð í Banda­ríkj­unum sem Prince Avalanche en sögu­sviðið þá fært til Texas. Líkt og með frum­mynd­ina var aðsóknin á þá mynd hóg­vær. Á annan veg er engu að síður fal­inn fjár­sjóður sem vert er að kynna sér.

5. Agnes



Myndin er byggð á morð­unum á Ill­uga­stöðum í Vestur Húna­vatns­sýslu árið 1828 og sein­ustu aftökum Íslands­ög­unnar sem fram fóru á Þrí­stöpum tveimur árum síð­ar. Málið er eitt þekktasta saka­mál sem upp hefur komið hér á landi og hefur verið nokkuð í deigl­unni nýverið eftir að ástr­alski rit­höf­und­ur­inn Hannah Kent skrif­aði sögu­lega skáld­sögu byggða á atburð­un­um, Burial Rites frá árinu 2013. Agnes, sem er frá árinu 1995, er sam­kvæm sög­unni í stærstu atrið­un­um, þ.e. ást­ar­mál­unum sem leiddu að atburð­un­um, morð­unum sjálfum og aftök­un­um. En þó er hún vel krydduð og samúð áhorf­and­ans á vissu­lega að vera hjá aðal­per­són­unni Agn­esi Magn­ús­dótt­ur, sem leikin er af Maríu Ell­ing­sen. Myndin er dramat­ísk með ein­dæmum og ein­stak­lega fal­leg í alla staði, sér­stak­lega hvað varðar leik­mynd og kvik­mynda­töku. Loka­atrði mynd­ar­innar lætur engan ósnort­inn.

4. Skytt­urnar



Skytt­urnar var fyrsta kvik­mynd leik­stjór­ans Frið­riks Þórs Frið­riks­sonar í fullri lengd en áður hafði hann leik­stýrt stutt­myndum og heim­ild­ar­myndum á borð við Rokk í Reykja­vík (1982). Myndin fjallar um Grím og Bubba, tvo hval­veiði­menn sem halda til Reykja­víkur eftir að veiði­tíma­bil­inu lýk­ur. Þar fara þeir á fyll­erí sem tekur óvænta stefnu og endar loks með skot­bar­daga við vík­inga­sveit­ina í Sund­höll Reykja­vík­ur. Myndin er lág­stemmd og hrá­slaga­leg og minnir um margt á kvik­myndir finnska leik­stjór­ans Aki Kauris­maki. Til­tölu­lega lítt þekktir leik­arar fara með aðal­hlut­verkin í mynd­inni, þeir Þór­ar­inn Óskar Þór­ar­ins­son og Egg­ert Guð­munds­son, sem gefa henni skemmti­legan blæ. Tón­listin vakti einnig tölu­verða athygli, þar sem m.a. Bubbi Morthens og Syk­ur­mol­arnir koma fram.

3. Sódóma Reykja­vík



Eng­inn íslensk kvik­mynd hefur náð við­líka költ-sta­tus og Sódóma Reykja­vík frá 1992. Allir Íslend­ingar á fer­tugs og fimm­tugs­aldri hafa séð hana margoft og geta þulið utan­bókar helstu fra­sana úr henni. „Af hverju ertu svona blá?“ „Tókstu fjar­stýr­ing­una? Nei.......ég meina jú“ og svo auð­vitað „DÚFNA­HÓLAR 10!!!“.  Sem betur fer eru Dúfna­hólar 10 ekki til, því það væri óbæri­legt fyrir íbú­ana. Myndin er hreinn farsi sem fjallar um ungt fólk í leit að fjar­stýr­ingu. Inn í sögu­þráð­inn flétt­ast svo ótrú­lega lélegir smá­glæpa­menn, sem stýrt er af Agga flinka (eða Agga Pó) sem leik­inn er snilld­ar­lega af Egg­erti Þor­leifs­syni. Í mynd­inni leika með­limir þung­arokks­sveit­ar­innar HAM og hún verður ávallt sam­tvinnuð helsta smelli þeirra Partí­bæ.

2. Hrútar



Hrútar er marg­verð­launuð kvik­mynd Gríms Hákon­ar­sonar frá árinu 2015. Hún ger­ist í Bárð­ar­dal í Suður Þing­eyj­ar­sýslu og fjallar um  bræð­urna Kidda og Gumma sem leiknir eru af Theó­dóri Júl­í­us­syni og Sig­urði Sig­ur­jóns­syni. Þeir eru metn­að­ar­fullir sauð­fjár­bændur sem keppa iðu­lega á hrúta­sýn­ingum en tal­ast ekki við jafn­vel þó að þeir búi í nokk­urra skrefa fjar­lægð frá hvorum öðr­um. Myndin er ein­stak­lega íslensk, þ.e. hún er bæði trega­full og jafn­vel dramat­ísk en einnig fyndin á ákaf­lega þurran hátt. Ein­mana­leiki er sterkt þema í mynd­inni og hjá bræðr­unum brýst hann út í óvenju inni­legum tengslum við búféð, þeir hætta jafn­vel lífi sínu fyrir það. Einn helsti styrk­leiki mynd­ar­innar er leikur Theó­dórs og Sig­urðar sem er hreint afbragð og einnig leikkon­unnar Charlotte Bøv­ing sem leikur hér­aðs­dýra­lækn­inn í sveit­inni.

1. Hrafn­inn flýgur



Kvik­mynd Hrafns Gunn­laugs­sonar frá árinu 1984, Hrafn­inn flýgur, er fyrsta íslenska kvik­myndin sem fékk veru­lega athygli utan land­stein­anna. Hug­takið „Þungur hníf­ur“ er einnig orðið fyr­ir­bæri út af fyrir sig. Myndin ger­ist á fyrstu árum Íslands­byggðar og er sú fyrsta í hinum svo­kall­aða vík­inga-­þrí­leik Hrafns; með Í skugga hrafns­ins (1988) og Hvíta vík­ingnum (1991). Hún fjallar um írskan mann sem kemur til Íslands til að hefna fyrir ódæði tveggja vík­inga og fóst­bræðra, sem leiknir eru eft­ir­minni­lega af Helga Skúla­syni og Flosa Ólafs­syni. Sögu­legt gildi mynd­ar­innar er lítið en það er heldur ekki tak­mark­ið. Hún á í raun mun meira skylt við spa­gettí vestra Sergio Leone og sam­úræja myndir Akira Kurosawa frá sjötta og sjö­unda ára­tug sein­ustu ald­ar. Myndin skartar magn­þrungnum senum þar sem per­sónur horfast lengi í augu undir vel við­eig­andi tón­list. Hrafn­inn flýgur er hrein­lega ein­stök í íslenskri kvik­mynda­sögu.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira úr sama flokkiMenning