Dugma the button mynd

Varði mánuðum með sjálfsmorðssprengjumönnum

Í nýjustu mynd sinni fylgist Pål Refsdal, norskur kvikmyndagerðarmaður, með ungum mönnum sem bíða þess að fórna lífi sínu í sjálfsmorðssprengjuárásum Al-Kaída í Sýrlandi. Kjarninn spjallaði við Refsdal um myndina Dugma - The Button.

Pål Refs­dal er norskur kvik­mynda­gerð­ar­maður sem á nokkuð magn­aða sögu, og hefur meðal ann­ars upp­lifað að vera rænt af tali­bönum í Afganistan þegar hann vann að heim­ild­ar­mynd um þá. 

Þegar Osama bin-La­den var drep­inn fannst nafn Refs­dal í fórum hans, þar sem ein­hver Al-Kaída maður hafði sent bin-La­den bréf þar sem mælt var með Refs­dal, þessum norska blaða­manni sem hafði gert heim­ild­ar­mynd um tali­bana. Með­mælin not­aði hann til að kom­ast inn undir hjá Jabhat al-Nusra, sýr­lenska armi Al-Kaída á þeim tíma.

Hann varði mán­uðum með lágt settum bar­daga­mönnum þeirra í stríð­inu í Sýr­landi og afrakst­ur­inn er myndin Dugma - the Button, sem sýnd var á nor­rænu kvik­mynda­há­tíð­inni sem er nýlokið í Nor­ræna hús­inu.

Í mynd­inni er fylgst með fjórum mönnum sem bíða þess að sprengja sig í loft upp. Hvers vegna ákvað hann að gera slíka mynd? „Síð­ustu sextán ár hafa upp­reisn­ar­hóp­arnir verið óvinir okkar og ég hef tekið eftir því á hverju ósann­gjarnan hátt þeir eru mál­aðir upp í fjöl­miðl­um. Myndin er kannski um Al-Kaída menn í Sýr­landi, en fyrir mig er þetta meira spurn­ing um ímynd okkar af óvin­in­um.“

„Ég reyndi að gera mynd­ina eins og ég hefði gert hana um okkar her­lið. Sýna hvers­dags­líf­ið, ekki rit­skoða eða neitt slíkt og leyfa þeim bara að tala fyrir sig,“ seg­ir Refs­dal, en hann starf­aði líka eitt sinn fyrir norska her­inn. Hann segir að hann hafi ekki haft áhuga á spreng­ing­unum og æsingn­um, heldur bara hvers­deg­in­um. 

En hvernig komst hann í sam­band við hryðju­verka­sam­tök­in? 

„Þú getur ekki bara sent þeim tölvu­póst eða Whatsapp-skila­boð. Ég þurfti að fara til Sýr­lands og byrj­aði á því að verja tíma með öðrum upp­reisn­ar­hópum til að reyna að ná til Jabhat al-Nusra.“ Jabhat al-Nusra var þá sýr­lenskur armur Al-Kaída. „Það tók mig um fjóran og hálfan mánuð í þeim hluta Sýr­lands sem upp­reisn­ar­menn stjórn­uðu að fá leyfi til að vinna með þeim. Þeir sögðu við mig að ég ætti að skrifa umsókn, með fer­il­skrá og með­mæl­um, bara eins og starfs­um­sókn, og eftir nokkrar vikur sögðu þeir að ég gæti kom­ið.“ Og það var þarna sem með­mæla­bréfið til Osama bin-La­den kom að góðum not­u­m. 

„Ég fór í tvær ferð­ir, 2014 og 2015. Ég var ekki með neitt plan um það hvernig mynd ég vildi gera. Ég vissi að ég vildi fylgj­ast með lágt settum bar­daga­mönn­um, hafði ekki áhuga á hærra sett­um, og ég vissi að mig lang­aði að fylgj­ast með þeim eins lengi og mögu­legt var.“ 

Ein aðal­per­sónan í mynd­inni er sádi-­ar­ab­ískur maður að nafni Abu Qaswara, en hann átti alls ekki að vera í aðal­hlut­verki fyrst. „Þegar ég hitti hann fyrst átti hann að sprengja sig í loft upp nokkrum dögum seinna svo ég hugs­aði að hann yrði ekki í mynd­inni. En svo kom ég aftur seinna og hann var ennþá á líf­i.“

Önnur aðal­per­sóna er breskur maður sem heitir nú Al Basir al Brit­ani. Hann hét áður Lucas Kinney og hefur verið mikið fjallað um hann í fjöl­miðlum í Bret­landi eftir að upp komst að hann hefði gengið til liðs við Al-Kaída. Refs­dal fannst hann ekki sér­stak­lega áhuga­verður heldur fyrst þegar þeir hittu­st, en í mynd­inni kemur fram hvað það var sem breytti þeirri skoð­un. 

Al-Kaída sögðu við mig að ég ætti að skrifa umsókn, með ferilskrá og meðmælum.

Refs­dal hefur heyrt gagn­rýn­ina um að með því að gera mynd sem sýnir hryðju­verka­menn í jákvæðu ljósi sé hann að ýta undir hegðun af þessu tagi. Því er hann ekki sam­mála og hefur sagt að myndin hans muni ekki ýta við neinum sem langi að fremja voða­verk af þessu tagi. En hann gerir mik­inn grein­ar­mun á mönn­unum sem hann dvaldi með í Sýr­landi og öðrum hóp­um, til að mynda Íslamska rík­inu svo­kall­aða. „Al-Kaída og Íslamska ríkið eru í stríði. Ég hefði ekki gert mynd með Íslamska rík­in­u,“ segir hann.

Menn­irnir sem hann dvaldi með fremja bara sjálfs­morðs­sprengju­árásir gagn­vart öðrum stríð­andi fylk­ing­um, og þá sýr­lenska stjórn­ar­hernum helst. Hann segir að vissu­lega hafi óbreyttir borg­arar lát­ist, en það sé ekki ætl­un­in. Innan við 400 óbreyttir borg­arar hafi lát­ist í árásum þeirra, á meðan stjórn­ar­her­inn hafi drepið hund­ruði þús­unda. „Þeir eru að gera það sem upp­reisn­ar­hópar gera. Þeir eru að berj­ast við stjórn­ar­her­inn, í stríð­i.“ 

Refs­dal segir þetta allt annað en það sem Íslamska ríkið geri, það er að herja sér­stak­lega á óbreytta borg­ara. Hann skilur Al-Kaída menn­ina, en sam­þykkir samt ekki það sem þeir eru að gera, og ekki heldur trú­ar­legu rétt­læt­ing­una á bak við hana. Sjálfur gerð­ist hann múslimi þegar honum var haldið af tali­bönum í Afganist­an. „Sjálfs­morð eru bönnuð innan íslam, þótt þeir rétt­læti það með versi úr Kór­an­in­um.“ 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira úr sama flokkiFólk