Birgir Þór Harðarson

Ein stjórn í myndinni og fylkingar farnar að myndast á þingi

Eina stjórnin sem forsvarsmenn stjórnmálaflokka eru að ræða um að alvöru er ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar. Flokkarnir þrír mynduðu meirihluta ásamt Framsókn í lífeyrissjóðsmálinu.

Þrátt fyrir að 53 dagar séu liðnir frá því að þing­kosn­ingar fóru fram, og þrír stjórn­mála­leið­togar séu búnir að fá stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð, er engin rík­is­stjórn í land­inu. Sem stendur eru engar form­legar við­ræður í gangi um myndun slíkrar en sam­töl eru að eiga sér stað um myndun rík­is­stjórnar Sjálf­stæð­is­flokks, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíð­ar.

Flokk­arnir þrír hafa tví­vegis áður reynt að mynda rík­is­stjórn. Þeir fóru í form­legar við­ræður í nóv­em­ber eftir að Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, veitti Bjarna Bene­dikts­syni, for­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins, umboð til stjórn­ar­mynd­un­ar. Þegar full­trúar Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar töldu rík­is­stjórn­ina nán­ast í höfn sleit Bjarni við­ræð­unum 15. nóv­em­ber og bar fyrir sig að hann teldi hana ekki nægi­lega sterka – með sinn eins manns meiri­hluta – í ljósi þeirra efna­hags­legu áskor­ana sem fram undan eru á næsta ári. Innan hinna flokk­anna er sú skoðun hins vegar almenn að við­ræð­unum hafi verið slitið vegna til­lögum um upp­boðs­leið í sjáv­ar­út­vegi og and­stöðu hluta þing­flokks Sjálf­stæð­is­flokks við sam­starf við Við­reisn, sem litið er á sem flokk svik­ara. Ástæðan er sú að Við­reisn er að hluta til stofn­aður af fólki sem flúði Sjálf­stæð­is­flokk­inn vegna Evr­ópu­mála og skorts á fram­gangi frjáls­lyndra við­horfa.

Eftir að reynt var að mynda fimm flokka rík­is­stjórn undir for­ystu Vinstri grænna var reynt aftur við myndun DAC-­rík­is­stjórn­ar­inn­ar, þó óform­lega í þetta skipt­ið. Aftur virt­ust for­svars­menn Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar vissir um að saman hefði náðst. Búið var að semja um inn­leið­ingu ýmissa frjáls­lyndra stefnu­mála sem myndu hafa bein og sýni­lega áhrif á íslenskan almúga og fram­sækna skatta­stefnu sem ætti að breyta því hvernig byrð­arnar dreifð­ust án þess að auka skatt­tekjur rík­is­sjóðs.

Mánu­dag­inn 28. nóv­em­ber virt­ist allt vera klappað og klárt. Þá breytt­ist afstaða Sjálf­stæð­is­manna hins vegar aftur og í stað þess að mynda DAC-­rík­is­stjórn­ina bauð Bjarni Við­reisn stjórn­ar­sam­starf með sér og Fram­sókn­ar­flokkn­um, sem var hafn­að. Heim­ildir Kjarn­ans herma að Bjartri fram­tíð hafi á sama tíma verið boðið að slíta sam­starfi sínu við Við­reisn og reyna að mynda rík­is­stjórn með Sjálf­stæð­is­flokki og Vinstri græn­um. Því til­boði var líka hafn­að. Í kjöl­farið var við­ræð­unum hætt aft­ur.

Við tók önnur til­raun við að mynda fimm flokka rík­is­stjórn frá miðju til vinstri, sem fyrir lá allan tím­ann að mynda ekki haf­ast sökum óbrú­an­legs bils milli Vinstri grænna og Við­reisnar í lyk­il­mál­um, sér­stak­lega skatta­mál­um.

Bjarni hefur lýst því yfir að hann sé til­bú­inn að fara aftur í við­ræður um myndun stjórnar með Við­reisn og Bjartri fram­tíð. Og óform­legar við­ræður um þá stjórn fóru fram um helg­ina og hafa haldið áfram í þess­ari viku. Innan Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar er eðli­lega fyr­ir­vari á við­ræð­unum í ljósi þess að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur tví­vegis áður slitið slíkum og reynt í kjöl­farið af krafti við myndun rík­is­stjórnar með öðrum flokk­um. Þeim finnst þeir ekki sætasta stelpan á ball­inu eins og er, heldur sú sem Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn ætlar að sætta sig við.

Þreyta og þing­störf

Ástæða þess að umfjöllun um stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræður hefur kólnað er tví­þætt: Ann­ars vegar er málið orðið ansi þvælt og þreytt, og stjórn­mála­leið­tog­arnir sem eru í hring­iðu þess sömu­leið­is. Hins vegar eru þing­störf hafin og þar er verið að takast á um mjög stór mál við nær ein­stæðar aðstæð­ur.

Fjár­laga­frum­varp var lagt fram í byrjun des­em­ber og þarf að sam­þykkj­ast fyrir ára­mót. Það var lagt fram að fyrri rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, sem situr enn þótt hún hafi ekki lengur þing­meiri­hluta. Þess vegna duga öll atkvæði þess­ara tveggja flokka ekki til að sam­þykkja fjár­laga­frum­varp­ið. Og ljóst er að innan fjár­laga­nefnd­ar, sem hefur frum­varpið til umfjöll­un­ar, er ágrein­ing­ur.

Oddný Harðardóttir og Þorsteinn Víglundsson eru hvorug sátt við fjárlagafrumvarpið, en af sitt hvorri ástæðunni.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Oddný Harð­ar­dótt­ir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar og vara­for­maður fjár­laga­nefnd­ar, segir í Frétta­blað­inu í morgun að hún muni greiða atkvæði gegn frum­varp­inu að óbreyttu. Það sé byggt á stefnu síð­ustu rík­is­stjórnar og við það sé margt að athuga. Í ljósi yfir­lýs­inga og áherslna Vinstri grænna um mikla aukn­ingu til vel­ferð­ar­mála og inn­viða­upp­bygg­ingu verður að telj­ast nær öruggt að þau muni einnig standa gegn frum­varp­inu eins og það er núna.

Þor­steinn Víglunds­son, þing­maður Við­reisnar sem situr í nefnd­inni, gagn­rýnir hins vegar frum­varpið á sama stað fyrir að vera „mjög bólg­ið.“ Það hvernig tekst að lenda fjár­laga­frum­varp­inu mun segja mikið til um hvers konar rík­is­stjórn verður hægt að mynda.

Línur dregnar í líf­eyr­is­sjóðs­mál­inu

Tvö önnur mál eru til umfjöll­unar á þing­inu. Í öðru þeirra eru póli­tískar línur farnar að mynd­ast. Það snýst um frum­varp um breyt­ingu á Líf­eyr­is­sjóði starfs­manna rík­is­ins (LSR) sem ætlað er að jafna líf­eyr­is­rétt­indi í land­inu. Málið byggir á sam­komu­lagi við helstu stétt­ar­fé­lög opin­bera starfs­manna frá 19. sept­em­ber síð­ast­liðn­um. Vanda­málið er að þau hafa nær öll nú snú­ist gegn frum­varp­inu og aðilar sam­komu­lags­ins eru ósam­mála um túlkun á grund­vall­ar­at­riðum í breyt­ingum sem lúta að því hvernig líf­eyr­is­kjör verða tryggð til fram­búðar og hvort þau geti talist jafn­verð­mæt fyrir og eftir breyt­ing­ar. Þá ríkja miklar efa­semdir um að laun opin­berra starfs­manna verði jöfnuð við það sem er á almenna mark­aðn­um, gefi þeir eftir betra líf­eyr­is­kerfi með rík­is­á­byrgð.

Þrátt fyrir þennan ágrein­ing var frum­varpið lagt aftur fram í des­em­ber og það var afgreitt út úr efna­hags- og við­skipta­nefnd í gær nær óbreytt. Fjórir flokkar stóðu saman og mynd­uðu meiri­hluta um afgreiðslu frum­varps­ins til ann­arrar umræðu: Sjálf­stæð­is­flokk­ur, Fram­sókn­ar­flokk­ur, Við­reisn og Björt fram­tíð. Hinir þrír flokk­arnir skil­uðu allir sér­á­liti og ætla ekki að sam­þykkja frum­varpið að óbreyttu.

Meiri sátt er hins vegar um þriðja málið sem þarf að afgreiða: breyt­ingar á lögum um kjara­ráð. Það frum­varp var afgreitt til ann­arrar umræðu á mánu­dag með atkvæðum allra nema full­trúa Pírata. Full­trúi þeirra leggur þó til að frum­varpið verði sam­þykkt með ákveðnum breyt­ing­um.

Flytur Sig­urður Ingi ára­móta­ávarp­ið?

Miðað við stöð­una eins og hún er nú verður að telj­ast óvíst, en ekki ómögu­legt, að fjár­lög verði afgreidd fyrir jól, þótt að dag­skrá þings­ins geri ráð fyrir því. Á meðan að sú vinna stendur yfir mun form­leg stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræður vera á ís á með­an. Og litlar líkur eru á form­legum fund­ar­höldum á aðfanga- eða jóla­dag. Í ljósi þess að búið er að fara tví­vegis í gegnum við­ræður milli þeirra flokka sem lík­leg­astir eru til að mynda rík­is­stjórn þá ættu slíkar hins vegar að taka skamman tíma ef ákveðið verður að láta slag standa.

Ef þörf er á fjár­laga­vinnu milli jóla og nýárs mun myndun nýrrar rík­is­stjórnar þó nær örugg­lega drag­ast fram yfir ára­mót. Og Sig­urður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, þá flytja ára­móta­ávarp for­sæt­is­ráð­herra fyrir hönd minni­hluta-­starfs­stjórnar sinn­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar