Mynd: Birgir Þór Harðarson

Þetta gerðist árið 2017: Tvær skýrslur undir stól

Í janúar voru tvær skýrslur sem áttu erindi við almenning dregnar undan stóli í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Báðar fjölluðu þær um mál sem voru á meðal stærstu mála síðustu ára, aflandseignir Íslendinga og skiptingu Leiðréttingarinnar. Báðar voru tilbúnar fyrir kosningarnar 2016 en ekki birtar fyrr en að þeim loknum.

Hvað gerðist?

Í byrjun janúar 2017 voru gerðar opinberar tvær skýrslur. Sú fyrri var  skýrsla starfs­hóps sem skoð­aði umfang aflandseigna Íslend­inga og áætl­aði hversu miklu eig­endur slíkra eigna hefðu stungið undan skatti.

Skýrslan var unnin sem viðbragð við opinberun Panamaskjalanna svokölluðu. Bjarni Benediktsson, þáverandi fjármála- og efnahagsráðherra, greindi frá því í maí 2016 að sérstöku teymi, með aðkomu utan­að­kom­andi sér­fræð­inga, yrði falið að „gera mat á umfangi fjár­magnstil­færslna og und­an­skota á aflands­svæðum sam­hliða því að áætla tekju­tap hins opin­bera af slíkri starf­sem­i.[...]Við höfum skyldur til þess að draga fram og skýra hvert umfang skattsvikanna var. Hvert er umfang vand­ans? Hversu mikið tapast? Hversu algengt var að þetta félagaform, þessi lönd, þessi svæði, væru nýtt til þess að skjóta sér undan íslenskum lög­um? Það finnst mér sjálf­sagt og eðli­legt að kanna. Mér finnst það frum­skylda okkar að gefnu þessu til­efni núna að taka það út sér­stak­lega og verður það meg­in­verk­efni þessa sér­staka teymis sem ég hyggst fela þetta hlut­verk þannig að við getum haft betri grund­völl undir umræðu um umfang vand­ans.“

Þessi hópur starf­aði frá vorinu 2016 undir for­mennsku Sig­urðar Ing­ólfs­sonar hag­fræð­ings. Og hann skil­aði skýrslu til fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins í sept­em­ber sama ár, rúmum mán­uði fyrir kosn­ing­arnar sem haldnar voru fyrr en áætlað var vegna aflands­fé­laga­op­in­ber­anna Panama­skjal­anna.

Skýrslan var kynnt fyrir Bjarna Bene­dikts­syni, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, í byrjun októ­ber sama ár. Skýrslan var hins vegar ekki birt fyrr en 6. jan­ú­ar, eftir að Kjarn­inn hafði ítrekað spurst fyrir um afdrif henn­ar.

Auglýsing

Hin skýrslan sem um ræðir var skýrsla um þjóðhagsleg áhrif Leiðréttingarinnar. Hún var birt 18. janúar 2017, í kjölfar ítrekaðra fyrirspurna Kjarnans um hana. Síðar kom í ljós að drög hennar höfðu verið tilbúin í heilt ár og lokadrög hefðu legið fyrir í júní 2016. Vinnslu við skýrsluna var síðan lokið í október 2016 en hún samt sem áður ekki birt fyrr en í janúar 2017. Í skýrslunni kom meðal annars fram að eignameiri hluti þjóðarinnar hafi fengið 52 af þeim 72 milljörðum króna sem greiddir voru út vegna Leiðréttingarinnar, eða 72 prósent alls þess fjár sem greitt var út vegna hennar. Tekjuhæstu tíu prósent þjóðarinnar fengu 30 prósent af Leiðréttingunni og 86 prósent hennar fór til tekjuhærri helmings landsmanna.

Skýrslan sem um ræðir er átta blað­síður. Það liðu 19 mán­uðir frá því að beðið var um hana á Alþingi af þing­mönnum fjög­urra flokka og þar til að hún var loks birt. Til að setja þann tíma í sam­hengi þá tók það rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks hálft ár að láta vinna 58 blað­síðna skýrslu þar sem höf­uð­stólslækkun hús­næð­is­lána var rök­studd og fram­kvæmd aðgerð­ar­innar kynnt. Ári síð­ar, í nóv­em­ber 2014, var fram­kvæmdin að mestu frá og og umfangsmikil  84 blað­síðna glæru­kynn­ing í Hörpu var sett á svið þar sem farið var yfir valdar nið­ur­stöður úr aðgerð­inn­i.

Hvaða afleiðingar hafði það?

Hin seinu skil á tveimur skýrslum, sem fjölluðu annars vegar um Panamaskjölin og hins vegar um Leiðréttinguna, tvö stærstu mál þess kjörtímabils sem hófst árið 2013 og lauk haustið 2016, voru ekki til þess fallin að auka traust á Alþingi og stjórnmálamönnum, sem þó var lítið fyrir. Báðar skýrslurnar innihéldu upplýsingar sem hefðu gert það að verkum að umræður fyrir kosningarnar 2016 um þessi tvö risastóru mál hefðu getað byggt á vandaðri greiningu eða staðreyndum í stað þess að einkennast af upphrópunum.

Á sama tíma og verið var að birta umræddar skýrslur var líka verið að mynda ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar. Hún tók við 10. janúar 2017. Hin seinu skýrsluskil, sem voru bæði á ábyrgð Bjarna sem fjármála- og efnahagsmálaráðherra, ollu miklum titringi á lokaspretti myndunar þeirrar stjórnar. Sein skil á skýrslunni um aflandseignirnar var helsta ástæða þess að rúmur fjórðungur stjórnar Bjartrar framtíðar greiddi atkvæði á móti stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og að þingflokkur Viðreisnar brá á það ráð, daginn áður en að ríkisstjórnin var formlega mynduð, að fá Bjarna Benediktsson á símafund til að útskýra mál sitt. Slíkt er fordæmalaust.

Svandís Svavarsdóttir, þáverandi þingflokksformaður Vinstri grænna, óskaði eftir því skriflega að umboðs­maður Alþingis myndi fjalla um hvort Bjarni hefði brotið gegn 6. grein c siða­reglna ráð­herra með því að birta ekki skýrslu um aflands­fé­lög fyrr en nokkrum vikum eftir að hún lá fyr­ir.

Umboðsmaður tilkynnti síðar um að ekki væri tilefni til að taka til athugunar hvort Bjarni hefði brotið gegn siða­reglum ráð­herra með því að birta ekki skýrslu um eignir Íslend­inga í aflands­fé­lögum fyrr en raun bar vitni. Ástæðan var fyrst og fremst að Bjarni hafði við­ur­kennt að það hafi verið mis­tök af hans hálfu að birta ekki skýrsl­una mun fyrr en gert var.

Meira úr sama flokkiFréttaskýringar