Mynd: Kvika banki

Varnir Kviku gegn peningaþvætti í lagi árið 2017 en í ólagi árið 2019

Fjármálaeftirlitið hefur framkvæmt tvær athuganir á peningaþvættisvörnum Kviku banka frá árinu 2017. Í þeirri fyrri var niðurstaðan að bankinn hefði staðist prófið. Í þeirri nýju féll hann á því.

Í mars 2017 birti Fjár­mála­eft­ir­litið nið­ur­stöðu úr athugun sinni á pen­inga­þvætt­is­vörnum Kviku banka. Í henni fólst að Kvika væri með þær varnir í við­un­andi ástandi. Sér­stak­lega var tekið fram að fram­kvæmd Kviku við könnun á áreið­an­leika upp­lýs­inga um við­skipta­menn sína væri almennt við­un­and­i. 

Á föstu­dag, 20. des­em­ber 2019, var birt nið­ur­staða úr nýrri athug­un, sem hófst rúmum tveimur árum eftir að þeirri fyrri lauk. Nú var nið­ur­staðan sú að fjöl­margar brotala­mir væru í pen­inga­þvætt­is­vörnum Kviku. Meðal ann­ars kom fram að Kvika hafi ekki getað sýnt fram á að bank­inn sann­reyndi upp­lýs­ingar sem gefnar væru um raun­veru­lega eig­endur fjár­muna eða félaga sem væru í við­skiptum við bank­ann. 

Þessi nið­ur­staða er því algjör­lega á skjön við þá sem Fjár­mála­eft­ir­litið birti 2017, en í milli­tíð­inni hafði Ísland fengið á sig áfell­is­dóm frá alþjóð­legu sam­tök­unum Fin­ancial Act­ion Task Force (FATF) fyrir að vera með veru­lega lakar varnir gegn pen­inga­þvætti. Þrátt fyrir marg­hátt­aðar úrbætur tókst Íslandi ekki að laga þá stöðu nægi­lega hratt og í októ­ber 2019 var Ísland sett á gráan lista sam­tak­anna. 



Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans var það sann­ar­lega ekki þannig að Kvika hefði skyndi­lega sofnað á verð­inum á milli athug­anna. Þvert á móti hefur verið bætt veru­lega í allt eft­ir­lit þar inn­an­húss á und­an­förnum árum.

Þrátt fyrir að Fjár­mála­eft­ir­litið hafi meðal ann­ars verið að skoða sama tíma­bil í starf­semi Kviku í báðum athug­unum þá komst það samt sem áður að því að nán­ast allt hafi verið við­un­andi árið 2017, en að brotala­mir væru mjög víða rúmum tveimur árum síð­ar. 

Gáfu Kviku góða ein­kunn 2017

Á árinu 2017, áður en að áfell­is­dómur FATF lá fyr­ir, fram­kvæmdi Fjár­mála­eft­ir­litið athug­anir á pen­inga­þvætt­is­vörnum ýmissa eft­ir­lits­skylda aðila. Á meðal þeirra voru nokkrar fjár­mála­stofn­an­ir. Þar á meðal var einn við­skipta­banki, Kvika banki.

Eft­ir­litið lauk athugun á Kviku banka í febr­úar 2017. Í nið­ur­stöðu þeirrar athug­un­ar, sem er dag­sett 14. mars 2017 og er ekki hálf blað­síða að lengd, segir að í athug­un­inni hafi verið lögð sér­stök áhersla á könnun Kviku á „áreið­an­leika upp­lýs­inga um við­skipta­menn sína, reglu­bundið eft­ir­lit með samn­ings­sam­band­inu við við­skipta­menn, til­kynn­ing­ar­skyldu og þjálfun starfs­fólks.“ 

Nið­ur­stöður athug­un­ar­innar hafi verið byggðar á upp­lýs­ingum og gögnum sem aflað var við athug­un­ina og stöð­unni eins og hún var á þeim tíma sem athug­unin fór fram. 

Í nið­ur­stöð­unni segir að það hafi verið mat Fjár­mála­eft­ir­lits­ins að fram­kvæmd Kviku við könnun á áreið­an­leika upp­lýs­inga um við­skipta­menn sína, reglu­bundið eft­ir­lit með þeim, til­kynn­ing­ar­skyldu og þjálfun starfs­fólks væri almennt við­un­andi. Nokkrar ábend­ingar hafi verið settar fram um atriði sem betur mætti fara. En heilt yfir stóðst Kvika banki próf­ið. Rúmum tveimur árum, og einni fall­ein­kunn frá FATF, síðar sá Fjár­mála­eft­ir­litið til­efni til að taka Kviku banka, og alla hina bank­anna, til nýrrar athug­un­ar. 

Þekktu ekki raun­veru­lega eig­endur

Fjár­mála­eft­ir­litið hóf aðra athugun sína á Kviku banka á nokkrum árum í maí 2019 og henni lauk núna í des­em­ber. Í þetta sinn varð nið­ur­staðan allt önn­ur, þrátt fyrir að meðal ann­ars sama tíma­bil hafi verið skoðað og í fyrri athug­un­inn­i. 

Sam­kvæmt nið­ur­stöð­unni, sem var birt seint á föstu­dag eftir lokun mark­aða á síð­asta virka degi fyrir Þor­láks­messu, telur Fjár­mála­eft­ir­litið að skortur hafi verið á skjal­fest­ingu á mati á áreið­an­leika upp­lýs­inga og að innan bank­ans hafi ekki verið sýnt fram á að upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur hafi almennt verið metnar með sjálf­stæðum hætt­i. 

Þá segir í nið­ur­stöðu eft­ir­lits­ins að öflun upp­lýs­inga um raun­veru­lega eig­endur við­skipta­vina sem komu upp­haf­lega í við­skipti við Virð­ingu hf., sem síðan rann saman við önnur fjár­mála­fyr­ir­tæki til að mynda Kviku, hafi verið ófull­nægj­andi. „Í tveimur til­vikum sönn­uðu við­skipta­menn ekki á sér deili við upp­haf samn­ings­sam­bands,“ segir í nið­ur­stöð­unni.

Kerfi Kviku vegna reglu­bund­ins eft­ir­lits með samn­ings­sam­bandi við við­skipta­menn var ófull­nægj­andi en þess er getið í nið­ur­stöðu Fjár­mála­eft­ir­lits­ins að bank­inn hafði hafið inn­leið­ingu á nýju kerfi þegar athug­unin fór fram. Að end­ingu var það einnig nið­ur­staða eft­ir­lits­ins að skortur væri á að upp­lýs­ingar um við­skipta­menn bank­ans væru upp­færðar reglu­lega.

Fjár­mála­eft­ir­litið taldi hins vegar ekki til­efni til að gera athuga­semdir við innri reglur og ferla, eft­ir­lits­kerfi vegna alþjóð­legra þving­un­ar­að­gerða og ein­stak­linga í áhættu­hópi vegna stjórn­mála­legra tengsla eða úrtak á skýrslum vegna rann­sókna á grun­sam­legum við­skiptum og til­kynn­ingum til skrif­stofu fjár­mála­grein­inga lög­reglu. 

Brotala­mir hjá öllum bönk­unum

Fjár­mála­eft­ir­litið gerði ekki bara athuga­semdir við stöðu mála hjá Kviku, heldur allra hinna við­skipta­bank­anna líka. Sér­stak­lega gerði eft­ir­litið athuga­semdir við mat þeirra allra á upp­lýs­ingum um raun­veru­lega eig­endur fjár­muna eða félaga sem eru, eða hafa ver­ið, í við­skiptum við þá. Í nið­ur­stöðum eft­ir­lits­ins á athugun eft­ir­lits­ins á pen­inga­þvætt­is­vörnum þeirra eru gerðar athuga­semdir við þeir hafi ekki metið upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur með sjálf­stæðum hætt­i. 

Nið­ur­staða athug­unar eft­ir­lits­ins á Arion banka var birt í maí en nið­ur­stöður vegna athug­unar á hinum þremur bönk­unum ekki birt fyrr en seint síð­ast­lið­inn föstu­dag, 20. des­em­ber. 

Í til­felli Lands­bank­ans, sem er í rík­i­s­eigu, lauk athugun í októ­ber en nið­ur­staðan þrátt fyrir það ekki birt fyrr en tveimur mán­uðum síð­ar. Athugun á Kviku banka og Íslands­banka lauk núna í des­em­ber. 



Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar