Mynd: Pexels.com

Brotalamir í peningaþvættisvörnum allra íslensku bankanna

Hjá öllum fjórum viðskiptabönkunum voru brotalamir í peningaþvættisvörnum þeirra, þótt þær séu mismunandi miklar. Innan þeirri allra skorti á að upplýsingar um raunverulega eigendur félaga eða fjármuna hafi almennt verið metnar með sjálfstæðum hætti. Tveir bankar eru í ríkiseigu en tveir eru skráðir á hlutabréfamarkað.

Fjármálaeftirlitið gerði athugasemdir við mat allra íslensku viðskiptabankanna á upplýsingum um raunverulega eigendur fjármuna eða félaga sem eru, eða hafa verið, í viðskiptum við þá. Í niðurstöðum eftirlitsins á athugun eftirlitsins á peningaþvættisvörnum þeirra eru gerðar athugasemdir við þeir hafi ekki metið upplýsingar um raunverulega eigendur með sjálfstæðum hætti. 

Niðurstaða athugunar eftirlitsins á Arion banka var birt í maí en niðurstöður vegna athugunar á hinum þremur bönkunum ekki birt fyrr en seint síðastliðinn föstudag, 20. desember. 

Í tilfelli Landsbankans, sem er í ríkiseigu, lauk athugun í október en niðurstaðan þrátt fyrir það ekki birt fyrr en tveimur mánuðum síðar. Athugun á Kviku banka og Íslandsbanka lauk núna í desember. 

Athuganir eftir falleinkunn

Alþjóðlegur vinnuhópur um um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, Financial Action Task Force (FATF), skilaði kolsvartri úttekt á frammistöðu Íslands í málaflokknum í apríl í fyrra. Í kjölfarið var gripið til mikils átaks sem í fólst að uppfæra lög, regluverk og framfylgni eftirlits með peningaþvættis hérlendis.

Allt kom fyrir ekki og á endanum reyndust aðgerðirnar ekki nægjanlegar. Ísland var sett á gráan lista fyrir að bregðast ekki nægilega vel við fjölmörgum athugasemdum samtakanna um brotalamir í vörnum gegn peningaþvætti á Íslandi í október síðastliðnum. Auk Íslands bættust Mongólía og Simbabve á listann. Á meðal ann­arra ríkja sem þar er að finna, og talin eru að séu með alvar­lega ann­marka á sviði varna gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka, eru Kam­bó­día, Jem­en, Sýr­land og Panama. 

Ein af athugasemdunum sem FATF gerði sneri að því að ekki þurfti að greina frá raunverulegum eigendum félaga á Íslandi. Enda felst í því að þekkja ekki viðskiptavininn, að þekkja ekki hvaðan peningarnir hans koma.

Í kjölfar þess að FATF gerði úttekt á Íslandi þá hóf Fjármálaeftirlitið að gera nýjar athuganir á íslenskum fjármálafyrirtækjum og getu þeirra til að verjast peningaþvætti. Nú hafa niðurstöður athugana á öllum stóru viðskiptabönkunum fjórum verið birtar. 

Birting tveimur mánuðum eftir niðurstöðu

Fjármálaeftirlitið hóf athugun á peningaþvættisvörnum Landsbankans í janúar 2019. Þeirri athugun lauk í október sama ár en niðurstaðan var ekki birt á vef eftirlitsins fyrr en 20. desember, tveimur mánuðum síðar. Engar skýringar eru gefnar á því af hverju niðurstaðan var ekki birt fyrr í þeirri tilkynningu sem þá var birt. 

Í niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins eru gerðar nokkrar athugasemdir við peningaþvættisvarnir Landsbankans. Þar segir að skortur hafi verið á skjalfestingu á mati á áreiðanleika upplýsinga og því var ekki sýnt fram á að upplýsingar um raunverulega eigendur hafi almennt verið metnar með sjálfstæðum hætti. 

Þá var könnun á áreiðanleika upplýsinga um raunverulega eigendur erlendra lögaðila almennt ábótavant. Skjalfestum verkferlum vegna framkvæmdar áreiðanleikakannana var líka ábótavant en einungis var um að ræða upptalningu á þeim upplýsingum og gögnum sem afla á, en ekki fjallað um þá könnun sem þarf að fara fram á þeim upplýsingum. 

Að teknu tilliti til þeirra gagna og upplýsinga sem Fjármálaeftirlitið aflaði við athugun sína á Landsbankanum taldi Fjármálaeftirlitið ekki tilefni til að gera athugasemdir við eftirlitskerfi vegna reglubundins eftirlits með samningssamböndum við viðskiptamenn, alþjóðlegra þvingunaraðgerða og einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla. 

Þá þótti ekki, miðað við valið úrtak, tilefni til að gera athugasemd við framkvæmd áreiðanleikakannana hjá einstaklingum. 

Margar athugasemdir hjá Kviku

Fjármálaeftirlitið hóf athugun á Kviku banka, fjórða stærsta banka landsins og öðrum af tveimur sem eru skráðir á markað, í maí 2019 og henni lauk í desember sama ár. Samkvæmt niðurstöðu hennar telur Fjármálaeftirlitið að skortur hafi verið á skjalfestingu á mati á áreiðanleika upplýsinga og að innan bankans hafi ekki verið sýnt fram á að upplýsingar um raunverulega eigendur hafi almennt verið metnar með sjálfstæðum hætti. Þá segir í niðurstöðu eftirlitsins að öflun upplýsinga um raunverulega eigendur viðskiptavina sem komu upphaflega í viðskipti við Virðingu hf., sem síðan rann saman við önnur fjármálafyrirtæki til að mynda Kviku, hafi verið ófullnægjandi. „Í tveimur tilvikum sönnuðu viðskiptamenn ekki á sér deili við upphaf samningssambands,“ segir í niðurstöðunni.

Kerfi Kviku vegna reglubundins eftirlits með samningssambandi við viðskiptamenn var ófullnægjandi en þess er getið í niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins að bankinn hafði hafið innleiðingu á nýju kerfi þegar athugunin fór fram. Að endingu var það einnig niðurstaða eftirlitsins að skortur væri á að upplýsingar um viðskiptamenn bankans væru uppfærðar reglulega.

Fjármálaeftirlitið taldi hins vegar ekki tilefni til að gera athugasemdir við innri reglur og ferla, eftirlitskerfi vegna alþjóðlegra þvingunaraðgerða og einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla eða úrtak á skýrslum vegna rannsókna á grunsamlegum viðskiptum og tilkynningum til skrifstofu fjármálagreininga lögreglu. 

Mat ekki raunverulega eigendur með sjálfstæðum hætti

Vettvangsathugun Fjármálaeftirlitsins á Íslandsbanka, þar sem kannaðar voru peningaþvættisvarnir bankans, hófst í mars 2019. Niðurstaða lá fyrir í desember og niðurstaðan var birt á vef eftirlitsins seint á föstudag. 

Í henni kemur fram að eftirlitið taldi tilefni til að gera athugasemdir við að í tveimur tilvikum  hafi ekki verið skjalfest mat bankans á áreiðanleika upplýsinga og því var ekki sýnt fram á að upplýsingar um raunverulega eigendur hafi verið metnar með sjálfstæðum hætti. Þá gerði eftirlitið athugasemd við að skortur var á að upplýsingar um viðskiptamenn bankans væru uppfærðar reglulega. 

Fjármálaeftirlitið gerði ekki kröfu um úrbætur þar sem Íslandsbanki var þegar búinn að grípa til þeirra eftir að athugunin hófst, en áður en að niðurstaðan lá fyrir.

Fjármálaeftirlitið taldi hins vegar ekki tilefni til að gera athugasemdir við innri reglur og ferla, eftirlitskerfi vegna reglubundins eftirlits með samningssamböndum við viðskiptamenn, alþjóðlegra þvingunaraðgerða og einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla. Þá þótti ekki, miðað við valið úrtak, tilefni til að gera athugasemdir við framkvæmd áreiðanleikakannana hjá einstaklingum eða úrtak á skýrslum vegna rannsókna á grunsamlegum viðskiptum og tilkynningum til skrifstofu fjármálagreininga lögreglu. 

Arion var fyrstur

Þangað til á föstudag hafði Fjármálaeftirlitið einungis birt niðurstöðu úr einni athugun á íslenskum viðskiptabanka sem ráðist hafði verið í eftir að FATF hafði gefið Íslandi falleinkunn í apríl 2018. Sú athugun var á Arion banka.

Niðurstaðan var birt 29. maí síðastliðinn, rúmum fjórum mánuðum eftir að niðurstaða athugunarinnar lá fyrir. Það var gert að beiðni Arion banka sem vildi fá að bregðast við úrbótakröfum áður en niðurstaðan yrði gerð opinber. Bankinn segist hafa brugðist við öllum úrbótakröfum. 

Í athugun Fjármálaeftirlitsins á Arion banka kom meðal annars fram að bankinn hefði hefði ekki metið með sjálf­stæðum hætti hvort upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur við­skipta­vina væru réttar og full­nægj­andi og að þær upp­lýs­ingar hafi ekki verið upp­færðar með reglu­legum hætti, líkt og lög um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka gerðu ráð fyr­ir. Eft­ir­litið gerði einnig athuga­semd um að Arion banki hefði ekki sinnt rann­sókn­ar­skyldu sinni í til­viki erlends við­skipta­vin­ar, það taldi að reglu­bundið eft­ir­lit bank­ans með við­skipta­vinum hafi ekki full­nægt kröfum laga um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka né að verk­lag í tengslum við upp­færslu á upp­lýs­ingum um við­skipta­vini hafi ekki verið full­nægt. Þá taldi Fjármálaeftirlitið að skýrslur Arion banka um grun­sam­legar og óvenju­legar færslur hefðu ekki verið full­nægj­andi.


Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar