EPA

Ríkin sem (virðast) hafa náð tökum á útbreiðslunni

Þó að enn sé of snemmt að fullyrða hvaða aðgerðir hafi reynst best í baráttunni gegn útbreiðslu COVID-19 er ljóst að róttækar aðgerðir nokkurra Asíuríkja virðast hafa skilað árangri.

Nýja kór­ónu­veiran ­gerði vart við sig í Hong Kong og Singapúr snemma á árinu. En innan við 200 til­felli hafa nú greinst hjá hvoru rík­inu fyrir sig á meðan tíu sinnum fleiri hafa greinst í Frakk­landi, Þýska­landi og á Spáni, þangað sem veiran barst mun ­síð­ar.

Fyrir þremur vikum höfðu aðeins þrjú til­felli greinst á Ítal­íu. Í dag eru þau yfir 17 þús­und. En í Suð­ur­-Kóreu, þar sem fyrstu til­fellin greindust á svip­uðum tíma, hafa aðeins 67 dáið úr sjúk­dómnum og mun færri greinst með­ veiruna.

„Þessi gríð­ar­legi mis­munur sýnir að það skiptir máli hvern­ig ­stjórn­völd bregð­ast við þess­ari veiru,“ segir far­alds­fræð­ing­ur­inn Mike Ryan, yfir­mað­ur­ ­neyð­ar­mála hjá Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­un­inni, WHO. „Að vona það besta er ekki áætl­un,“ segir Ryan. „Við erum enn á upp­hafs­stigum þessa far­ald­ur­s.“ 

Það er ekki til­viljun að stjórn­völd í borg­rík­inu Hong Kong ­gripu til mjög rót­tækra aðgerða strax við upp­haf far­ald­urs­ins. Þau vilja ekki end­ur­upp­lifa martröð SAR­S-far­ald­urs­ins árið 2003 var. Um 8.000 manns sýkt­ust þá og 774 létu­st, þar af 299 í Hong Kong.

SAR­S-far­ald­ur­inn lam­aði mörg Asíu­ríki og sum þeirra, m.a. Hong Kong og Singapúr, ákváðu að und­ir­búa sig vel fyrir það sem koma skyldi í fram­tíð­inni. „Í raun getum við litið á SARS sem æfing­u,“ segir Jer­emy Lim, há­skóla­pró­fessor í Singapúr, í við­tali við Time. Í kjöl­farið hafi ýmsum umbót­u­m verið komið á.

Taí­van er einnig í hópi þeirra landa sem þykja hafa brugð­ist hratt og vel við er COVID-19 braust út. Það er þó of snemmt að full­yrða að þær að­ferðir sem Taí­van, Suð­ur­-Kór­ea, Hong Kong og Singapúr beittu hafi verið þær réttu en eins og er virð­ast þær þó hafa skilað þeim árangri að fáir hafa sýkst og fáir lát­ist.

Engu að síður eiga öll þessi ríki rík tengsl við Kína þang­að ­sem upp­tök far­ald­urs­ins eru rak­in. Til þeirra allra er til að mynda beint flug­ frá Wuhan, borg­inni þar sem veiran er fyrst talin hafa smit­ast úr leð­ur­blöku í mann. 

Stór­kost­legar ham­far­ir 

Í þessum ríkjum hefði veiran getað valdið stór­kost­legum ham­för­u­m. Hún lét fyrst á sér kræla að ráði rétt fyrir kín­verska nýárið, á þeim tíma er millj­ónir manna í Asíu eru á ferða­lagi.

Á heims­vísu fjölgar smitum enn á hverjum degi en þeim er farið að fækka dag frá degi í þessum fjórum löndum og fleiri þar eru tald­ir hafa náð bata af veiru­sýk­ing­unni en nú eru veikir af henni.

Lyk­ill­inn að þessum árangri hefur sem fyrr segir falist í mjög rót- og snemmtækum aðgerð­um.

Hitaskanni notaður á flugvelli í Hong Kong.
EPA

Í Taí­van búa 23 millj­ónir manna og strax við upp­haf far­ald­urs­ins í Kína voru allir sem flogið höfðu frá Wuhan rann­sak­að­ir. Í byrj­un ­febr­úar höfðu Taí­van, Hong Kong og Singapúr öll sett á ferða­tak­mark­anir frá­ ­meg­in­landi Kína jafn­vel þótt WHO hefði sagt árangur af slíku tak­mark­að­an. Þessar aðgerðir kost­uðu sitt, ríkin eru öll í miklum við­skiptum við Kína og ­ferða­menn sem þangað koma eru einnig lang­flestir frá Kína.

Sér­stök far­sótta­nefnd, sem komið var á í Taí­van eft­ir S­AR­S-far­ald­ur­inn, vann náið með stjórn­völdum í land­inu frá því að fyrst­u fréttir af nýrri veiru bár­ust. Eftir miðjan jan­úar var búið að virkja við­bragðs­á­ætl­un í 124 liðum sem m.a. fól í sér aukið landamæra­eft­ir­lit og sér­tækar áætl­anir fyr­ir­ ­skóla, vinnu­staði og sjúkra­hús.

Fyr­ir­fram hafði verið búist við því að Taí­van, sem er rétt undan ströndum meg­in­lands Kína, myndi fara illa út úr far­aldr­inum og að þar yrðu smit einna flest í heim­in­um. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin og í dag hafa aðeins greinst þar 50 til­felli.

Ökumenn bifhjóla í hlífðarfatnaði í Tapei, höfuðborg Taívan.
EPA

Ítölsk yfir­völd byrj­uðu á því að taka sýni úr mjög mörgum en ­fækk­uðu svo sýna­tökum umtals­vert svo ekki þyrfti að greina þús­undir sýna. En þetta hefur orðið til þess að Ítalir vita ekki hvað er handan við hornið og hafa núna gripið til aðgerða sem ná til allrar þjóð­ar­inn­ar, um 60 millj­óna ­manna. Þær fela í sér sam­komu­bönn, lok­anir nær allra versl­ana utan apó­teka og mat­vöru­búða sem og lok­anir skóla.

Í Suð­ur­-Kóreu hefur önnur nálgun verið tek­in. Þar hafa ver­ið ­tekin sýni hjá hund­ruðum þús­unda manna og hvert smit er rakið með sömu aðferð­u­m og not­aðar eru við glæpa­rann­sóknir lög­regl­unn­ar.

Far­alds­fræð­ingar segja að þó að sam­an­burð­ur­inn sé ekki ­full­kom­inn bendi margt til þess að umfangs­mikil sýna­taka sé gott tæki í bar­átt­unni gegn útbreiðslu veirunn­ar. Hafi stjórn­völd landa ekki tæki­færi til­ að skima ræki­lega fyrir veirunni þurfi þau að grípa til almennra aðgerða til að hefta útbreiðsl­una, m.a. með því að draga úr sam­neyti fólks.

Meðal fyrstu ríkja 

Borg­ríkið Singapúr, þar sem 5,7 millj­ónir manna búa, þótt­i líkt og Taí­van sér­lega útsett fyrir far­aldr­in­um. Það var þriðja landið í heim­inum þar sem veiran ­greind­ist og um miðjan febr­úar voru til­fellin orðin yfir átta­tíu og hverg­i fleiri utan Kína.

Yfir­völd í S­ingapúr hafa lagt gríð­ar­lega mikið á sig við að skima fyrir veirunni og rekja smit svo eftir hefur verið tek­ið. Strax við upp­haf far­ald­urs­ins var ákveðið að skima meðal allra þeirra sem hefðu flensu­lík ein­kenni. Smitrakn­ingin er lík­a mjög öflug og tekur lög­reglan meðal ann­ars þátt í henni. Stjórn­völd miðl­uðu því svo grimmt til almenn­ings að fara í ókeypis sýna­töku jafn­vel þótt fólk hefð­i að­eins væg flensu­lík ein­kenni. Þá var sá sami hópur hvattur til að vera ekki á al­manna­færi.

Í gær höfð­u ­greinst 178 til­felli COVID-19 í land­inu en ekk­ert dauðs­fall er rakið til sýk­ing­ar­inn­ar. „S­ingapúr hefur velt við öllum stein­um,” sagði Tedros Adhanom Ghebr­eyesus, for­stjóri WHO, er hann hrós­aði stjórn­völdum fyrir árang­ur­inn.

Þar, líkt og í Suð­ur­-Kóreu, hafa stjórn­völd ríkar heim­ildir til að skoða per­sónu­upp­lýs­ingar um ­borg­ar­ana, m.a. kredit­korta­reikn­inga, fjar­skipta­gögn og fleira, allt í nafn­i ­sótt­varna. Fáir gera athuga­semdir enda alvanir afskiptum yfir­valda með þessum hætti. Þá eru brot á sótt­kví tekin mjög alvar­lega og varða háum sektum og ­jafn­vel fang­elsi.

Ekki er endi­lega við­búið að íbúar vest­ur­landa myndu sætta sig við slíkt rof á frið­helg­i einka­lífs­ins. En lík­legt er að sá angi við­bragða yfir­valda sem fellst í skoð­un ým­issa per­sónu­upp­lýs­inga skýri aðeins hluta af þeim árangri sem náðst hefur í bar­átt­unni við far­sótt­ina skæðu.

Fjar­lægð­ar­mörk í Hong Kong

Í borg­rík­inu Hong ­Kong voru við­brögðin hröð en nokkuð önnur en í Singapúr. Þar voru fljótt sett á fjar­lægð­ar­mörk sem fólk átti að halda sem og sam­komu­bönn. Skólum var lokað og mjög margir vinna heima, sé þess nokkur kost­ur. Kirkj­ur, íþrótta­leik­vangar og ­kvik­mynda­hús hafa staðið tóm vikum sam­an. Í Hong Kong hefur aðeins greinst 131 smit.

Hong Kong varð illa úti í SAR­S-far­aldr­inum og fólk er mjög með­vitað um almennt hrein­læti, hand­þvott og aðrar sótt­varn­ir. Árs­tíða­bundna inflú­ensan á meira að segja erfitt ­upp­dráttar þar af þessum sök­um.

Að kom­a skila­boðum til borg­ar­anna með skýrum og yfir­veg­uðum hætti virð­ist líka vera að ­gera sitt. For­sæt­is­ráð­herra Singapúr, Lee Hsien Loong, er nokkuð fær í því. Í byrjun febr­ú­ar, þegar íbúar lands­ins þyrpt­ust í versl­anir til að hamstra mat ­flutti hann ávarp á öllum fjórum tungu­málum rík­is­ins. „Ég vil tala við ykk­ur beint til að útskýra hvar við erum stödd og hvað gæti ger­st,” sagði hann. Svo á­hrifa­mikil voru orð hans að við­skipti í mat­vöru­búðum fóru þegar aftur í eðli­legt horf.

Miklu hættu­legri en inflú­ensa

Aðrir leið­tog­ar ­ríkja heims hafa tekið allt öðru­vísi á málum og jafn­vel gert lítið úr hætt­unn­i ­sem fylgir far­aldr­in­um. Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seti skrif­aði m.a. á Twitt­er ­fyrir nokkrum vikum að dauðs­föll af hinni árs­tíða­bundnu inflú­ensu væru fjöl­mörg í land­inu á hverju ári. Það er rétt, en nýja kór­ónu­veiran er hættu­legri. Eng­inn er með ónæmi fyrir henni og ekki er hægt að bólu­setja við­kvæma hópa. Dán­ar­tíðnin hingað til er mun hærri en í venju­legri flensu.

For­set­i ­Suð­ur­-Kóreu hljóp einnig á sig er hann til­kynnti að það versta væri yfir­staðið þegar far­ald­ur­inn átti enn eftir að ná hámarki.

Reynslan kennd­i ­mörgum Asíu­ríkjum að það beri að taka upp­lýs­ingar um yfir­vof­andi far­ald­ur al­var­lega, sér­stak­lega ef um nýja veiru er að ræða. Það skýrir við­búnað þeirra og aðgerð­ir. Stjórn­völd í mörgum Evr­ópu­ríkjum sem og Banda­ríkj­unum höfðu mun ­lengri tíma til að und­ir­búa sig fyrir komu veirunnar en gerðu það þó ekki.

Almenn skimun hafin

Hér á landi er ekki vitað hvort að veiran hafi almennt breiðst út í sam­fé­lag­inu en af þeim sem eru sýktir hafa lang­flestir smit­ast á skíða­svæðum í Ölp­unum eða tengj­ast þeim ­ferða­löng­um. Yfir þús­und manns eru í sótt­kví. Við­brögð íslenskra heil­brigð­is­yf­ir­valda hingað til eru talin hafa skilað góðum árangri en eftir að nokkur til­felli greindust sem ekki er hægt að rekja til áhættu­svæð­anna í Ölp­unum ákvað sótt­varn­ar­læknir að leggja til sam­komu­bann frá og með mið­nætti á morg­un. Það felur í sér að sam­komur fleiri en hund­rað manna eru óheim­il­ar.

Íslensk erfða­grein­ing hefur hafið skimun meðal almenn­ings. Sú rann­sókn á eftir að leiða í ljós hvort að nýja kór­ónu­veiran sem veldur COVID-19 sjúk­dómnum hafi búið um ­sig í sam­fé­lag­inu.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar